NË VEND TË URIMIT

Kemi mundur të jetojmë edhe si uragan,
por kjo do të ishte diçka e shkurtër,
e paktë,
e pamjaftueshme në krahasim me qetësinë e gjatë,
e shumtë dhe e vetëmjaftueshme për ne.

Published in: on Dhjetor 18, 2016 at 12:37 am  Lini një Koment  

PËRDORIMI I SHKRONJËS SË MADHE

Shkronja e madhe përdoret për të dalluar emrat e përveçëm dhe emërtimet e barasvlershme me ta nga emrat e përgjithshëm.

Shkruhen me shkronjën e parë të madhe emrat dhe mbiemrat e personave, epitetet ose ofiqet (nofkat)që janë pjesë përbërëse e tyre, si edhe pseudonimet:

Avni Rustemi, Dedë Gjo Luli, Gjergj Elez Alia, Gjergj Kastrioti, Gjeto Basho Muji, Gjin Bua Shpata, Gjon Buzuku, Ismail Qemali, Naim Frashëri, Pjetër Budi, Gjergj Fishta etj.; Aleksandër Duma Biri, Gavril Dara i Riu, Gjergj Balsha i Parë, Gjergj Qimekeqi, Ivani i Tmerrshëm, Rikard Zemërluani, Leka i Madh, Asdreni, Çajupi, Jakin Shkodra, Migjeni, Platonicus, etj.

Shënim 1. Nyjat dhe pjesëzat e mbiemrave të huaj shkruhen me shkronjë të vogël, kur jepet i plotë emri dhe mbiemri i personit, por shkruhen me shkronjë të madhe, kur përdoret vetëm mbiemri dhe kur nyja ose pjesëza është element i domosdoshëm i tij:

Kalileron de la Barka, por: De Ia Barka, Leonardo da Vinçi, por: Da Vinçi; Lope de Vega, por: De Vega;Vincent van Gog, por: Van Gog etj.

Me shkronjë të madhe shkruhen edhe pjesët O, Mak, San, Sen të mbiemrave të huaj të personave: O Brien, O Konor, O Kejsi; Mak-Dovell, San-Martin, Sen-Simon etj.

Shënim 2. Të gjitha pjesët e emrave dhe të mbiemrave kinezë, koreanë, vietnamezë e birmanë fillojnë me shkronjë të madhe:

Li Siu Çen, Lu Sin, Ngujen Van Troi, Sun Jat Sen etj.

Shkruhen me shkronjën e parë të madhe emrat e mbiemrat e përveçëm, të cilët, megjithëse përdoren për të shënuar një kategori të caktuar njerëzish, nuk janë kthyer në emra të përgjithshëm:

janë të rrallë në histori Gjergj Kastriotët; kemi edhe ne Homerët tanë; një Promete i ditëve tona.

Shënim. Kur emrat e përveçëm të njerëzve janë kthyer në emra të përgjithshëm që shënojnë tipin përkatës, shkruhen me shkronjë të vogël:

ciceron, donkishot, gobsek, harpagon, kuisling, mentor etj.

Me shkronjë të vogël shkruhen edhe emërtimet e njësive të matjes, të mjeteve teknike, të sendeve etj., të cilat burojnë nga emra të përveçëm:

amper-i, om-i, vat-i, volt-i, zhul-i; dizel, ford, mauzer, rëntgen etj.

Emërtimet e funksioneve shtetërore, politike e ushtarake, të gradave, të titujve fetarë etj. shkruhen me shkronjë të vogël:

ministri i Ndërtimit X X,
deputeti i Kuvendit Popullor X X,
presidenti i Republikës,
perandori Kostandin,
mbretëresha Teuta,
sulltan Murati Il;
ambasadori X X;
komandanti i regjimentit,
komandanti i korpusit,
komandanti i brigadës,
shefi i shtabit,
admirali X X,
mareshali X X,
gjenerali X X, etj.;
dukë Gjin Tanushi,
princi Karl Topta,
kont Niketë Topia, 

vojvodë Janosh Huniadi,
Ali pashë Gucia,
anëtari i Akademisë së Shkencave X X,
profesor X X,
doktor profesor Aleksandër Xhuvani, etj.;

Kur këto emërtime përdoren më vete (jo në fjali), siç ndodh zakonisht në rastet kur u drejtohemi personave përkatës, në nënshkrimet, si edhe në renditjen e emërtimeve në fjalë në dokumentet zyrtare, ato shkruhen me shkronjë të madhe si në fonmën e plotë, ashtu edhe në formën e shkurtuar.

papa Kalisti III,
peshkopi Pal Engjëlli,
at Shtjefën Gjeçovi,
imzot Luigj Bumçi,
sheh Mustafa Tetova etj.

Kur emërtimet e mësipërme janë bërë pjesë e pandarë e një emri të përveçëm, ato shkruhen me shkronjë të madhe:

Baba Faja, Hoxha Tahsini, Kont Urani, Madam dë Stal, Papa Kristo Negovani, Princ Vidi etj.

Emërtimet e funksioneve zyrtare e shoqërore më të larta, titujt më të lartë të nderit në RSH dhe emërtimet e urdhrave e të medaljeve shtetërore shkruhen me shkronjë të madhe (të gjitha fjalët që hyjnë në përbërjen e tyre, me përjashtim të nyjave); po kështu veprohet edhe në rastet e ngjashme në kumtimet e në dokumentet zyrtare:

Kryetari i Presidiumit të Kuuendit Popullor;
Kryetari, i Këshillit të Ministrave të Republikës të Shqipërisë;
Hero i Popullit; Mësues i Popullit;
Artist i Popullit; Urdhri Naim Frashëri etj.

Emërtimët e titujve të tjerë të nderit shkruhen me shkronjë të madhe vetëm në fjalën e parë:

Artist i merituar,
Mësues i merituar,
Mjeshtër i sportit etj.

Emërtimet e titujve të nderit vihen në thonjëza, kur përdoren menjëherë pas fjalës “titull”, si ndajshtim i paveçuar me presje:

iu dha titulli ,”Hero i Popullit”,
“Artist i Popullit” etj.,

por shkruhen:
Heroi i Popullit Qemal Stafa,
Mësuesi i Popullit Aleksandër Xhuvani,
Artistja e Popullit Marie Logoreci etj.

Shkruhen me shkronjë të madhe emrat e përveçëm të botës mitologjike e fetare, si edhe ata të figurave e të tregimeve popullore:

Adami, Apoloni, Buda, Diana, Eva, Hermesi, Jupiteri,
Krishti, Minerva, Muhameti, Neptuni,
Polifemi, Shiva, Zeusi etj.;
Borëbardha, e Bukura e Dheut, Hirushja etj.
(por shkruhen me shkronjë të vogël emrat e përgjithshëm të sferave të mësipërme si allah, engjëll, perëndi, perri, shenjt, xhind, zanë etj.).

Shkruhen me shkronjë të madhe emrat e përveçëm të kafshëve: Balashi, Baloja, Bukefali, Kazili, Kuqali, Laroja etj.

Shkruhen me shkronjë të madhe emërtimet e planetëve, të yjeve, të yjësive e trupave të tjerë qiellorë:

Arusha e Madhe, Arusha e Vogë, Galaktika, Juplteri, Kashta e Kumtrit, Dielli, Hëna, Marsi, Neptuni, Saturni, Shenjëzat, Toka, Urani, Ylli Polar etj.

Shënim. Emrat dielli, dheu, hëna, toka etj. shkruhen me shkronjë të vogël, kur nuk përdoren si terma të astronomisë, p.sh. perëndimi i diellit; temperatura në det e në tokë është e ndryshme; një natë pa hënë etj.

Emërtimet gjeografike e territoriale-administrative, si edhe emrat e tjerë të vendeve shkruhen me shkronjë të madhe:

Adriatiku, Alpet, Buna, Dajti, Devolli, Drini,
Joni, Karpatet, Labëria, Luma, Mirdita, Myzeqeja, Sazani, Skrapari, Shari, Shqipëria, Tomori, Vjosa, Vlora etj.

Pjesët përbërëse të një emërtimi gjeografik a të një emri vendi prej dy a më shumë fjalësh shkruhen me shkronjë të madhe (me përjashtim të nyjave, lidhëzave e parafjalëve):

Amerika Latine, Azia e Vogë, Bishti i Pallës, Bjeshkët e Nemuna,
Bregu i Detit, Bregu i Fildishtë, Bregu i, Matës, Briri i Artë,
Deti i Bardhë, Deti i Kuq, Deti i Vdekur, Deti i Zi, Drini i Bardhë,
Fusha Mbret, Gadishulli Ballkanik, Gadishulli Iberik, Gropa e Shkodrës,
Guineja e Re, Guri i Bardhë, Guri i Hasit, Gjiri Arabik, Gjiri Persik,
Ishulli i Lezhës, Kepi i Gjelbër, Kepi i Shpresës së Mirë,
Kodra e Kuqe, Kunora e Lurës, Lëndina e Lotëve, Lugjet e Verdha,
Lumi i Vlorës, Maja e Hekurave, Malësia e Madhe,
Malësia e Mbishkodrës, Mali i Bardhë, Mali i Gjerë,
Mali i Zi, Mali me Gropa, Oqeani i Ngrirë i Veriut,
Përroi i Thatë, Poli, i Jugut, Poli i Veriut, Qafa e Gjarprit,
Qala e Thanës, Qafa e Zezë, Reç-e-Dardha,
Rrafshi i Dukagjinit, Rruga e Barrikadave,
Sheshi i Flamurit, Shkalla e Tujanit, Shkëmbi i Kauajës,
Shtegu i Dhenve, Tenda e Qypit, Toka e Zjarrtë, Ura e Shtrejtë,
Vau i Dejës, Vendet e Ulëta, Zelanda e Re etj.

Shënim 1. Emrat e përgjithshëm gjeografikë si breg, buzë, çukë, det, fushë, gadishull, grykë, gji, hundë, istëm, ishull, kanal, kep, kodër, krua, liqen, lumë, majë, mal, ngushticë, përrua, qafë, qytet, sukë, shkretëtirë, shpellë; tropik, vargmal etj., kur nuk janë pjesë përbërëse e një emërtimi të përveçëm, por përdoren si përcaktues të një emri gjeografik ose përcaktohen prej tij, shkruhen me shkronjë të vogël:

çuka e Ajtojt, deti Adriatik, deti i Kinës Jugore, fusha e Korçës,
fusha e Myzeqesë, gadishulli i Ballkanit, gryka e Këlcyrës,
gjiri i Vlorës, hunda e Karaburunit, istmi i Korintit,
ishulli i Sazanit, kanali i Korfuzit, kanali i Myzeqesë,
kanali i Suezit, kepi i Rodonit, kroi i Zejmenit, liqeni Balaton,
liqeni i Prespës, liqeni i Shkodrës, lumi i Matit, lumi i Tiranës,
maja e Korabit, maja e Radohinës, mali i Dajtit, ngushtica e Bosforit,
ngushtica e Gjibraltarit, përroi i Munellës, qafa e Llogorasë,
qyteti i Fierit, shpella e Dragobisë, tropika i Gaforres,
vargmali i Andeve etj.

Shënim 2. Mbiemrat që janë pjesë përbërëse të emrave gjeografikë, sikurse shihet edhe nga shembujt e mësipërm, shkruhen kurdoherë me shkronjë të madhe:

Curraj i Epër, Drini i Bardhë, Drini i Zi, Kanali i Madh,
Kurveleshi i Poshtëm, Labova e Sipërme, Malësia e Madhe,
Mali i Zi, Myzeqeja e Vogël, Prespa e Madhe, Prespa e Vogël etj.

Shënim 3. Të gjitha pjesët përbërëse të emërtimeve zyrtare të shteteve fillojnë me shkronjë të madhe (me përjashtim të nyjave):

Despotati i Epirit, Mbretëria e Nepalit, Perandoria Osmane,
Perandoria Romake e Lindjes, Perandoria Romake e Perëndimit,
Principata e Arbërisë, Principata e Lihtenshtajnit,
Republika Arabe e Egjiptit, Republika Franceze,
Republika Popullore e Kinës, Republika e Shqipërisë,
Republika e San-Marinos, Republika e Rumanisë, Britania e Madhe
Shtetet e Bashkuara të Amerikës etj.

Shënim 4. Emrat e anëve të horizontit dhe mbiemrat e fomruar prej tyre shkruhen me shkronjë të madhe (me përjashtim të nyjës), kur përdoren si emërtime njësish territoriale (gjeografike ose historike) ose si pjesë të këtyre emërtimeve:

vallet tona të Jugut, popujt e Lindjes, Lindja e Largme,
Lindja e Mesme, shtetet e Perëndimit,
kryengritjet e malësorëve të Veriut, popujt e Veriut etj.;
Amerika e Jugut, Italia e Jugut, Poli i Jugut,
Vietnami i Jugut, Evropa e Veriut, Irlanda e Veriut, Koreja e Veriut,
Poli i Veriut, Shqipëria e Veriut, Vietnami i Veriut etj.;
Amerika Jugore, Evropa Jugore, Shqipëria Jugore,
Evropa Juglindore, Azia Juglindore, Evropa Lindore,
Mesdheu Lindor, Evropa Perëndimore, Afrika Veriore,
Amerika Veriore, Shqipëria Veriore, Shqipëria Veriperëndimore etj.;

Kur emrat dhe mbiemrat e mëposhtëm përdoren për të shënuar një drejtim ose një pikë të horizontit, shkruhen me shkronjë të vogël:

u nisën dreit veriut; era fryn nga lindja;
në drejtim veriperëndimor etj.

Shënim 5. Emërtimet gjeografike shkruhen me shkronjë të madhe, edhe kur përdoren me kuptim të figurshëm:

Borovë (djegia), Vaterlo (beteja).

Emërtimet e periudhave, të ngjarjeve, të akteve e të dokumenteve historike me rëndësi kombëtare ose ndërkombëtare, të monumenteve historike e të monumenteve të kulturës shkruhen me shkronjë të madhe (me përjashtim të nyjave dhe të fjalëve shërbyese):

Çlirimi, (zhvillimi ekonomik pas Çlirimit), Reforma,
Rilindja, Rilindja Kombëtare Shqiptare, Tanzimati etj.;
Komuna e Parisit, Konferenca e Ambasadorëve,
Konferenca e Labinotit, Konferenca e Paqes,
Konferenca e Pezës, Kongresi i Drejtshkrimit të Gjuhës Shqipe,
Kongresi i Lushnjës, Kongresi i Manastirit,
Kongresi i Përmetit, Kuvendi i Lezhës,
Lidhja e Prizrenit, Lufta e Dytë Botërore,
Lufta e Vlorës, Mbledhja e Beratit,
Nata e Shën Bartolemeut, Njëqind Ditët, Operacioni i Dimrit,
Qeveria e Përkohshrne e Durrësit, Reforma Agrare,
Shoqëria e të Shtypurit Shkronja Shqip,
Traktati i Londrës, Traktati i Shën Stefanit, Traktati i Versajës etj.;

Dekreti i Paqes, Dekreti i Tokës, Karta e Kombeve të Bashkuara,
Karta e Madhe e Lirive, Kushtetuta e RSH etj.;
Kalaja e Gjirokastrës, Varrezat e Dëshmorëve të Atdheut,
Manastiri i Ardenicës etj.;
Monumenti i Shpalljes së Povarësisë (Vlorë),
Monumenti i Luftëtarit Kombëtar (Korçë),
Monumenti i Skënderbeut (Tiranë, Krujë),
Ura e Mesit, Xhamia e Ethem beut (Tiranë) etj.

Shënim. Emërtimet e epokave gjeologjike, historike e të formacioneve historiko-shoqërore që nuk janë emra të përveçëm, shkruhen me shkronjë të vogël:

diluvi, jura, kuaternari etj.; koha e re, mesjeta, neoliti, paleoliti etj.;
feudalizmi, komuna primitive, kapitalizmi, etj.

Emërtimet zyrtare (të sotme ose historike) të institucioneve të shtetit, si edhe emërtimet e organizatave shoqërore e të njësive ushtarake kryesore shkruhen me shkronjë të madhe (me përjashtim të nyjave dhe të fjalëve shërbyese); po kështu veprohet edhe në rastet e ngjashme në kumtimet e në dokumentet zyrtare:

Kuvendi Popullor, Presidiumi i Kuvendit Popullor,
Këshilli i Ministrave i Republikës së Shqipërisë,
Ministria e Arsimit dhe e Kulturës, Ministria e Punëve të Jashtme,
Ministria e Tregtisë, Akademia e Shkencave e Republikës së Shqipërisë,
Universiteti i Tiranës, Biblioteka Kombëtare,
Banka e Shqipërisë, Instituti i Gjuhësisë dhe i Letërsisë,
Instituti i Monumenteve të Kulturës, Fakulteti i Historisë dhe Filologjisë,
Fakulteti Ekonomik, Teatri Kombëtar, Teatri i Operës dhe i Baletit,
Shtëpia Botuese e Librit Shkollor etj.

Shënim. Emërtimet e kategorive të mësipërme, kur përdoren si emra të përgjithshëm, shkruhen me shkronjë të vogël:

ky universitet nuk ka fakultet mjekësie etj.

Në rastet kur një pjesë e emërtimit zyrtar të një institucioni, organizate etj. përdoret për të përfaqësuar gjithë emërtimin, kjo pjesë shkruhet me shkronjë të madhe: ministri i Mbrojtjes, ministri i Punëve të Jashtme etj.

Kur në një kontekst të caktuar një emërtim i tipave të përmendur më sipër rishfaqet me anë të fjalës së parë, kjo shkruhet me shkronjë të madhe, si përfaqësuese e një emri të përveçëm:

forcat e Lidhjes (= e Lidhjes së Prizrenit);
mësimet e Komunës (= e Komunës së Parisit);
institutet e Akademisë (= e Akademisë së Shkencave të RSH);

Shkruhen me shkronjë të madhe pjesët përbërëse të emërtimeve të festave kombëtare e ndërkombëtare:

29 Nëntori, 8 Marsi ose Tetë Marsi,
Dita e Mësuesit, Dita Ndërkombëtore e Gruas, Viti i Ri etj.

Te titujt e gazetave, të revistave e të librave, të cilët vihen kurdoherë ndërmjet thonjëzash, shkruhet me shkronjë të madhe vetëm fjala e parë dhe emrat e përveçëm që hyjnë në përbërjen e titullit:

“Zëri i popullit”, ,”Republika”, “Gazeta shqiptare”,
“Studime filologjike”, “Gjurmime albanologjike”,
“Revista pedagogjike” etj.;

“Bagëti e bujqësia”, “Gramatika e gjuhës shqipe”,
“Historia e Skënderbeut” , “Historia e letërsisë shqipe”,
Komedia hyjnore”, “Drejtshkrimi i gjuhës shqipe”,
“Toka jonë”, “Zëri i arbëreshëve” etj.

Po kështu shkruhen titujt e botimeve në gjuhët e huaja, kur jepen me alfabetin e shqipes:

“I foni tis Alvanias”, “Noje rajnishe cajtung”,
“L’albanese d’ltalia” etj.

Shkurtimet e emrave të shteteve, të partive, të organizatave, të shoqërive, të institucioneve, të ndërmarrjeve etj., shkruhen me shkronja te mëdha, pa vënë pikë as ndërmjet, as pas tyre:

RSH, SHBA, OKB, NATO, SEATO, UNESKO, FIFA, UEFA etj.;
ATSH, TEC, AXHERPRES, AFP, MENA, etj.

Shkruhen me shkronjë të madhe emrat e përgjithshëm, kur përdoren për të shënuar qenie të personifikuara (në fabulat, përrallat e në krijime të tjera letrare):

Plaku i Vitit të Ri; O Prill, o im vëlla!; “Vajza dhe Vdekja”;
Përralla gjet një ditë të Vërtetën (N. Frashëri);
Të lumtë, o Arbër, se na zbardhe faqen! (K. Kristoforidhi) etj.

Mund të shkruhet me shkronjë të madhe një emër i përgjithshërn për qëllime të veçanta stilistike, për të theksuar me forcë a me ngjyrim të veçantë një nocion, një njeri a një ide të caktuar (Atdheu, Mëmëdheu, Liria, Komandanti, Njeriu, Nëntori etj.):

“Të bukurën e gjeta te ti, o Atdhe!”;
“Të nderojmë Mëmëdhenë!”;

Përemri vetor ju dhe përemrat pronorë juaj, (i, e) tij, (i, e) saj, në shenjë nderimi për personin të cilit i drejtohemi, ose për të cilin flasim, mund të shkruhen me shkronjë të madhe. Me shkronjë të madhe mund të shkruhen edhe emërtimet e bartësve të funksioneve shtetërore e shoqërore, kur u drejtohemi atyre:

Po ju drejtohem Ju me shpresë që ta shqyrtoni këtë rast …;
Zoti Ministër!; Shpresoj, Zoti Kryetar, se do të marr nga Ju një përgjigje të shpejtë etj.

Shkruhen me shkronjë të madhe emërtimet shkencore të tipave, klasave, rendeve, familjeve e gjinive të botës bimore e shtazore në trajtën latine të tyre; te emërtimet e llojeve e të nënndarjeve të tyre shkruhet me shkronjë të madhe vetëm fjala e parë:

Chordata, Protozoa, Mammalia, Pisces, Rodentia,
Turdus, Mugil, Canis lupus, Lacusta viridis etj.;

Dicotyledones, Monocotyledones, Leguminosae,
Pinaceae, Larix, Abies, Castanea sativa, Salvia etj.

Shkruhen me shkronjën e parë të madhe simbolet e elementeve kimike:

Cl, Fe, H, Mg, Mn, N, Na, O, S etj.

Emrat e përgjithshëm si:

rrugë, bulevard, stadium, shesh, lagje, hotel,
kinema, teatër, ndërmarrje, kooperativë, uzinë,
kombinat, hidrocentral, vapor, shkollë, klub,
gazetë, revistë, roman, poemë, dramë, opera, balet, këngë, etj.,

që përcaktohen nga një emër a emërtim i përveçëm në rasën emërore, i vënë ndërmjet thonjëzash *, shkruhen me shkronjë të vogël:
• ) Emrat e rrugëve e të shesheve në tabelat përkatëse nuk vihen në thonjëza.

rruga “Asim Vokshi”, rruga “Kongresi i Përmetit”,
bulevardi “Dëshmorët e Kombit”,
bulevardi “Donika Kastrioti”,
stadiumi “Dinamo”, sheshi “Avni Rustemi”,
sheshi “Skënderbej”, lagja,;
hotel “Adriatiku”, kinema “Morava,
teatri “Aleksandër Moisiu”, teatri “Migjeni”,
vapori “Vlora”, shkolla “Bajram Curri”,
klubi “Flamurtari”, revista “Nëntori”,
drama “Toka jonë”, opera “Skënderbeu”,
baleti “Halili dhe Hajrija”, kënga “Për ty atdhe” etj.

Kur emërtimet e mësipërme përdoren më vete (jo në fjali) në tabelat, dokumentet e shpalljet zyrtare, shkruhet me shkronjë të madhe edhe fjala e parë. Me shkronjë të madhe shkruhen gjithashtu emrat, shesh, rrugë, lagje etj., kur ata janë pjesë e emërtimit të përveçëm përkatës:

Rruga e Barrikadave, Sheshi i Flamurit, Klubi i Manastirit etj.

Emrat e popujve dhe të banorëve të një vendi, të një krahine, të një qyteti etj. shkruhen me shkronjë të vogël:

afrikanët, algjerianët, amerikanët, bullgarët, evropianët,
francezët, hungarezët, kinezët, pellazgët, polakët,
rumunët, shqiptarët, vietnamezët, zviceranët etj.;

arbëreshët, beratasit, dibranët, elbasanasit, giirokastritët,
kosovarët, kolonjarët, matjanët, myzeqarët,
shkodranët, tiranasit, ulqinakët, vloniatët etj.

Emrat e ditëve të javës, të muajve e të stinëve shkruhen me shkronjë të vogël:

e hënë, e martë, e mërkurë etj.;
janar, shkurt, mars, prill, maj etj.;
pranverë, verë, vjeshtë, dimër.

Në veprat poetike fjala e parë e çdo vargu mund të filloje me shkronjë të madhe ose të vogël; por në rastet kur vargjet, në citimet, shkruhen vijueshëm njëri pas tjetrit, jo secili në rresht më vete, ato nisin gjithmonë me shkronjë të madhe. Fillon me shkronjë të madhe fjala e parë e çdo teksti të shkruar, si edhe fjala e parë e një fjalie ose periudhe që vjen pas pikës, shumëpikëshit, pikëpyetjes, pikëçuditjes dhe dy pikave, kur këto shënojnë mbarimin e një fjalie të veçantë a të një periudhe të mëparshme.

Shënim. Kur pikëpyetja, pikëçuditja ose shumëpikëshi vihet pas ligjëratës së drejtë dhe në fjalët e autorit, që vijojnë, tregohet se kujt i takon ligjërata e drejtë, pas shenjave të mësipërme, fjala e parë shkruhet me shkronjë të vogël:

– Si shkoi udhëtimi? – pyeti babai pa hyrë mirë në shtëpi;
– M’u duk djalë i mirë… – i thashë unë.

Po kështu shkruhet me shkronjë të vogël fjala e parë pas shumëpikëshit që shënon ndërprerje gjatë ligjëratës dhe jo mbarimin e fjalisë a të periudhës së mësipërme, p.sh.:

Ky tavan është i ulët.. . tavani i shtëpisë sonë është më i lartë dhe i lyer me bojë të gjelbër.

Shkruhet me shkronjë të madhe fjala e parë pas dy pikave në këto raste:

a) kur fillon një ligjëratë e drejtë a një citat, që vihet ndërmjet thonjëzash:

Populli ynë thotë: “Trimi i mirë me shokë shumë”;
Skënderbeu ka thënë: “Lirinë nuk e solla unë, po e gjeta këtu, në mes tuaj”.

b) kur pas dy pikave radhiten, zakonisht në tekste zyrtare (statute, ligje, rregullore, urdhëresa, vendime etj.), paragrafë të veçantë që nisin me kryerresht dhe mbarojnë me pikë.

Shënim. Në të gjitha rastet e tjera teksti që vjen pas dy pikave, fillon me shkronjë të vogël:

Çdo ditë bënim të njëjtat punë: mbushnim ujë, çanim drutë, gatuanim, dhe qëndisnim pajën.

Published in: on Maj 10, 2015 at 1:44 pm  Lini një Koment  

Dreqi i vogël

Ngjarjeve u paraprijnë fatet e vogla të njerëzve të mëdhenj. Me njerëzit e mëdhenj  është gjithmonë edhe një dreq i vogël. Për t’i studiuar këta njerëz mjafton të jesh afër këtij dreqi, kuptohet nëse ke fat ta njohësh, sepse detyra më e vështirë është ta zbulosh dhe ta njohësh atë. Zoti na ndihmoftë!

Plaku i çmendur, i cili qëndronte prozhmeve të fshatit, kishte mbledhur fëmijët  dhe po i mahniste sërish me tregimet e tij.
– Kish pas dal njani e ish pa ra në shehër dhe u endke nëpër pazar. Në të dy an’t e pazarit tyxhart i kishin pas qit thastë me dreqën  për me i shitë.
– Ka sa po i mban këta dreqën?
– Paj, ma lirë se me te ardh vet në shpi.- ia kthen tyxhari.
– 
Iu afru thesit me dreqën edhe po i thotë tyxharit:
–  Mirë, veç zgedhma nja t’mirë, prej fundit të thesit.
– Çka po don me zgjedh, o dashamirë? Si në krye, si në fund të thesit tanë dreqën janë.
Nejse, e merr ky dreqin e çon në shpi…
Plaka e tij po e vet:
– Çka na ke pru prej shehrit?
– Kurgjo, pos një dreq?
– A është i mirë? E vet plaka.
– Garanci nuk m’dha, paret, mas nji jave, po dreqi është dreq, plakjo,  i përgjigjet plaku.
– Në mbrëmje kur ranë në gjumë, dreqi mbet pas dere. Kur e pas se i zoti i shpisë nuk po i bënte sajgi ,u kollit një herë.
– Nuk të kam shtru, o dreq, se e di që ti mundesh me ia dhanë vetes nalt e ma nalt. Nëse je sa gjysa e dreqit tonë, ti ke me mbrri shumë. – ia ktheu plaku dhe ia krisi gjumit, tuj e lane dreqin me dreqnue në pleqni të tij.

Published in: on Shkurt 17, 2015 at 9:34 pm  Lini një Koment  

Shqip-anglisht

Abaci- abbey
abëcë -alphabet
abonim subscription
absolut absolute
absolutisht absolutely
abstrakt abstract
absurd absurd
abuzoj abuse
acar frost
acid acid
adaptoj adapt
adet custom
adhurim worship
administratë administration
administrativ adminstrative
administroj order
admiroj admire
adresë address
aeroplan aircraft
aeroplan plane
aeroport airport
afatgjatë long-term
afër near
afërsi vicinity
afishe poster
afrikan African
afroj approach
afsh breath
aftësi ability
aftësi capability
aftësi faculty
aftësi skill
agat agate
agim dawn
agjenci agency
agjent agent
agresor aggressive
ahur stable
ai he
ai it
ai that
ai vetë himself
ajër air
ajkë cream
ajo she
ajo vetë herself
ajros ventilate
akademik academic
akër acre
akoma else
akordoj tune
aksident casualty
aksion holding
aksionist shareholder
akt action
akt document
aktivitet activity
aktor actor
aktual current
aktualisht currently
alarm alarm
album album
aleat ally
alkool alcohol
alternativ alternative
alternativ alternatively
alternativë alternative
alternativë choice
ambasadë embassy
ambasador ambassador
ambicie ambition
amerikan American
amësi maternity
amnisti amnesty
analizë analysis
analizoj analyze
ananas pineapple
anë margin
anëtar member
anëtarësi membership
anëtarësoj recruit
angazhim engagement
angazhoj engage
anglez English
anije ship
ankand auction
anketë questionnaire
ankim complaint
ankohem complain
ankth trepidation
anohem lean
antik ancient
antikë antique
aparat apparatus
aparat fotografik camera
apelim appeal
apendicit appendicitis
aq sa as
arbitrar arbitrary
ardhje arrival
arësye argument
arësye cause
arësye motive
arësye occasion
arësye sense
argëtim entertainment
argëtim fun
argjend silver
argjilë clay
ari bear
aritmetikë arithmetic
arkitekt architect
arkitekturë architecture
armë gun
armë weapon
armëpushim armistice
armëpushim truce
armik enemy
armik hostile
arnoj mend
aromë perfume
arratis escape
arrë nut
arrë walnut
arrestim arrest
arrij achieve
arrij attain
arrij overtake
arrij reach
arrogancë arrogance
arsim education
artificial
artikuj shkrimi stationery
artikull article
as nor
asgjë nothing
asgjësim annihilation
asgjësoj frustrate
asgjësoj undo
ashkël chip
ashpër roughly
ashpërsi rigor
asistencë assistance
asistent assistant
askush nobody
askush none
asnjanës neutral
asnjë neither
aspekt aspect
astmë asthma
ata them
ata they
atdhe country
atdhetar patriot
atë her
atë him
atëherë then
atje there
atlas atlas
atlet athlete
atletikë athletics
atmosferë atmosphere
atom
aty për aty down
autobiografi autobiography
autobus bus
automatik automatic
automatikisht automatically
autor author
autor writer
autoritet authority
autorizim commission
autorizoj authorize
autostradë highway
avancoj advance
aviacion aviation
avull steam
avulloj boil
aziatik Asian
azot nitrogen
baba father
babagjysh grandfather
bagazh luggage
bagëti cattle
bakër copper
balenë vrastare killer
balenë whale
ballë forehead
ballë front
baltë mud
bamirësi charity
banane banana
banimi residential
banjë bath
banjë bathroom
banket banquet
banonjës lodger
banor inhabitant
banor resident
bar grass
bar i keq weed
bar i thatë hay
bar medicine
barabar even
barazim equation
barazoj coordinate
bari shepherd
bark abdomen
bark belly
barnatore drugstore
bart convey
bashkangjit append
bashkë together
bashkëkohor contemporary
bashkëpunim collaboration
bashkëpunim cooperation
bashkëveprim interaction
bashkiak municipal
bashkim alliance
bashkim community
bashkim compound
bashkim junction
bashkohem mix
bashkoj fuse
bashkoj joint
bashkoj unite
bashkudhëtar companion
basketboll basketball
batanije blanket
bateri battery
bathë bean
bazë base
bazë basis
bazë të dhënash database
bazoj build
be oath
befas sharply
befas suddenly
bëhem become
bëj act
bëj agjitacion agitate
bëj ballë cope
bëj cause
bëj çomlek stew
bëj commit
bëj copa shiver
bëj copash smash
bëj do
bëj gati dress
bëj gjoja pretend
bëj make
bëj më përpara anticipate
bëj me sy wink
bëj perform
bëj përshtypje impress
bëj plan design
bëj shaka quiz
bëj tregti sell
bëj zapt restrain
bejleg tournament
bejsbol baseball
bekoj bless
bën ngricë freeze
benzinë gasoline
benzinë petrol
berber barber
beretë beret
bërryl elbow
bërtas call
bërtas cry
bërtas exclaim
bërtas scream
bërtas shout
bërtas shriek
bërthamë nucleus
bërthamor nuclear
besim belief
besim confidence
besim faith
besnikëri devotion
besnikëri loyalty
besoj believe
besoj entrust
betohem swear
bezdis trouble
bibël bible
bibliotekë library
biçikletë bicycle
bie dakord agree
bie descend
bie fall
bie në erë wind
bie pikë-pikë drip
bie poshtë e lart stroll
bie të fikët faint
bijë daughter
biletë ticket
bimë plant
bimë vegetable
bimësi vegetation
bind convince
bind induce
bind persuade
bindem obey
binjak twin
biografi biography
biologji biology
biologjik biological
bir son
birësoj adopt
birrari pub
birrë beer
bisedë conversation
bisedime negotiation
bisedoj chat
bisedor colloquial
bishë beast
bisht stub
bisht tail
bizele pea
biznes practice
blej buy
blej purchase
blerës buyer
blerës customer
blerës purchaser
bletë bee
bli sturgeon
bllokoj block
bllokoj jam
bllokoj obstruct
bluaj digest
bluaj grind
bluzë blouse
bluzë pa jakë – T-shirt
bocë bottle
bojë dye
bojë shkrimi ink
bojëkafe brown
bojëportokall orange
bojëvjollcë violet
bollëk abundance
bollëk plenty
bollëk redundancy
bombardoj ply
bombë bomb
bonbone candy
borë snow
boronicë cowberry
boronicë e kuqe cranberry
borxh debt
borxh owing
bosh blank
bosh empty
boshllëk vacancy
bosht axis
botanikë botany
botë world
botim publication
botoj print
botoj publish
botues editor
braktis desert
bredh fir
breg bank
breg coast
breg shore
bregdet beach
brekë pants
brenda in
brenda inside
brenda within
brendësi interior
breshkë turtle
bretkocë frog
brez belt
brez generation
brez girdle
brezare terrace
bri horn
brinjë rib
brisk rroje razor
britmë call
brohoritje applause
bronkit bronchitis
bronz bronze
brumë ëmbëlsirash pastry
brumë paste
brymë hoarfrost
bubullimë thunder
budalla fool
budallallëk folly
bujar generous
bujari bounty
bujk farmer
bujqësi agriculture
bujqësor agrarian
bujqësor agricultural
bukë bread
bukuri beauty
bukuroshe peach
bulkth cricket
burg jail
burg prison
burim origin
burim root
burim source
burime të ardhurash revenue
burmë screw
burrë husband
bust
buton mansheti cufflink
buxhet budget
buzë brim
buzë edge
buzëqeshje smile
byzylyk bracelet
çadër umbrella
çaj cut
çaj përmes squeeze
çaj split
çaj tea
çajnik kettle
caktim allocation
caktim appointment
caktim assignment
caktim nomination
caktoj allocate
caktoj appoint
caktoj në një punë place
caktoj qualify
çalltis shift
çaloj limp
çantë portfolio
çantë veglash kit
çarje gap
çast instant
çati roof
çdo each
çdo every
çdonjëri either
çdonjëri everybody
çek Czech
çekiç hammer
çelës clue
çelës key
çelik steel
çengel hook
cent cent
cep tip
ceremoni ceremony
ceremoni rite
ceremoni varrimi funeral
çështje problem
çështje question
çështje subject
cifël splinter
çift couple
çift match
çift pair
çifut Jew
cigare cigarette
cikël cycle
çikërrimë trifle
çikrik reel
cilësi quality
cili which
cilido any
cilit whom
cimbis pinch
cipë praruese gilt
citim quotation
citoj cite
citoj quote
çjerrës shrill
çlirim liberation
çliroj rescue
çlodh rest
çlodhje recreation
çmim charge
çmim cost
çmim price
çmim prize
çmim reward
çmoj appreciate
çoj deliver
çoj dëm spoil
çoj haul
çoj lead
çoj lift
çoj post
çoj raise
çoj send
çokollatë chocolate
çon drift
copë fragment
copë lump
copë piece
copë scrap
copëtoj chop
copëz bit
çorap sock
çorape hose
çrregullim excess
çrregullim mess
çudis amaze
çudis astonish
çuditërisht surprisingly
çun boy
çurg flush
çurg spray
curril jet
çyrek loaf
dado nurse
dajak club
dajë uncle
dal bosh miss
dalje exit
dalje në breg landing
dalje në pension retirement
dallim discrmiination
dallim distinction
dalloj discriminate
dalloj distinguish
dardhë pear
darë pincers
darkë supper
dash ram
dashje will
dashnor lover
dashuror erotic
datë date
dëbim exile
dëboj deport
dëboj expel
debutim debut
dedikoj dedicate
dëfrej amuse
degë branch
degë department
degë e ullirit olive
dëgjim hearing
dëgjoj hear
dëgjoj listen
dëgjues audience
dëgjues auditor
degradoj degrade
dekadë decade
deklamoj recite
deklaratë allegation
deklaratë declaration
del peer
del rise
delegacion delegation
delegat delegate
delegoj delegate
dem bull
dëm damage
dëm mischief
dem ox
demaskoj reveal
demokraci democracy
demokrat democrat
demokratik democratic
demonstrim demonstration
demonstroj demonstrate
demonstroj show
dëmtim injury
dëmtoj affect
dëmtoj harm
dëmtoj injure
dendësi density
dënes sob
dënim conviction
dënim penalty
dënim punishment
dënoj denounce
dënoj penalize
dënoj punish
dentist dentist
depërtoj penetrate
depozitë deposit
deputet deputy
derdh tap
derdh jashtë skajeve overrun
derdh pour
derdh spill
derdh upset
derë door
dërgim remittance
dërgoj refer
deri tani still
deri till
derisa until
dërrmues overwhelming
dëshiroj wish
dëshmi proof
dëshmoj testify
dëshpërim despair
dështim failure
dështoj fail
det sea
detar marine
detektiv detective
detyrë duty
detyrim obligation
detyrimisht necessarily
detyroj compel
detyroj enforce
detyroj force
detyroj oblige
detyrueshëm compulsory
dhe and
dhe ground
dhelpër fox
dhëmb tooth
dhembje ache
dhen sheep
dhënie me qira rent
dhimbje dhëmbi toothache
dhimbje koke headache
dhimbje pain
dhjamë fat
dhjetë ten
dhjetor December
dhomë apartment
dhomë chamber
dhomë fëmijësh nursery
dhomë room
dhunë violence
dhunti talent
dhuratë gift
dhuratë grant
dhuroj grant
dhuroj present
di know
diabet diabetes
diagnozë diagnosis
diagramë diagram
dialekt dialect
dialog dialogue
diamant diamond
diçka anything
diçka e dorës së parë primary
diçka shumë argëtuese panic
diçka something
diell sun
digjem burn
dijetar scholar
diktoj dictate
diku anywhere
dikues tributary
dimër winter
dinak sly
dinjitet dignity
diplomat
diplomatik diplomatic
direk mast
direktivë directive
direktivë guideline
disa some
disa some
disi somehow
disiplinë discipline
disk
disk disc
disk telefoni dial
diskutim debate
diskutim discussion
diskutim dispute
diskutoj discuss
diskutoj negotiate
disponueshmëri availability
distinktiv badge
ditar diary
ditar journal
ditë day
ditë pushimi holiday
ditëlindje birthday
divan couch
divorc divorce
divorcoj divorce
djalë lad
djathë cheese
dje yesterday
djegje burn
djersë sweat
djersij perspire
dobësi weakness
dobësim breakdown
dobësohem melt
dobi advantage
doganë customs
dok dock
doktrinë doctrine
dollap rrobash cupboard
dollap rrobash wardrobe
dollar dollar
dolli health
domate tomato
domethënë namely
dominoj dominate
dominues dominant
doracak directory
dorë hand
dorë palm
dorëheqje resignation
dorëshkrim manuscript
dorëz handle
dorëzim delivery
dorëzohem surrender
dosje file
dozë dose
dramatik dramatic
dramë drama
dre deer
dredh curl
dredh twist
dredh vibrate
dredhi trick
drejt directly
drejt right
drejtësi equity
drejtësi justice
drejtim management
drejtim manual
drejtoj administer
drejtoj conduct
drejtoj direct
drejtoj drive
drejtoj guide
drejtoj manage
drejtoj me timon steer
drejtoj rule
drejtoj tend
drejtor director
drejtor manager
drejtori direction
drejtues leader
drejtues pilot
drekë dinner
drekë lunch
dreq devil
dridhem quake
dridhem quiver
dridhem shudder
dridhem thrill
dridhem tremble
dritë dielli sunlight
dritë light
drithë corn
dru pishe pine
druaj dread
dua të mean
dua want
duartrokas applaud
duartrokas clap
duhan tobacco
duhet must
dukë duke
duke përfshirë including
dukem appear
dukem emerge
dukem seem
durim patience
duroj endure
dy herë twice
dy two
dyfek rifle
dylbi binoculars
dyllë blete wax
dymbëdhjetë twelve
dyndem press
dyqan shop
dyqanxhi merchant
dysheme floor
dyshim doubt
dyshim suspicion
dyshoj suspect
dyzetë forty
e ardhme future
e çarë breach
e çarë chap
e diel Sunday
e drejtë right
e enjte Thursday
e fshehtë mystery
e fshehtë secret
e hënë Monday
e kaluara past
e kënduar song
e keqe evil
e konsideroj si set
e kuqe e ndezur scarlet
e martë Tuesday
e mërkurë Wednesday
e metë defect
e mirë well
e premte Friday
e qepur seam
e qeshur laughter
e shtënë shot
e shtunë Saturday
e të tjera etc.
e thënë word
e vë në expose
e ve widow
e vërtetë truth
eci hike
eci me hapa të madhe stride
eci walk
ecje gait
ecje walk
efekt effect
efektshmëri effectiveness
efektshmëri efficiency
egoist selfish
ekonomat supplier
ekonomi economics
ekonomik economic
eksitim excitement
ekskursion excursion
ekspansion expansion
eksperiencë experience
eksperiment experiment
eksperimental experimental
ekspert expert
ekspert professional
eksploroj explore
eksportoj export
ekspozitë display
ekspozitë exhibition
ekspozitë fair
ekspozoj exhibit
ekspres express
ekuipazh crew
ekzekutoj execute
ekzekutoj me varje hang
ekzikutues executive
ekzistencë being
ekzistencë existence
ekzistoj be
ekzistoj exist
ekzistoj live
ekzistues actual
ekzistues existing
elastik elastic
elegant elegant
elektricitet electricity
elektrik electric(al)
elektronik electronic
element
elitë elite
ëmbëlsirë pudding
emër i rrjedhur nga emri i babait patronymic
emër name
emër reputation
emër title
emigroj emigrate
emocion emotion
emocional emotional
emtë aunt
enciklopedi encyclopedia
end weave
endacak tramp
endem wander
ëndërr dream
enë tank
enë vessel
energji energy
energjik drastic
engjëll angel
ënjtje swelling
entuziast ardent
entuziazëm enthusiasm
epokë epoch
erë era
erë odor
erë scent
erë wind
erëz spice
errësi darkness
errësirë gloom
ethe temperature
etiketë label
etje thirst
etnik ethnic
evidencë evidence
evolucion evolution
evropian European
fabrikë factory
fabrikë qeramike pottery
fabrikim production
fabrikoj manufacture
faj fault
faj guilt
fajësoj blame
fajtor guilty
fakt fact
faktor factor
fal excuse
fal forgive
falem pray
falënderim thanks
falënderoj thank
famë fame
familje family
familje home
familje house
familje household
famulli parish
fanar lantern
fantastik fantastic
fantazmë ghost
faqe cheek
faqe page
faqe surface
faqeverdhë pale
faqore flask
farë seed
farë egg
farefis blood
farfallë draft
farfuri china
farmaceutikë pharmacy
fasadë face
fat fortune
fat i keq misfortune
fat luck
fatal
fatkeqësi disaster
fatmirë happy
faturë receipt
fazë phase
fazë stage
fe religion
feçkë trunk
federal federal
federim federation
fëlliq soil
fëlliqësi dirt
femër female
femër fertile
femër hen
femëror feminine
fëmijë i jashtëligjshme bastard
fëmijë youngster
fëmijëri childhood
feminist feminist
fenomen phenomenon
fërgoj fry
fërkoj rub
fërkoj shine
fermë farm
fermë ranch
ferr hell
ferrë blackberry
fëshfërij rustle
fëshfërij whistle
festë e madhe gala
festival
festoj celebrate
fetar religious
fetë mishi steak
fetë toast
fibër fiber
fier brake
figurë figure
fik fig
fiksoj fix
fiksoj pose
fiksoj secure
fil elephant
fildish ivory
fill thread
fillim bisedimeve overture
fillim start
fillimisht initially
fillimisht originally
filloj initiate
film
film movie
filologji philology
filozofi philosophy
filxhan cup
finale final
financë finance
financiar financial
finlandez Finnish
firmë firm
firmos sign
fishkëllej jeer
fishkëllej whistle
fisnik gallant
fisnik gentleman
fisnik noble
fitim benefit
fitim income
fitim profit
fitim victory
fitoj earn
fitoj gain
fitoj overcome
fitoj win
fitues winner
fizik physical
fizikë physics
fjalë say
fjali e thjeshtë clause
fjalim discourse
fjalor dictionary
fjalor vocabulary
fjongo ribbon
flakë flame
flamur flag
flas me rënkim groan
flas say
flas speak
flas talk
flaut flute
flluskë bubble
flok hair
flori gold
fluturim flight
fluturoj fly
fluturoj lehtë-lehtë flutter
fokë seal
fole nest
folës speaker
fond fund
forcë force
forcë intensity
forcë power
forcë strength
forcoj strengthen
format format
formë shape
formim fizik constitution
formim formation
formoj constitute
formoj construct
formoj form
formulë formula
fort hard
fort strongly
fort very
foshnjë baby
foshnjë infant
fotograf photographer
fotografi photo
fotografoj photograph
fqinj neighbor
fragment i mësuar përmendsh repetition
francez French
frashër ash
frazë phrase
frekuencë frequency
frenim check
frenim restriction
frenoj check
frenoj delay
frenoj deter
frenoj interrupt
frenoj stop
freskoj refresh
freskoj update
freskore fan
frigorifer refrigerator
frikacak coward
frikë fear
frikë fright
frikësoj frighten
frikësoj scare
fron throne
fruth measles
fryj blow
fryj swell
frymëmarrje respiration
frymëzoj inspire
frymor creature
fryrje inflation
fshat countryside
fshat village
fshatar peasant
fshatar rural
fsheh hide
fshij cancel
fshij erase
fshij sweep
fshij wipe
fshikulloj switch
fshikulloj whip
ftesë invitation
ftoj invite
fuçi barrel
fugë fire
fund bottom
fund end
fund finish
fund petticoat
fund skirt
fund sole
fund terminal
fund termination
fundjavë weekend
fundos ruin
fundosem sink
funksion function
funksion role
funksional functional
funksionim operating
funksionoj work
fuqi punëtore labor
furçë brush
furnizim provision
furnizoj me ushqime cater
furnizoj supply
furrë oven
furtunë storm
fus introduce
fus në hell spit
fushatë campaign
fustan dress
fut fshehtas slide
fut insert
fut në burg imprison
fut në depo store
fut në rreth ring
fut në ujë swim
futboll football
futboll soccer
futem në mes intervene
futje input
futje në përdorim introduction
fyej insult
fyerje grievance
fyes offender
fyes offensive
fyt throat
gabim error
gabim mistake
gadishull peninsula
gafë blunder
gaforre crab
gajas exhaust
galeri balcony
galeri gallery
garantoj assure
garazh garage
gardh barrier
gardh fence
garë race
gastrit gastritis
gati ready
gatis prepare
gatitje preparation
gatuaj cook
gatuaj produce
gaviç vat
gaz gas
gaz joy
gazetar journalist
gazetë newspaper
gdhend shave
gdhendës sculptor
gëlltit swallow
gëlltitje gulp
gëlqere lime
gënjej deceive
gërhas snore
germë letter
germë për germë literally
gërmoj dig
gërric shatter
gërryej themeli undermine
gërshërë scissors
gërvin creak
gërvishtje scratch
gëzof fur
gëzohem rejoice
gëzoj enjoy
gips gypsum
gisht finger
gisht i madh i dorës thumb
gisht këmbe toe
gisht tregues forefinger
gishtor digital
gjakosje bleeding
gjarpër snake
gjashtë six
gjashtëdhjetë sixty
gjashtëmbëdhjetë sixteen
gjasim identity
gjatë along
gjatë during
gjatë long
gjatë through
gjatësi length
gjë e gjetur finding
gjë item
gjë object
gjë thing
gjej drejtim orient
gjej fetch
gjej find
gjej me mend guess
gjej procure
gjej vendndodhjen locate
gjemb thorn
gjëmoj grumble
gjen gene
gjendem stand
gjëndër gland
gjendje condition
gjendje discovery
gjendje kritike emergency
gjendje shpirtërore mood
gjendje state
gjendje status
gjeni genius
gjeografi geography
gjeologji geology
gjepura jazz
gjepura nonsense
gjerdan necklace
gjerësi breadth
gjerësi width
gjerësisht widely
gjerman German
gjetje recovery
gji bay
gji gulf
gjigant giant
gjilpërë me kokë pin
gjilpërë needle
gjimnast gymnast
gjimnastikë exercise
gjimnastikë gymnastics
gjinde folk
gjinekolog gynecologist
gjineshtër broom
gjini gender
gjithashtu also
gjithashtu moreover
gjithçka everything
gjithënjë e më shumë increasingly
gjithëpërfshirës comprehensive
gjithësi universe
gjithëvjetor perennial
gjithmonë always
gjobë fine
gjoks chest
gjoks chest
gjoksore metalike mail
gju knee
gjuaj chase
gjuaj me shkelm kick
gjuaj prey
gjuaj shoot
gjuhë language
gjuhë tongue
gjuhësor linguistic
gjuhëz reed
gjumë i shkurtër – nap
gjunjëzoj submit
gjurmë sign
gjurmë track
gjurmoj pursue
gjykatë tribunal
gjykatës judge
gjykim judgment
gjykoj try
gjymtyrë limb
gjyqësor judicial
gjyqtar magistrate
gjyshe grandmother
gjysmë half
gjysmëfinal semifinal
gllënjkë swallow
gocë deti oyster
godas defeat
godas hit
godas knock
godinë building
godit deal
godit shock
goditës striker
goditje chop
goditje e befasishme coup
goditje stroke
gojë mouth
gojëkyçur dumb
gojëtar eloquent
gojor oral
gojose scandal
golf golf
gomë tire
gostit entertain
grabis rob
grabis steal
gradë degree
gradë grade
gradë rank
gradim promotion
gradoj divide
gradoj promote
gradual gradual
grafik graphic
grafikë graphics
grafit lead
gram gram
gramatikë grammar
gramë writing
granit granite
grevë strike
gri gray
grij chew
grij scrape
grilë net
grimcë particle
grindem quarrel
grip influenza
gris rip
gris tear
gropë cavity
gropë e thellë pit
gropë hollow
gropë pocket
groposje burial
grosh cash
grua wife
grua woman
grumbull heap
grup group
grup parcel
grup party
grup troop
grupazh set
grurë wheat
grusht fist
gryka e bardhë diphtheria
grykë neck
gulçoj gasp
gur i çmuar gem
gur rock
gur sahati ruby
gur stone
guralec pebble
gusht August
guvernator governor
guxim courage
guxoj dare
gyp chimney
gyp tube
ha consume
ha darkë dine
ha eat
ha ngadalë waste
habi surprise
habi wonder
hajat lobby
hajdut thief
hak reason
hakmarrje revenge
hakmarrje vengeance
hallavitje lounge
hamendje guess
hap distribute
hap open
hap pace
hap spread
hap step
hap stretch
hape pill
hapësirë area
hapësirë dere doorway
hapësirë extent
hapësirë space
hapësirë ujore water
hapje opening
haraç tribute
hardhi grape
hardhucë lizard
harengë herring
hark arch
harmonizoj integrate
harpë harp
harroj forget
hartë chart
hartë map
harxhim consumption
has meet
havjar caviar
hedh flash
hedh fling
hedh në qarkullim float
hedh poshtë reject
hedh push
hedh transfer
hedhje cast
hekur iron
hekuros iron
hekurudhë railroad
hekurudhë railway
helm poison
hendek ditch
hendek trench
heq abolish
heq avert
heq dorë resign
heq draw
heq eliminate
heq extract
heq me të rrëshqitur slip
heqje disposal
herë pas here occasionally
herën tjetër next
herët early
hero
hesht hush
heshtje pause
heshtje silence
hetim investigation
hetoj investigate
hidhem hop
hidhem leap
hidrogjen hydrogen
hierarki hierarchy
higjienë hygiene
hije shade
hije shadow
hije spirit
hikërr buckwheat
hipi climb
hipi embark
hipi mount
hipokrizi hypocrisy
hipotezë hypothesis
hiqet zvarrë drag
hir grace
hise share
histori history
historian historian
historik historic(al)
hobi hobby
hokej hockey
hollësi detail
honorar fee
horizont horizon
horizont scope
horr scoundrel
horr villain
hotel hotel
hu post
hu stake
hua loan
hudhër garlic
humb lose
humbje loss
humor
hundë nose
hutë owl
hutoj perplex
hyj befas pop
hyj enter
hyrje access
hyrje entrance
hyrje entry
hyrje porch
i afër nearby
i afërm relative
i afërt – intimate
i afërt close
i aftë able
i aftë capable
i arësyeshëm rational
i arësyeshëm reasonable
i arësyeshëm sane
i arësyeshëm sensible
i armatosur armed
i arrestuar prisoner
i arrirë ripe
i artë golden
i ashpër harsh
i ashpër smart
i ashtuquajtur so-called
i barabartë equal
i barasvlershëm equivalent
i bardhë white
i bashkuar united
i bërë me dorë handmade
i bërë me qëllim deliberate
i bindur obedient
i bollshëm ample
i bollshëm heavy
i brendshëm inner
i brendshëm internal
i brengosur sorry
i brishtë brittle
i brishtë fragile
i bukur – beautiful
i bukur lovely
i bukur pretty
i butë gentle
i butë mild
i butë soft
i butë tame
i butë tender
i caktuar certain
i çalë lame
i cekët shallow
i cenueshëm vulnerable
i cilësisë së lartë super
i çiltër sincere
i çmendur crazy
i çmendur insane
i çmendur lunatic
i çmendur mad
i çmuar valuable
i çuditshëm queer
i çuditur surprised
i dalë mode out-of-date
i dalë prominent
i dashur darling
i dashur dear
i dashur fond
i dëgjueshëm audible
i dehur drunk
i dëlirë candid
i dendur dense
i dendur frequent
i dendur numerous
i denjë worthy
i dëshirueshëm desirable
i dëshpëruar desperate
i detyruar liable
i dhimbshëm painful
i dhimbshëm sore
i dhjamtë thick
i dhjetë tenth
i dhunshëm violent
i diskutueshëm controversial
i dobët faint
i dobët fizikisht frail
i dobët inferior
i dobët weak
i dobishëm useful
i drejtë correct
i drejtë direct
i drejtë fair
i drejtë just
i drejtë regular
i drejtë straight
i druajtur timid
i duhur due
i dukshëm evident
i dukshëm sheer
i duruar patient
i dyfishtë double
i dykuptueshëm ambiguous
i dymbëdhjetë twelfth
i dytë second
i dytë secondary
i dyti second
i efektshëm effective
i efektshëm efficient
i egër cruel
i egër fierce
i egër outrageous
i ëmbël sweet
i errët dark
i errët obscure
i errët somber
i esëllt sober
i familiarizuar familiar
i famshëm famous
i fëlliqur dirty
i fiksuar fixed
i flakur outcast
i fortë fast
i fortë firm
i fortë hard
i fortë intensive
i fortë strong
i fortë tough
i fortë vigorous
i freskët cool
i freskët fresh
i freskët recent
i frikësuar afraid
i fryrë pompous
i fshehtë hidden
i ftohtë cold
i fundit final
i fundit last
i fundit latter
i fuqishëm powerful
i gabuar false
i gabuar wrong
i gatshëm available
i gatshëm willing
i gëzuar glad
i gjallë alive
i gjallë brisk
i gjallë lively
i gjashtë sixth
i gjatë long
i gjatë tall
i gjelbër green
i gjerë broad
i gjerë extensive
i gjerë large
i gjerë wide
i gjindshëm helpful
i gjymtuar disabled
i habitshëm amazing
i habitshëm wnonderful
i hapur open
i hedh sfidë defy
i hedhur energetic
i heq deprive
i heq lëvoren bark
i heq veshin scold
i hershëm original
i heshtur mute
i heshtur silent
i hidhët bitter
i hijshëm decent
i hijshëm delicate
i hirshëm fancy
i hollë thin
i huaj alien
i huaj exotic
i huaj strange
i humbur lost
i humbur missing
i humbur stray
i imët detailed
i interesuar interested
i jap fund finish
i jap fund kill
i jap ndihmë render
i jap strehë accommodate
i jap strehë shelter
i jashtëm exterior
i jashtëm external
i jashtëm foreign
i jashtëm outer
i jashtëm outside
i jashtëm overseas
i jashtëzakonshëm exceptional
i jashtëzakonshëm exclusive
i jashtëzakonshëm sole
i jashtëzakonshëm unusual
i kam borxh owe
i katërt fourth
i kënaqshëm satisfactory
i kënaqur pleased
i këndshëm nice
i keq bad
i keq nasty
i keq sinister
i kërkoj require
i kërrusur bent
i kolmë plump
i korporatës corporate
i kotë vain
i kreut leading
i krishterë Christian
i kthjellët clear
i kufizuar limited
i kujdesshëm accurate
i kujdesshëm careful
i kujt whose
i kujtoj remind
i kundërt contrary
i kundërt reverse
i kuptueshëm intelligible
i kuq red
i lagësht wet
i lagët damp
i lagët moist
i largët distant
i largët remote
i lartë eminent
i lartë high
i lartë zë loud
i lehtë slight
i lehtë subtle
i lëmuar smooth
i lëvizshëm mobile
i lidhur related
i lidhur relevant
i lig wicked
i ligjit legal
i lindjes native
i lindur born
i lirë cheap
i lirë free
i lirë vacant
i lirshëm fluent
i liruar loose
i lodhshëm tedious
i lodhur tired
i lodhur weary
i madh big
i madh grand
i madh great
i madh gross
i madh intense
i madh vast
i mahnitshëm – spectacular
i majtë left
i martuar married
i mbushur full
i mençur clever
i mençur wise
i menjëhershëm immediate
i menjëhershëm instant
i mëparshëm previous
i mëparshëm prior
i merakosur worried
i mëtejshëm further
i mirë good
i mistershëm mysterious
i mitur ward
i mjaftueshëm adequate
i mjaftueshëm sufficient
i mjerë miserable
i mprehtë acute
i mprehtë keen
i mrekullueshëm remarkable
i mundshëm possible
i ndërgjegjshëm conscientious
i ndërlikuar complex
i ndërlikuar complicated
i ndershëm honest
i ndershëm scrupulous
i ndershëm straightforward
i ndërsjellë mutual
i ndezur vivid
i ndjeshëm sensitive
i ndritshëm bright
i ndritshëm brilliant
i ndritshëm light
i ndruajtur shy
i ndryshëm various
i ndryshëm different
i ndryshkur rusty
i nëntë ninth
i nervozuar nervous
i nevojshëm necessary
i ngadaltë slow
i ngathët awkward
i ngjallur stout
i ngjashëm alike
i ngjashëm similar
i ngjirur hoarse
i ngrirë numb
i ngrohtë warm
i ngurtë solid
i ngushtë narrow
i njëhershëm simultaneous
i njëjtë identical
i njëjti same
i njëmbëdhjetë eleventh
i njëzëshëm unanimous
i njëzet twentieth
i njohur known
i njohur notorious
i njomë young
i nxituar reckless
i of
i paaftë incapable
i pabarabartë unequal
i pabesueshëm incredible
i pabindur naughty
i paçmueshëm invaluable
i padëshirueshëm undesirable
i padrejtë unfair
i padukshëm invisible
i paduruar impatient
i pafaj innocent
i pafat unfortunate
i pafat unsuccessful
i pagjasë improbable
i pajisur possessed
i pakët scarce
i pakufizuar unrestricted
i pakuptueshëm incomprehensible
i paligjshëm illegal
i pamasë immense
i pamasë tremendous
i pambrojtur unprotected
i pamjaftueshëm inadequate
i pamohueshëm undeniable
i pamprehur blunt
i pamundur impossible
i pandehur defendant
i pandjenjë unconscious
i panevojshëm unnecessary
i pangjashëm unlikely
i panjohur unknown
i panjohuri stranger
i papëlqyeshëm indecent
i papërkulur inflexible
i papritur abrupt
i papritur sudden
i papritur surprising
i papritur unexpected
i papunë unemployed
i paqenë supposed
i parakohshëm untimely
i parapëlqyer favorite
i parashikuar me statut statutory
i parë first
i parë foremost
i parë former
i parë initial
i parë primary
i parehatshëm uncomfortable
i parehatshëm uneasy
i parrezikshëm safe
i pasëm rear
i pashëm handsome
i pashmangshëm inevitable
i pasigurt uncertain
i pasjellshëm rude
i pastër neat
i pastër net
i pastër pure
i pasur rich
i pavarur independent
i pavdekshëm immortal
i pavdekshëm undying
i pavendosur unsettled
i pavlerë futile
i pazakonshëm uncommon
i pazakontë extraordinary
i pazier raw
i pazoti unable
i përballë opposite
i përbashkët joint
i përbotshëm universal
i përditshëm daily
i përditshëm everyday
i përdorur used
i përfshirë involved
i përfunduar ultimate
i përgjakshëm bloody
i përgjithshëm general
i përgjithshëm overall
i përhershëm constant
i përjetshëm eternal
i përkohshëm temporary
i përmirësuar improved
i përparuar advanced
i përpiktë në orar punctual
i përpiktë precise
i përshtatshëm appropriate
i përshtatshëm fit
i përshtatshëm proper
i përshtatshëm suitable
i përsorur perfect
i përzier mixed
i pesëmbëdhjetë fifteenth
i pestë fifth
i pistë foul
i pjekur mature
i pjesëtueshëm part-time
i pjesshëm partial
i plogët idle
i plotë complete
i plotë total
i plotë utter
i posaçëm special
i pranishëm present
i pretenduar alleged
i prirur apt
i prishur broken
i prishur rotten
i qartë explicit
i qartë express
i qartë obvious
i qartë plain
i qëndruar kundër opponent
i qëndrueshëm consistent
i qëndrueshëm durable
i qëndrueshëm permanent
i qëndrueshëm stable
i qetë calm
i qetë quiet
i qetë still
i qetë tranquil
i rastit occasional
i rastit random
i rehatshëm comfortable
i rëndë arduous
i rëndësishëm grave
i rëndësishëm important
i rëndësishëm impressive
i ri junior
i ri juvenile
i ri new
i ri teenager
i rrafshët flat
i rrallë rare
i rrëgjuar shabby
i rregullt orderly
i rregullt steady
i rregullt tidy
i rremë mock
i rrëpirët steep
i rreptë severe
i rrëshqitshëm slippery
i rrezikshëm dangerous
i rrumbullt global
i saktë exact
i saktë strict
i sëmurë ill
i sertë rigid
i sertë stern
i sertë stiff
i shëmtuar ugly
i shëndetshëm healthy
i shëndetshëm wholesome
i shenjtë holy
i shenjtë sacred
i shkathët cunning
i shkëlqyer excellent
i shkruar written
i shkuar anës faqes marginal
i shkurtër brief
i shkurtër short
i shpejtë prompt
i shpejtë quick
i shpejtë rapid
i shpejtë swift
i shqetësuar anxious
i shquar noted
i shquar outstanding
i shtatë seventh
i shtrënguar tight
i shtrenjtë expensive
i shtrirë plotësisht widespread
i shumëfishtë multiple
i shumëfishtë plural
i shurdhër deaf
i sigurt confident
i sigurt positive
i sigurt secure
i sigurt sure
i sinqertë frank
i sipërm upper
i sjellshëm amiable
i skajshëm extreme
i stërholluar sophisticated
i stomakut gastric
i suksesshëm successful
i tendosur tense
i tepërt excessive
i tepërt superfluous
i tërbuar furious
i tërë entire
i tërë thorough
i tërë whole
i tërthortë indirect
i tetë eighth
i thartuar sour
i thatë dry
i thekshëm sharp
i thellë deep
i themeluar established
i thjeshtë informal
i thjeshtë mere
i thjeshtë simple
i thyer rough
i thyeshëm crisp
i tij his
i tij its
i tillë such
i tmerrshëm horrible
i tmerrshëm terrible
i trashë silly
i trashë stupid
i tretë third
i trishtuar sad
i trishtuar unhappy
i turbullt vague
i tymosur smoked
i tyre their
i ulët low
i uritur hungry
i urtë prudent
i valë hot
i varfanjak poor
i varur dependent
i varur depending
i vazhdueshëm continued
i vazhdueshëm continuous
i veçantë distinct
i veçantë distinctive
i veçantë individual
i veçantë particular
i veçantë peculiar
i veçantë specific
i veçuar isolated
i veçuar several
i velët sick
i vëmendshëm observant
i vendosur determined
i vendosur resolute
i verbër blind
i verdhë yellow
i vërtetë genuine
i vërtetë real
i vërtetë right
i vërtetë true
i vështirë difficult
i vet own
i vetëdijshëm aware
i vetëdijshëm conscious
i vetëm alone
i vetëm single
i vetëm solitary
i vetmuar lonely
i vjetër antique
i vjetër old
i vlefshëm valid
i vlefshëm worth
i vockël fine
i vogël petty
i volitshëm convenient
i volitshëm handy
i vonuar late
i vrazhdë brutal
i vyer precious
i zakonshëm common
i zakonshëm ordinary
i zakonshëm standard
i zakonshëm usual
i zbehtë dim
i zë vendin replace
i zellshëm industrious
i zemëruar angry
i zënë busy
i zgjedhësve electoral
i zgjedhur elected
i zhveshur naked
i zi black
ia kaloj surpass
ideal
identifikim identification
identifikoj identify
ideologji ideology
ideologjik ideological
idiomë idiom
idiot
ik depart
ik leave
ik retire
ikje parting
ilaç drug
ilustroj illustrate
imagjinatë fancy
imagjinatë fantasy
imigrim immigration
imitacion monedhe counter
imitoj imitate
imoral immoral
import import
inat rage
inç inch
incident
incizim recording
incizoj record
individ person
industri industry
industrial industrial
infeksion infection
influencë influence
informacion information
ingranazh gear
iniciativë initiative
injektim injection
injoroj ignore
inkorporoj incorporate
inkurajues encouraging
insekt insect
insistoj insist
insistoj persist
inspektoj survey
inspektoj visit
instaloj lay
instinkt instinct
institucion institutiion
institut institute
intelekt intellect
inteligjencie intelligence
intensitet depth
interes interest
interesant interesting
interpretim interpretation
interpretoj interpret
investim investment
investitor investor
investoj invest
inxhinier engineer
inxhinieri engineering
ironik ironic
ishull island
italian Italian
jaht yacht
jakë collar
jam i përshtatshëm fit
jam në gjendje afford
janar January
jap assign
jap award
jap fjalë promise
jap give
jap me qira hire
jap yield
jard yard
jashtë above
jashtë bordit overboard
jashtë out
jashtë vendit abroad
jashtëzakonisht extremely
jashtëzakonisht i madh awful
jashtëzakonisht only
jastëk cushion
jastëk pillow
javë week
jehonë echo
jelek vest
jetë life
jetë lifetime
jetëgjatësi lifespan
jetesë living
jetim orphan
jetoj grow
jo i kualifikuar unskilled
jopopullor unpopular
joreal aerial
joshë charm
joshje temptation
jug south
juri jury
jurisdiksion jurisdiction
jurist lawyer
justifikoj warrant
ka kuptim signify
kabinet cabinet
kacavirrem creep
kacavirrem scramble
kadife velvet
kafaz cage
kafe coffee
kafene cafe
kafkë skull
kafshë animal
kafshë shtëpie pet
kafshë të egra wildlife
kafshoj bite
kajsi apricot
kakao cocoa
kala fortress
kalama child
kalbem decay
kalbje rot
kalë horse
kalendar calendar
kalim passage
kalim rrugw me vizatë bardha crosswalk
kalim transit
kalim transition
kalimtar pedestrian
kallaj tin
kallam sheqeri cane
kallëp bar
kallëzoj sneak
kaloj exceed
kaloj glide
kaloj në shqyrtim review
kaloj një provë test
kaloj pass
kalorës knight
kalorës rider
kalorifer radiator
kaluar past
kalush pony
kam besim trust
kam frikë fear
kam have
kam lidhje concern
kam ndër mend intend
kam nevojë për need
kam own
kam sukses succeed
kam zët hate
kamarier steward
kambanore belfry
kamion truck
kamp camp
kampion champion
kanal canal
kanal channel
kandidat candidate
kap catch
kap clasp
kap embrace
kap grab
kap grasp
kap hook
kap rob capture
kap seize
kap snatch
kap tackle
kapak lid
kapak me mëngë cuff
kapelë hat
kapem cling
kapërcej cross
kapital capital
kapitalist capitalist
kapitalizëm capitalism
kapiten captain
kapitull chapter
kapje grip
kapsit sytë blink
kapsllëk constipation
kapsulë capsule
kapuç hood
karakasë framework
karakter character
karakter nature
karakteristikë characteristic
karambol billiards
karavidhe lobster
karbon carbon
kardiolog cardiologist
karficë hairpin
karficë zbukurimi brooch
karierë career
karikatori magazine
karkasë frame
karkasë makinerie housing
karotë carrot
karrige chair
karrocë carriage
karrocë udhëtarësh coach
kartë charter
kartolinë postcard
kasafortë safe
kashtë straw
kasketë cap
kasolle cabin
kat storey
katalog catalog(ue)
katedralë cathedral
kategori category
katër four
katërmbëdhjetë fourteen
katran tar
katror square
kauçuk rubber
kec kid
këlthet hoot
këlysh cub
këmbej change
këmbej exchange
kënaq indulge
kënaq satisfy
kënaqësi content
kënaqësi delight
kënaqësi satisfaction
kënd angle
kënd corner
këndoj sing
këngëtar singer
këpucë me qafa boot
këpucë shoe
këpurdhë mushroom
këpus break
këpus pluck
këpus pull
keq badly
këqyrje inspection
kërcas clash
kërcas snap
kërcej dance
kërcej jump
kërcej skep
kërcell stalk
kërcell stem
kërcënim menace
kërcënim threat
kërcënoj threaten
kërcim spring
kërcitje crack
kërcyes jumper
kërkesë application
kërkesë requirement
kërkesë suit
kërkoj claim
kërkoj demand
kërkoj look
kërkoj pick
kërkoj quest
kërkoj request
kërkoj search
kërkoj seek
kërkues applicant
kërkues solicitor
këshill council
këshillë advice
këshillim counsel
këshilloj advise
këshilltar adviser
kështjellë castle
kështu që so
kështu so
kështu thus
këst insurnace
këta these
këta those
ketër squirrel
këtu here
kikirik peanut
kikiriki crow
kilogram kilogram
kimi chemistry
kinema cinema
kirurg surgeon
kirurgji surgery
kishë church
kishëz chapel
kitarë guitar
klasë classroom
klasifikim classification
klasifikoj classify
klasifikoj separate
klasifikoj sort
klasifikoj type
klasik classic(al)
klient client
klimë climate
klinik clinical
klinikë clinic
koalicion coalition
kockë bone
kod code
kodër hill
kohë e lirë leisure
kohë e tashme present
kohë sand
kohë time
kohë weather
kohët e fundit recently
kokë bulb
kokë head
kokëfortë stubborn
kokërr berry
koktej cocktail
kolegj college
koleksionist collector
kolektiv collective
kolektivë collective
koll starch
kollë cough
koloni colony
kolonizoj colonize
komandant commander
komandë command
komandoj command
komb nation
kombëtar national
kombinim combination
kombinoj combine
koment comment
komik funny
komitet committee
komod cozy
kompleksitet complexity
komplet suite
kompletoj complete
kompliment compliment
komponent component
kompozoj write
kompromis compromise
komunikim communciation
komunist communist
koncentrim concentration
koncept concept
konceptoj conceive
koncert concert
konferencë conference
konfirmoj confirm
kongres congress
konjak brandy
konjak cognac
konkret concrete
konkurrencë competition
konkurrent competitor
konkurroj compete
konservator conservative
konsistoj consist
konsolidoj consolidate
konspekt note
konstatoj notice
konstatoj state
konsultë consultation
konsultoj consult
konsumator consumer
kontator register
kontekst context
kontinent continent
kontinental continental
kontrast contrast
kontrast opposition
kontratë contract
kontroll control
kontroll examination
kontrolloj examine
kontrolloj revise
kontrollues inspector
konturoj outline
konvencional conventional
kope herd
kopër dill
kopje copy
kopje identike duplicate
kopsë button
kopsht frutor orchard
kopsht garden
kopsht zoologjik zoo
korb raven
kordon braid
korrekt correctly
korrespondoj correspond
korrigjoj reform
korrigjoj repair
korrje harvest
kosit mow
krah arm
krah wing
krahasim comparison
krahasoj compare
krahasoj like
krahinë province
krahinor regional
kredh në solucion të posaqëm dip
kredi credit
krehër comb
krejtësisht all
krejtësisht altogether
kremtim celebration
krenar proud
krenari pride
kridhem dive
krijoj create
krijoj erect
krijues maker
krim crime
kripë salt
kris crack
krishtlindje Christmas
krismë crash
kriter test
kronik chronic
krupë disgust
krye heading
kryeardhë paragraph
kryej accomplish
kryeqytet capital
kryerje achievement
kryerje performance
kryerje prosecution
kryesisht largely
kryesisht mainly
kryesor main
kryesor principal
kryetar chairman
kryetar chief
kthehem nga turn
kthej convert
kthej return
kthej transform
kthim return
ku where
kudo everywhere
kudo throughout
kufi border
kufi boundary
kufi frontier
kufi signal
kufizim limitation
kufizoj confine
kufizoj limit
kufizoj restrict
kujdes care
kujdesem care
kujdestar guardian
kujdestar trustee
kujtesë memory
kujtoj mind
kujtoj recollect
kullë tower
kullorë filter
kullos tufën punch
kullotë pasture
kulumbri gooseberry
kumbull plum
kundër against
kundër ujit waterproof
kundërshtar opponent
kundërshtar rival
kundërshtim objection
kundërshtoj object
kundërshtoj rebel
kundërshtoj resist
kundërvë oppose
kundërveproj react
kungull pumpkin
kunj peg
kupë goblet
kupë mug
kupë qiellore heaven
kuptim conception
kuptim meaning
kuptim significance
kuptim understanding
kuptimplotë significant
kuptoj comprehend
kuptoj understand
kur as
kur when
kur while
kurdo qoftë whenever
kureshtar curious
kureshtar inquisitive
kureshtje curiosity
kurorë mbretërore crown
kurrë never
kurriz back
kurrkund nowhere
kursej reserve
kursej spare
kursim saving
kursime savings
kush who
kushdo whoever
kushëri cousin
kushtetutë shumëstresëshe sandwich
kushtoj devote
kuti casket
kuti i shpejtësisë transmission
kuti teneqeje can
kuvertë deck
kuzhinë kitchen
kuzhinier cook
ky this
kyç i dorës wrist
kyç lock
lag soak
lagështi humidity
lagje e jashtme e një qyteti të madh outskirts
laj scour
laj wash
lakmi greed
lakoj bend
laksativ laxative
lakuriq bare
lamtumirë farewell
laps pencil
laraman motley
larës detergent
larg away
larg far
larg off
largesë distance
largim departure
largim i ujërave të zeza sewerage
largim recession
largoj nga udha e drejtë mislead
lart overhead
lart up
lartësi altitude
lartësi height
lartësi pitch
lartësim elevation
lartësohem overlook
lavanderi laundry
lavd praise
lavdi glory
lavdiplotë glorious
lë abandon
lë gjurmë mark
lë jashtë except
lë jashtë omit
lë me testament devise
lë pa ndjenja stun
lë park
lë pas dore neglect
lë quit
lë të kuptohet imply
leckë rag
legen basin
lehtësim relief
lehtësoj enable
lehtësoj relieve
leje sanction
lejim admission
lejim allowance
leksion lecture
lëkund rock
lëkundem halt
lëkundem swing
lëkurë leather
lëkurë peel
lëkurë skin
lëmsh ball
lëndë e ngjashme me vaj oil
lëndë matter
lëndinë lawn
lëng fluid
lëng juice
lëng liquid
lëng milk
lëng mishi broth
lepur hare
lepur rabbit
lëroj plow
lesh wool
lëshim concession
lëshim issue
lëshoj discharge
lëshoj në ujë launch
lëshoj utter
leshverdhë blond
letër bixhozi card
letër paper
letër që vihet në libër për të shënuar faqen bookmark
letërsi artistike fiction
lëviz dodge
lëviz me zhurmë rattle
lëviz move
lëviz remove
lëviz stir
lëvizem run
lëvizje motion
lëvizje movement
lëvizje removal
lëvozhgë shell
lexim reading
lexoj read
lexues reader
lezet tact
libër volume
lidh associate
lidh bind
lidh connect
lidh fasten
lidh join
lidh tie
lidhës tier
lidhëse lace
lidhje bond
lidhje connection
lidhje league
lidhje link
lidhje reciproke correlation
lidhje relation
lidhje relevance
lidhur me regarding
ligj law
ligj statute
ligjvënës legislative
limon lemon
lind bear
lindje birth
lindje dielli sunrise
lindje east
lindje Orient
lindor eastern
linjë ajrore airline
liqen lake
lirim relaxatoin
liroj dismiss
liroj ease
liroj liberate
liroj relax
liroj release
lis oak
listë list
litar cable
litar komandimi guidebook
livadh meadow
llaç plaster
llagap nickname
llogari account
llogaris count
llogaris reckon
llogaritar accountant
lloj i stofit leshi ray
lloj kind
lloj sort
lloj species
lodër game
lodh strain
lojë me zare hazard
lojë play
lojë toy
lojtar player
lokal local
lokal premises
lopatë spade
lopë cow
lotoj weep
luaj kumar gamble
luaj play
luftë war
luftoj struggle
lugë spoon
luginë valley
lule flower
lulelakër cauliflower
lulesë bloom
lulushtrydhe strawberry
lumë river
lundrim navigation
lundrim voyage
lundron me vela sail
lungë abscess
lungë boil
luspë scale
lustroj clean
lutem please
lutje prayer
lutje request
lyp beg
lypës beggar
mace cat
madhështor magnificent
madhështor superb
madhësi majesty
madhësi size
magjepsës fascinating
magjepsës magic
mahisje e bajameve tonsillitis
mahnitës marvelous
maj May
majdanoz parsley
majë peak
majë pene pen
majë summit
majë top
majmun monkey
makinacion scheme
makinist operator
mal mountain
malcim inflammation
mallra ware
manifestoj manifest
mantel cloak
margaritar pearl
marinë navy
markë brand
marr acquire
marr fund cease
marr get
marr hua borrow
marr hua lend
marr me qira rent
marr në punë employ
marr obtain
marr pjesë participate
marr pjesë share
marr receive
marr take
marr vendim resolve
marrës receiver
marrëveshje e përgjithshme consensus
marrëveshje të keqe tension
marrje assumption
marrje reception
mars March
marshoj march
martesë marriage
martesë wedding
martohem marry
marule lettuce
mas me ndihmë të shkallës dial
mas measure
masë gjatësie chain
masë mass
masë measure
masë paraprake precaution
mashkullor male
mashtrim deception
mashtroj cheat
mashtrues humbug
maskë mask
matanë beyond
matanë over
material stuff
matje measurement
maturi caution
maturi discretion
mbaj breed
mbaj keep
mbaj maintain
mbaj mend remember
mbaj parasysh heed
mbaj respect
mbaj retain
mbaj support
mbaj sustain
mbajtëse bracket
mbajtëse pendant
mbajtëse supporter
mban last
mbarim conclusion
mbaroj perish
mbaroj shkollën graduate
mbaroj trunks
mbaron afati expire
mbart carry
mbas gjase likely
mbas gjase probably
mbath wear
mbesë niece
mbështet found
mbështetem rely
mbështetëse prop
mbështetje stock
mbështjell roll
mbështjell wrap
mbetem pas lag
mbetem remain
mbetem stay
mbeturina garbage
mbeturina shorts
mbi aboard
mbi across
mbiçmoj overrate
mbiemër surname
mbijetesë survival
mbijetoj survive
mbikëqyr watch
mbikëqyrje supervision
mbishkrim inscription
mbjell plant
mbjell sow
mbledh collect
mbledh compress
mbledh focus
mbledh fold
mbledh gather
mbledh pack
mbledh supet shrug
mbledhje assembly
mbledhje collection
mblidhem shrink
mbrapsht back
mbrapsht backwards
mbrëmje evening
mbresë scar
mbret king
mbretëreshë queen
mbretëri kingdom
mbretëroj reign
mbretëror royal
mbroj defend
mbroj plead
mbroj preserve
mbroj protect
mbroj save
mbrojtës defender
mbrojtje defense
mbrojtje protection
mbuloj cover
mbuloj me shkumë lather
mbush fill
mbushje filling
mbyll close
mbyll shut
mbyllje closure
mbyt drown
më (adv) most
me about
me butësi gently
me by
me ç’kuptim how
me dëshirë readily
më dhemb hurt
me diell sunny
me drejtësi fairly
me efekt effectively
më i keq worst
më i largët farther
më i lartë superior
më i lartë supreme
më i madh major
më i madhi utmost
më i mirë better
më i moshuar senior
më i pakët lesser
më i pakëti least
më i ulët lower
më i vogël minor
më kap veshi overhear
më keq worse
me kohë të plotë full-time
me kujdes – carefully
më mirë best
më mirë rather
me mirësi kindly
më more
më most
me mundësi potentially
me ndikim të madh influential
më në fund finally
më pak se under
më parë ago
me parë formerly
më pas subsequently
me përvojë experienced
me qëllim deliberately
me sa duket presumably
me saktësi precisely
me shenjë marked
me shpejtësi promptly
më vjen keq regret
më vjen rrotull spin
më vonë later
me with
me zë të lartë aloud
mecenat patron
meditim speculation
meditoj speculate
megjithatë however
megjithatë nevertheless
megjithë after
megjithëse although
megjithëse though
mëhallë neighborhood
mëkat sin
mëlçi liver
mëmë parent
memoare record
mend imagination
mend mind
mend wit
mëndafsh silk
mendim idea
mendim opinion
mendjehollë intelligent
mendjehollë shrewd
mendjemprehtë cute
mendjemprehtë witty
mendor intellectual
mendor mental
mëngë sleeve
mëngjes breakfast
mëngjes morning
mënjanë apart
mënjanë aside
mënjanoj avoid
menjëherë immediately
mensë canteen
mënyrë manner
mënyrë mode
mënyrë veprimi procedure
mënyrë veprimi proceeding
meqenëse since
merakosem worry
merimangë spider
meritë desert
meritë merit
meritoj deserve
merrem me çikërrima fuss
merrem vesh accord
mërzi depression
mërzit annoy
mërzit bother
mes middle
mesatar average
mesatar mean
mesatar medium
mesditë noon
mëshirë pity
mësim instruction
mësim learning
mësim lesson
mesjetar medieval
mesnatë midnight
mësoj educate
mësoj instruct
mësoj me accustom
mësoj study
mësues privat tutor
mësues teacher
mësymje assault
mësymje attack
metro subway
meze appetizer
meze e lehtë snack
mezi barely
mezi hardly
mezi scarcely
mi mouse
mi rat
midis among
midis amongst
midis between
miell misri meal
mik friend
mikpritës hospitable
mikpritje hospitality
milingonë ant
milje mile
minator miner
mineral ore
minierë mine
miqësi friendship
miqësor friendly
miratim approval
miratim favor
miratoj approve
mirë well
mirëdashje benevolence
mirënjohës grateful
mirënjohje gratitude
mirëpres welcome
mirëqenie welfare
mirësi virtue
mish deleje mutton
mish lope beef
mish viçi veal
mishërim embodiment
miting meeting
mizë fly
mjaft enough
mjaft i madh considerable
mjedër raspberry
mjedis background
mjedis environment
mjegull fog
mjek diete nutritionist
mjek doctor
mjek physician
mjekër beard
mjekër chin
mjekim cure
mjekoj cure
mjekoj treat
mjerim misery
mjeshtëri handicraft
mjet means
mjet shërimi remedy
mjet transporti vehicle
mjete të komunikimit media
mobiloj furnish
moçal swamp
modë style
modern
modifikim modification
mogan mahogany
mohim denial
mohoj deny
mol pier
molekulë molecule
mollë apple
moment
monedhë coin
monedhë currency
monedhë dhjetëcentëshe dime
monedhë pesëcentëshe nickel
monetar monetary
monopoli monopoly
monoton monotonous
montim fitting
moral moral
mosbesim distrust
mosdashës reluctant
mosdashës unwilling
moshë age
mosmarrëveshje discord
mospërfillës indifferent
mospranim refusal
mospranoj refuse
mostër sample
mostër specimen
motel
motër sister
motërzim variant
moto motto
motoçikletë e lehtë bike
motor
motor engine
mprehtësi insight
mrekulli miracle
mug twilight
mulli mill
mund can
mund may
mundësi chance
mundësi possibility
mundësi potential
mundësi probability
mundim effort
mundim torment
mundje wrestling
mundohem endeavor
mundoj torture
mungesë absence
mungesë deficit
mungoj lack
mur wall
murator mason
murgeshë nun
murmurij murmur
murmurit mutter
mushkëri lung
muskul muscle
mustaqe whiskers
mustardë mustard
muzeum museum
muzg dusk
muzikant musician
muzikë music
muzikor musical
mysafir guest
natë night
natyral natural
natyrë temper
ndal në rrugë për ta plaçkitur hijack
ndalim attachment
ndalim ban
ndalim stop
ndarës i letrave dealer
ndarëse screen
ndarje compartment
ndarje division
ndarje segregation
ndarje separation
ndemje stress
ndenjëse seat
ndërgjegje conscience
ndërhyj interfere
nderim deference
nderim reverence
ndërkohë interval
ndërkohë meanwhile
ndërkombëtar international
ndërmarr undertake
ndërmarrje enterprise
ndërmarrje undertaking
ndërprerje intersection
ndërresa underclothes
ndërresë relay
ndërsa whereas
ndershmëri honor
ndërtesë structure
ndërtim construction
ndërtues builder
ndeshje collision
ndëshkoj condemn
ndezës lighter
ndiej feel
ndiej perceive
ndihmë aid
ndihmë help
ndihmë subsidy
ndihmës subsidiary
ndihmesë contribution
ndihmoj assist
ndihmoj contribute
ndijim feeling
ndizet flare
ndjek follow
ndjek persecute
ndjekje chase
ndjekje pursuit
ndjenjë sensation
ndjenjë sentiment
ndjesë pardon
ndjeshmëri sensitivity
ndodh occur
ndodhje incidence
ndofta maybe
ndofta perhaps
ndofta possible
ndokush somebody
ndonjë anyone
ndonjëherë ever
ndonjëri anybody
ndonjëri someone
ndotje pollution
ndreq adjust
ndreqje adjustment
ndreqje amendment
ndreqje reform
ndriçoj illuminate
ndrydhje dislocation
ndryshe nga unlike
ndryshim change
ndryshim difference
ndryshim i plotë diversity
ndryshim variation
ndryshoj alter
ndryshoj differ
ndryshon vary
në çdo mënyrë anyway
në dukje apparently
në fund të fundit ultimately
në into
në javë weekly
në këtë mënyrë thereby
në krye forward
në lidhje me concerning
në mënyrë të arsyeshme reasonably
në mënyrë të ngjashme similarly
në mënyrë të vendosur firmly
në mënyrë tipike typically
në mos unless
në moshë të moshuar elderly
në on
në onto
në origjinë primarily
në pjesën më të madhe mostly
në qoftë se if
në radhë të dytë secondly
në rregull properly
në të vërtetë actually
në të vërtetë indeed
në të vërtetë virtually
në thelb essentially
në thelb substantially
në themel basically
në upon
ne us
në vend të caktuar locally
në vend të instead
në vend të instead of
negativ negative
nën beneath
nëndetëse submarine
nënë mother
nënpunës officer
nënqesh sneer
nënshtroj subordinate
nëntë nine
nëntëdhjetë ninety
nëntëmbëdhjetë nineteen
nënvizoj highlight
nënvizoj underline
neolatin Romance
nëpër via
nëpunësi employment
nerv nerve
nëse provided
nëse whether
nesër tomorrow
neveri scorn
nevojë necessity
nevojë need
nevojtore lavatory
nga jugu southern
nga off
ngacmoj excite
ngacmoj irritate
ngacmues exciting
ngadalë gradually
ngadalë slowly
nganjëherë sometimes
ngarkesë burden
ngarkesë goods
ngarkesë mallrash freight
ngatërrim confusion
ngatërrim implication
ngatërroj confuse
ngërç cramp
ngjaj resemble
ngjalë eel
ngjall incur
ngjan happen
ngjarje episode
ngjarje event
ngjarje me rrezik adventure
ngjashmëri resemblance
ngjashmëri similarity
ngjeshje jam
ngjitem ascend
ngjyrë color
ngjyrë paint
ngordh urie starve
ngre boost
ngre hoist
ngre revolt
ngritës elevator
ngrohje heating
ngrohtësi warmth
ngurroj hesitate
ngushëllim comfort
ngushëlloj console
ngushticë strait
ngut haste
ngut rush
nikoqirllëk economy
nip grandchild
nip nephew
nis begin
nishan target
një a (an)
një mijë thousand
një one
njeh calculate
njëherë once
njëherësh simultaneously
njehsim calculation
njehsoj peshën e trupit weigh
njëmbëdhjetë eleven
njëqind hundred
njerëzim mankind
njerëzor human
njeri i falimentuar bankrupt
njeri man
njerkë stepmother
njësi unit
njëzet twenty
njoftim announcement
njoftim message
njoftim news
njoftoj announce
njoftoj communicate
njoftoj inform
njoftoj notify
njoh acquaint
njoh recognize
njohje knowledge
njohje recognition
njohuritë speciale expertise
njollë spot
njollë stain
nofull jaw
nojmë gesture
normal normal
normë norm
normë rate
normë regulation
normë rule
numër number
nuse bride
nxë learn
nxehtësi heat
nxënësi capacity
nxis encourage
nxis prompt
nxis stimulate
nxitje incentive
nxitje stimulus
nxitoj hurry
nxjerr derive
nxjerrje ligjesh legislation
nyjë e shquar the
nyjë knot
oborr court
ofendoj offend
ofertë proposal
oficer bishop
ofroj bid
ofroj offer
ogurzi ominous
oksigjen oxygen
olimpik Olympic
ombrellë parasol
operacioni operational
operë opera
operoj operate
oqean ocean
orar timetable
orë clock
orë hour
oreks appetite
orendi furniture
organ
organik constitutional
organik organic
organizatë organization
organizëm organism
organizoj organize
orkestër orchestra
ortakëri partnership
ose or
pa dyshim definitely
pa dyshim undoubtedly
pa interes arid
pa minerale të dobishme dead
pa rrezik safely
pa without
paaftësi disability
padit accuse
paditës plaintiff
pagjumësi insomnia
pajime outfit
pajis equip
pajisje device
pajisje equipment
pajisje rig
pajtim agreement
pajtohem comply
pajtoj reconcile
pak briefly
pak few
pakënaqësi discontent
pakësim reduction
paketë packet
pako package
pakt pact
pakujdesi negligence
paleverdi disadvantage
palëvizshmëri stability
pallat palace
pallto coat
pallua peacock
pamje outlook
pamje spectacle
pamor visual
panel
pantallona trousers
pantofël slipper(s)
panxhar beetroot
papagall parrot
papunësi unemployment
paqe peace
paqësor pacific
para ahead
para dreke A.M.
para money
para për t’u ndarë dividend
paradë parade
paragjykim prejudice
parajsë paradise
paralajmërim warning
paralajmëroj warn
paralizoj paralyze
parametër parameter
parandaloj prevent
parapëlqej prefer
parapëlqim preference
paraprak preliminary
paraprij precede
paraqes represent
paraqitje presentation
paraqitje representation
paraqitje statement
pararojë van
pararojë vanguard
parashikoj forecast
parashikoj predict
parathënie preface
pardesy overcoat
parësor prime
parim principle
park
parket parquet
parlament parliament
parlamentar parliamentary
parmak rail
parodi parody
parregullsi disorder
partner
parukë wig
parullë password
parzmore armor
pasaportë passport
pasdite afternoon
pasdite P.M.
pasiguri uncertainty
pasion passion
pasiv passive
paska somewhat
pasqyrë mirror
pasqyrim reflection
pasqyroj reflect
pastaj afterwards
pastër purely
pastroj refine
pasues subsequent
pasues successive
pasues successor
pasuri wealth
pasuroj enrich
patate potato
patë goose
paund pound
pavarësi independence
pavarësisht nga despite
pavijon pavilion
pazotësi inability
pecetë napkin
peizazh landscape
pëlhurë cloth
pëlhurë e hollë tissue
pëlhurë fabric
pëllumb pigeon
pëlqim compliance
pëlqim consent
pelte jelly
pemë fruit
peng hostage
peng mortgage
pengesë drawback
pengoj forbid
peni penny
pension pension
pensionist pensioner
për fat të keq unfortunately
për for
për per
përafërsisht approximately
perandorak imperial
perandori empire
përballë opposite
përballoj confront
përbëj compose
përbërës ingredient
përbërës integral
përbërje composition
përbuz despise
përçaj disrupt
përcaktim definition
përcaktim determination
përcaktoj define
perceptim perception
perde curtain
përdhunim rape
përdor use
përdor utilize
përdorim usage
përdorues user
perëndim west
perëndimor western
përfaqësues ligjor attorney
përfaqësues representative
përforcoj reinforce
përfshij comprise
përfshij include
përfshij involve
përfundim completion
përfundim outcome
përfundimisht eventually
përfundoj conclude
përfytyroj imagine
përgatitje training
përgjegjës responsible
përgjegjesi liability
përgjegjësi responsibility
përgjigje answer
përgjigje reply
përgjigje response
përgjigjem respond
përgjithësisht generally
përgjithmonë forever
përgojim slander
periodë period
periudhë term
përjashtim exception
përjashtoj exclude
përkatësisht respectively
përkoj coincide
përkrahje backing
përkthej translate
përkthim translation
përkulje bow
përkushtim zeal
përmasë dimension
përmbahem abstain
përmbaj contain
përmbledhje summary
përmbush fulfill
përmbytje flood
përmend mention
përmend tërthorazi allude
përmendore memorial
përmendore monument
përmes së cilës whereby
përmirësim improvement
përmirësoj amend
përmirësoj improve
përpara before
përpara forth
përparëse apron
përparësi priority
përpiqem strive
përpjesëtim proportion
përplasje impact
përpunim processing
përqendroj concentrate
përqind percent
përqindje percentage
përrua brook
përsëri again
përsëri anew
përsërit repeat
përshëndes hail
përshëndetje salute
përshkrim description
përshkruaj describe
përshpejtoj accelerate
përshtat match
përshtatje accordance
përshtypje impression
personal personal
personalisht personally
personalitet personality
personel personnel
përsosmërisht perfectly
perspektivë perspective
përtac lazy
përtërij renew
përtëritës tonic
përtëritje innovation
përul humble
përvetësim acqusiition
përvjetor anniversary
përzierje involvement
përzierje mixture
pesë five
pesëdhjetë fifty
pesëmbëdhjetë fifteen
peshë weight
peshim consideration
peshk fish
peshkaqen shark
peshore balance
peshore scales
pëshpërit sigh
peshqir towel
petë noodles
petël petal
peticion petition
petull pancake
pi drink
piano piano
pije beverage
pije drink
pije liquor
pikë point
pikëllim grief
pikëloj speck
pikërisht just
piknik picnic
piktor painter
pikturë painting
pikturë picture
pingul perpendicular
pingul vertical
pintë pint
piper pepper
pirun fork
pishtar torch
pjatë dish
pjek bake
pjek roast
pjepër capsicum
pjerrësi slope
pjesë e pjerrët rake
pjesë portion
pjesë section
pjesëmarrës participant
pjesëmarrje participation
pjesërisht partly
plagë wound
plan
planet
planifikim planning
plantacion plantation
plastik plastic
platformë platform
platin platinum
pled plaid
pleh fertilizer
plehra trash
plep poplar
plesht flea
pllakë tablet
plot shkëlqim splendid
plotësisht entirely
plotësisht fully
plotësisht quite
plotësisht totally
plotësisht wholly
pluhur dust
pneumatik pneumatic
pneumoni pneumonia
po yes
poemë poem
poet
poezi poetry
pohoj affirm
pohoj assert
polar
polemikë controversy
polic i thjeshtë constable
polic policeman
polici police
poliomielit poliomyelitis
politik political
politikan politician
politikë policy
politikë politics
politikisht politically
polo polo
pomadë ointment
pompë pump
popull people
popullor popular
popullsi population
por but
porosi errand
portë gate
portier porter
portokall orange
portret portrait
posaçërisht especialy
posaçerishtë specially
poshtë below
poshtërim humiliation
pothuajse almost
pozicion attitude
pozicion position
pozicion stance
prag eve
prag threshold
praktik practical
prandaj accordingly
prandaj therefore
pranë beside
prani presence
pranim acceptance
pranoj accept
pranoj acknowledge
pranoj admit
pranoj concede
pranoj confess
prapa behind
predikim sermon
predikoj preach
prej from
prej natyre naturally
prek touch
prekës pathetic
premisë premise
premtim commitment
premtim plight
pres expect
pres sever
presidencial presidential
president president
pretekst pretext
pretendoj allege
prift priest
prill April
primitiv primitive
princ prince
princeshë princess
prirje inclination
prirje tendency
pritje expectation
privat private
privilegj privilege
proces process
prodhim crop
prodhim output
prodhim product
prodhimtari productivity
prodhoj generate
prodhues manufacturer
prodhues producer
profesion profession
profesional occupational
profesional professional
profesor professor
profet prophet
profil profile
program
program schedule
program software
progres progress
projekt project
projekt venture
pronar boss
pronar master
pronë assets
pronë estate
pronë ownership
pronë property
proporcion ratio
propozim proposition
propozim suggestion
propozoj nominate
propozoj suggest
propozoj tender
proshutë bacon
proteinë protein
protestë protest
provë rehearsal
provë trial
proverb proverb
provoj prove
provokoj provoke
prozë prose
psikologji psychology
psikologjik psychological
publicitet publicity
publik public
puçrra rash
pulë chicken
pulë fowl
pullë stamp
puls pulse
punë affair
punë business
punë concern
punë job
punë occupation
punë operation
punë task
punë work
pune working
punëdhënës employer
punëtor worker
punishte workshop
punonjës employee
pupël feather
pushim recess
pushim rest
pushime shkollore vacation
pushtim invasion
puthje kiss
pyes inquire
qaj mourn
qark circuit
qark county
qark district
qarkulloj circulate
qartë clearly
që di shkrim e këndim literate
që e rreh era windy
që i ka kaluar afati overdue
që ka lidhje concerned
që kap gjërat receptive
që mungon absent
që ndodhet nën underlying
që nga ajo kohë since
që rritet growing
që të dy both
qefil guarantee
qejf desire
qeli burgu cell
qelibar amber
qëllim aim
qëllim goal
qëllim objective
qen dog
qendër center
qëndis embroider
qëndisje embroidery
qëndresë endurance
qëndresë resistance
qendror basic
qendror central
qengj lamb
qenie entity
qep sew
qepë onion
qeramikë ceramics
qershi cherry
qershor June
qese purse
qese wallet
qesh laugh
qesharak ridiculous
qetë quietly
qetësoj soothe
qeveri government
qiell sky
qilar cellar
qilim rug
qiramarrës tenant
qiri candle
qitje shooting
qortim reproach
qymyrguri coal
qytet city
qytetar citizen
qytetar civil
qytetërim civilization
radio
raketë missile
raketë rocket
raport report
raportues reporter
rast case
rastësi accident
rastësor casual
re cloud
reagim reaction
real substantial
realist realistic
realitet reality
realizoj realize
recetë recipe
redaktoj edit
referim reference
refren refrain
refugjat refugee
regbi rugby
regjim i caktuar routine
regjim regime
regjistrim registration
regjistroj enroll
reklamat advertising
reklamë advertisement
reklamoj advertise
rekomandim recommendation
rekomandoj recommend
relativ relative
relativisht relatively
reminishencë reminiscence
rend dite agenda
rend order
rend sequence
rëndë heavily
rëndësi importance
rëndoj aggravate
reportazh coverage
republikë republic
restaurim restoration
restauroj restore
restorant restaurant
revizion financiar audit
revole pistol
revolucionar revolutionary
rezervë resource
rezervë spare
rezultat result
rifilloj resume
rigjej recover
rimarr regain
rimë rhyme
rindërtoj reconstruct
rini youth
riprodhim reproduction
ritëm rhythm
rojë guard
rojë janitor
roman novel
romantik romantic
rozë rosy
rrah beat
rrallë rarely
rrallë seldom
rrangulla lumber
rraskapitës grueling
rrebesh dwonpour
rrebesh shiu shower
rrëfim recital
rregullisht regularly
rregulloj arrange
rregulloj dispose
rregulloj regulate
rregulloj trim
rrem oar
rrëmbëj abduct
rrëmbej fëmijë kidnap
rrënjësor radical
rrënoj destroy
rrepë turnip
rrepkë radish
rreptë severely
rrëshqas skate
rrëshqitëse sledge
rreth around
rreth circle
rreth ring
rrethana circumstance
rrethim me gardh fencing
rrethoj encircle
rrethoj enclose
rrethoj me gardh hinder
rrethoj surround
rrethues environmental
rrezatim radiation
rreze beam
rreze iks – X-ray
rrezik danger
rrezik risk
rrëzim collapse
rri amull stagnate
rrip strip
rriskë slice
rritës progressive
rritje growth
rrjedh flow
rrjedhë course
rrjedhim consequence
rrjet network
rroba clothes
rrobaqepës tailor
rrogë salary
rrogë wage
rroj dwell
rrotë wheel
rrotullim revlution
rrotullim rotation
rrotulloj revolve
rruazë bead
rrudh vetullat frown
rrudhë wrinkle
rrufë flu
rrugaç hooligan
rrugë me pemë anash avenue
rrugë road
rrugë route
rrugë street
rrugë way
rrugicë alley
rrugicë lane
rrumbullak round
rrush i thatë raisin
rruzull globe
rrymë stream
ruajtje conservation
ruajtje safeguard
ruajtje storage
rubinet tap
ruhem beware
safir sapphire
sakat cripple
sakrificë sacrifice
saktësi accuracy
saktësi precision
saktësisht exactly
saktësisht strictly
salcë kosi sour cream
salcë sauce
sallë hall
sallë saloon
sallon parlor
salltanet luxury
sandale sandal(s)
sanitar sanitary
sapun soap
sasi amount
sasi e pakët shortage
satelit satellite
saten satin
satirë satire
së fundi newly
së pari firstly
së shpejti presently
së shpejti shortly
se than
se that
sekretar i sovranit chancellor
sekretar secretary
seks sex
sektor sector
selino celery
sëmbim pang
seminar
sepse because
serë asphalt
sërë row
seri series
serioz earnest
serioz reliable
serioz serious
seriozisht seriously
serrë hothouse
sesion session
sferë sphere
sfidë challenge
shah chess
shaka jest
shaka joke
shaka lark
shalë saddle
shalë thigh
shall scarf
shall shawl
shalqi watermelon
shami handkerchief
shampanjë champagne
shampo shampoo
shans opportuntiy
sharje curse
sharrë saw
shatërvan fountain
shattor September
shekull century
shelg willow
shembull example
shembull instance
shenja plus – plus
shenjë mark
shenjë paralajmëruese hint
shenjë symptom
shenjë token
shenjt saint
sheqer sugar
shërbej serve
shërbim office
shërbim service
shëroj heal
shesh i qytetit forum
shëtitje outing
shfajësim justification
shfajësoj justify
shfaqje apperance
shfrytëzoj exploit
shigjetë arrow
shije flavor
shije relish
shije taste
shijoj taste
shikim eyesight
shikim i shpejtë glance
shikim regard
shikim sight
shikim vision
shikues onlooker
shirit band
shirit strap
shirit stripe
shirit tape
shitblerje bargain
shitës seller
shitës ushqimesh grocer
shitës vendor
shitje me shumicë wholesale
shitje sale
shkak motivation
shkallë ladder
shkatërrim destruction
shkel ligjin violate
shkëmb cliff
shkëput distract
shkoj go
shkollë e lartë speciale academy
shkop stick
shkretoj devastate
shkrij thaw
shkrim dore handwriting
shkrim script
shkrirje integration
shkrirje merger
shkulm ere blast
shkumë foam
shkurt February
shkurtësi brevity
shkurtim abbreviation
shndërrim conversion
shndërrim transformation
shofer driver
shoh mu në sytë envisage
shok pal
shok pune colleague
shoq fellow
shoqëri company
shoqëri society
shoqërim attendance
shoqëror social
shpall declare
shpall proclaim
shparg asparagus
shpatë sword
shpatull shoulder
shpejt quickly
shpejt rapidly
shpejt soon
shpejtësi speed
shpellë cave
shpend poultry
shpenzim expenditure
shpenzim expensive
shpenzoj spend
shpërblim premium
shpërndaj scatter
shpërndarje distribution
shpërthej burst
shpërthej explode
shpërthim explosion
shpërthim outbreak
shpesh frequently
shpesh often
shpëtim salvation
shpëtoj rid
shpik invent
shpirtëror spiritual
shpjegim explanation
shpjegoj explain
shpoj stick
shportë basket
shpreh express
shprehje emphasis
shprehje expression
shpresë hope
shputë foot
shqetësim anxiety
shqetësim distress
shqetësoj disturb
shqetësoj embarrass
shqiponjë eagle
shqiptim pronunciatoin
shqiptim speech
shqiptoj fjalë-fjalë spell
shqiptoj pronounce
shqit detach
shqyrtoj inspect
shqyt shield
shtatë seven
shtatëdhjetë seventy
shtatëmbëdhjetë seventeen
shtatzënë pregnant
shtatzënësi pregnancy
shteg path
shtëpiak domestic
shterp barren
shtese additional
shtesë bonus
shtesë supplement
shtim addition
shtoj add
shtoj increase
shtoj intensify
shtojcë annex
shtojcë appendix
shtrat bed
shtrat berth
shtrembëroj distort
shtresë layer
shtroj rrugën pave
shtrojë rruge pavement
shtrudel pie
shtrydh wring
shtyj adjourn
shtyj urge
shtyllë pillar
shtyp oppress
shtypje press
shtypje repression
shtyrje thrust
shtysë impulse
shuaj extinguish
shufër rod
shumë considerably
shumë much
shumë sum
shumëllojshmëri variety
shumëzoj multiply
shumicë majority
shuplakë box
si like
si pasojë consequently
siç duket obviously
sidoqoftë whatever
siguri assurance
siguri safety
sigurisht certainly
sigurisht sure
sigurisht surely
siguroj insure
siguroj provide
sillem behave
simbol emblem
simbol symbol
simpati sympathy
sindikalist unionist
sipas according to
sipërmarrës i ndërtimeve urbane developer
sistem system
sistematik systematic
situatë situation
sjell bring
sjell në vete revive
sjell prova argue
sjellje behavior
skaj rim
skarë grill
skelet skeleton
skenë scene
ski
skicë sketch
skicograf drawer
skllav slave
skllavëroj enslave
skuadër gang
skuadër squad
skuadër team
skulpturë sculpture
skuqem blush
smerald emerald
socialist
sociologji sociology
sodë soda
soditës bystander
solemn
sonte tonight
sot today
sovran sovereign
spango string
spanjoll Spanish
specialist
specifikim specification
specifikoj specify
spektër spectrum
spërkat splash
spinaq spinach
spiun spy
sqep beak
sqep bill
sqimë vanity
stadium
stap staff
statistikë statistics
statistikor statistical
statujë statue
stol bench
stol stool
stomak stomach
strategji strategy
strategjik strategic
strehë asylum
strehë refuge
strehë shed
strehim resort
strofë verse
strukturor structural
student
studio
studiues researcher
stuhi dëbore blizzard
suazë setting
sukses success
sulm raid
sundoj govern
sundues ruling
supë soup
supermarket supermarket
suplementar extra
suxhuk sausage
sy eye
syhapur wary
syth bud
tabaka server
tabaka tray
tabut coffin
tagji fodder
takë heel
takëm harness
takim contact
takim interview
takoj belong
takoj encounter
taksi taxi
taktikë tactic
tall mock
taminë already
tani now
tapë plug
tarifë fare
tarifë postare postage
tartabiq bug
tashmë yet
tatëpjetë shkallëve downstairs
të afërmit relationship
të brendshme bowels
të dhëna data
të ftohtë therës chill
të kuq rouge
të qenët i informuar awareness
te to
teatër theater
teh blade
tej mase exceedingly
tejkaloj outdo
tejshikoj foresee
tek at
tek odd
teknik technical
teknikë technique
teknikologjik technological
teknologji technology
tekst text
tekstil textile
tel wire
telash nuisance
telash predicament
telash trouble
telefon telephone
telefonoj phone
telegraf telegraph
telegram telegram
televizion television
tëlyen butter
temë theme
temë topic
temperaturë fever
tempull temple
tënd your
tendë tent
tendos exert
tenis tennis
tenxhere pot
teori theory
teorik theoretical
tepër too
terapi therapy
tërbim fury
tërësisht completely
tërheq attract
tërheqje attraction
tërheqje draw
tërheqje jerk
tërheqje retreat
tërhiqem withdraw
tërkuzë rope
tërmet earthquake
territor domain
tesha baggage
tesha clothing
teshtij sneeze
tetë eight
tetëdhjetë eighty
tetëmbëdhjetë eighteen
tetor October
teveqel dull
tezë thesis
thashetheme gossip
thashetheme rumor
thatësi drought
theksoj emphasize
thelb essence
thelb gist
thelbësor essential
thellë deeply
them se presume
them tell
themel foundation
themeloj establish
themelor fundamental
theqafje precipice
therje slaughter
thërras convene
thërrime crumb
thes sack
thesar i shtetit treasury
thesar treasure
thëthij suck
thikë knife
thith absorb
thjesht merely
thjesht simply
thua nail
thuajse nearly
thumb sting
thur knit
thyesë fraction
ti vetë yourself
ti you
tifo typhus
tigan saucepan
tigër tiger
timon anijeje helm
timon rudder
tingull sound
tip guy
tip type
tipar feature
tipar trait
tipik typical
tipograf printer
titulloj entitle
tjetër another
tjetër next
tmerr horror
tmerroj terrify
tokë e bashkësisë commons
tokë earth
tokë land
tokë soil
tokëz buckle
tolerancë tolerance
ton
ton tone
top cannon
torno lathe
tortë cake
tradhtar traitor
tradhti treason
tradhtoj betray
tradicional traditional
tradicionalisht traditionally
traditë tradition
trafik tarffic
tragë trail
tragjedi tragedy
trainer
trajtim treatment
traktat treaty
trangull cucumber
transferoj dwonload
transmetim broadcast
transport
transportues carrier
trap ferry
trashëgim heritage
trashëgim legacy
trashëgimtar heir
trashëgoj inherit
trazirë riot
tre three
treg market
tregim indication
tregim story
tregim tale
tregoj denote
tregoj me gisht indicate
tregoj me gisht point
tregoj relate
tregtar businessman
tregti trade
tregues index
tregues indicator
tremb startle
trembëdhjetë thirteen
trëndafil rose
trëndafili pink
tridhjetë thirty
trim brave
triumf triumph
triumfoj prevail
tropikal tropic(al)
trotuar sidewalk
trumcak sparrow
trup body
trupa troops
tryezë shkrimi desk
tryezë table
trysni pressure
tualet toilet
tub pipe
tuberkuloz tuberculosis
tufan HURRICANE
tufë bunch
tullac bald
tunel tunnel
tungjatjeta! hello
turielë drill
turist tourist
turk Turkish
turp shame
turpërim disgrace
turqi turkey
turshi pickles
tym smoke
udhëheqje guidance
udhëheqje leadership
udhëtar passenger
udhëtar traveler
udhëtim journey
udhëtim tour
udhëtim travel
udhëtim trip
udhëtoj më kal ride
udhëtoj tour
uiski whiskey
ujdi accommodation
ujdi arrangement
ujë solution
ujitje irrigation
ujk wolf
ujore pond
ul lower
ul reduce
ulem sit
ulërimë roar
ulluk gutter
unë I
unë vetë myself
uniformë uniform
unik unique
union union
unitet unity
universitet university
urdhër prescription
urgjent urgent
uri famine
uri hunger
uriq cancer
urnë urn
uroj congratulate
urrejtje hatred
urtësi wisdom
ushqime të zgjedhura delicatessen
ushtar soldier
ushtarak military
ushtri army
uzinë works
vagon streetcar
vajzë maid
vaksinim inoculation
vaksinoj vaccinate
vakuum vacuum
valixhe suitcase
vals waltz
vandak bundle
vapor streamer
var suspend
varem depend
varfëri poverty
varg succession
vargan procession
varkë boat
varr grave
varr tomb
varrezë cemetery
vasal servant
vatër focus
vazhdimisht constantly
vazhdoj continue
vazhdoj proceed
vazo bowl
vazo vase
vdekje nga uria starvation
vë attach
vë impose
vë install
vë settle
veç except
veç kësaj besides
veç kësaj furthermore
veçanërisht notably
veçanërisht particularly
veças separately
veçim withdrawal
veçorim isolation
vegël implement
vegël instrument
vegël tool
vegjetarian vegetarian
vel veil
vëlla brother
vëmendje attention
vend i parë championship
vend place
vend station
vend territory
vendbanim residence
vendbanim settlement
vendim decision
vendim resolution
vendim sentence
vendim verdict
vendndodhje site
vendndodhje whereabouts
vendos decide
vendos put
vendos situate
vendos will
vendosje establishment
vendosje location
venë vein
vënie installation
vënie takse taxation
veprim deed
veprim transaction
veprues active
verandë veranda
verë summer
verë wine
vërejtës observer
vërejtje remark
vërejtje reservation
veri north
verifikoj verify
verior northern
version
vërtet really
vërtet truly
vesë dew
vesh attribute
vesh ear
vesh rrobe tab
veshje dressing
veshje e brendshme lining
veshje garments
veshkë kidney
vështroj ngultas gaze
vetë itself
vete oneself
vete self
vetë themselves
vetëdashës voluntary
vetëdashës volunteer
vetëdijë consciousness
vetëm exclusively
vetëm solely
vetëqeverisje autonomy
veteran
vetes ourselves
vetëtimë lightning
vetëvrasje suicide
vëth earring
vetull brow
veturë car
viç calf
video video
vig litter
vigan enormous
vigjilencë vigilance
vij arrive
vij come
vijë range
viktimë victim
vile cluster
violinë violin
virus
vital
vizatim drawing
vizë visa
vjedhës burglar
vjedhje robbery
vjedhje stealth
vjedhje theft
vjellje vomit
vjeshtë autumn
vjet year
vjetor annual
vjollcë purple
vlerë avail
vlerë value
vlerësim assessment
vlerësim evaluation
vlerësoj assess
vlerësoj estimate
vlerësoj evaluate
vodkë vodka
volejboll volleyball
vonoj detain
vorbull ere whirlwind
votues voter
vozit row
vrapoj flee
vrapues running
vrasje murder
vrimë hole
vrojtim observation
vrojtoj observe
vulgar
xhaketë jacket
xhaketë sportive blazer
xham dritareje pane
xhan soul
xheloz jealous
xhevahir jewel
xhin gin
xhiro turnover
xhungël jungle
xixë spark
xixëllin sparkle
ylber rainbow
yll star
ynë our
yni ours
yti yours
zakon habit
zakonisht commonly
zakonisht usually
zanafillë beginning
zanafillës genetic
zanat craft
zanat vocation
zanor vocal
zaptoj conquer
zaptoj invade
zarf envelope
zbatim appliance
zbatim implementation
zbehet fade
zbraz evacuate
zbres nga anija disembark
zbritje descent
zbritje discount
zbukurim garnish
zbukurim ornament
zbukuroj adorn
zbukuroj decorate
zbulim exposure
zbuloj detect
zbuloj disclose
zbuloj discover
zbulues scout
zbut subdue
zë occupy
zë voice
zebër zebra
zëdhënës spokesman
zemër e frutit core
zemër heart
zemëratë anger
zemërim indignation
zemërim spite
zenit zenith
zënkë contest
zero
zëvendësim replacement
zgërdhihem grin
zgjas extend
zgjas postpone
zgjatje duration
zgjatje extension
zgjedh choose
zgjedh elect
zgjedh opt
zgjedh select
zgjedh solve
zgjedhje election
zgjedhje option
zgjedhje poll
zgjedhje selection
zgjeroj expand
zgjidh untie
zgjohem wake
zgjoj arouse
zgjoj awake
zhargon slang
zhduk conceal
zhdukem disappear
zhdukem vanish
zhgënjej disappoint
zhgënjim chagrin
zhgënjim disappointment
zhurmë noise
zhurmë uproar
zhvesh undress
zhvillim development
zhvilloj develop
zhvilloj evolve
zhys plunge
zile bell
zili envy
zinxhir zipper
zjarr ardor
zmadhoj enhance
zmadhoj enlarge
zmadhoj exaggerate
zog bird
zogëz duck
zonë elektorale constituency
zonë zone
zonjë lady
zoologji zoology
zor constraint
zor difficulty
zot god
zot- lord
zot shtëpie- host
zotëri -sir
zotërim- possession
zotëroj- master
zotëroj – possess
zoti – owner
zotim – vow
zyrat qendrore headquarters
zyrtar formal
zyrtar official
zyrtarisht formally
zyrtarisht officially

Published in: on Shkurt 17, 2015 at 5:00 pm  Lini një Koment  

Parimet e klasicizmit

Imitimi i autorëve antikë
Arti antik ofronte modelet më të mira të përsosmërisë. Duke vënë në qendër të bukurën,
si kategori të pandryshueshme dhe të përjetshme, ai kishte fituar një karakter universal që e bënte veprën artistike të vlefshme për të gjitha kohët dhe të gjitha vendet .Autorët bashkëkohës e vlerësuan lart këtë traditë dhe e quajtën për nder të imitonin mjeshtërit e moçëm. Ky imitim, megjithatë, nuk duhej të ishte servil, por të shërbente si pikënisje për të frymëzuar vepra të denja origjinale.U huazuan, kryesisht,subjekte mitologjike e histroike; interesi për hulumtimin e shpirtit njerëzor; gjinitë letrare me format përkatëse, që iu përshtatën zhvillimit letrar e mendor bashkëkohës. Tragjedia, si gjinia letrare më e përkryer e të vjetërve, zuri vendin e nderit tek autorët klasicistw dhe u quajt gjini fisnike. Klasicistët nuk e fshinin aspak ndikimin e tyre prej autorëve antikë, madje ata shfaqnin atë hapur e me krenari,çka iu shërbente si një lloj “pasporte” për t’u njohur prej publikut. Zhan Rasini nuk e ndante emrin e tij nga ai i Europidit, La Fonteni e lidhte artin e fabulës me emrat e Ezopit dhe Fredit, kurse Bualoi vetëquhej francez.

Impresionalizmi dhe vërtetësia
Ky parim kërkon që autori të mos e shprehë veten drejtpërdrejt, por të fshihet pas personazheve të tij, të cilët i bën të flasin në përputhje me karakterin që paraqesin, situatën ku ndodhen e mjedisin nga dalin. Krijuesi e paraqet veten impersonal e të paanshëm, njëlloj sikurse natyra. Ai ka bindje se duke imituar natyrën do të arrijë të krijojë vepra të bukura, sepse në sy të tij vetëm e natyrshmja është e vërtetë dhe e bukur.

Parimi pskilogjik
Ky parim lidhet ngushtë me parimin e vërtetësisë. Meqë ngjarjet e peripecitë e ndryshme, për të qenë sa më të besueshme, nuk mund të shpjegohen nga jashtë në mënyrë sipërfaqësore, atëherë duhen kërkuar e gjetur arsyet e thella te psikologjia e individit, te ndjesitë, mendësia dhe interesat nga të cilat ky udhëhiqet.Ndaj bota e brendshme e njeriut zë vendin më të privilegjuar në tërësinë e veprës së tyre.

Paraimi i arsyes
Ky është parimi i madh i mbarë shekullit XVII e jo vetëm i klasicizmit. Në rrafshin letrar, ky parim ka të bëjë me konceptimin sa më logjik dhe të arsyeshëm të veprës së artit. Arsyeja disiplinon imagjinatën e fantasinë, ajo i jep mundësi autorit që të mos bjerë pre e emocionit të tij intim.Me anë të arsyes, autori i jep veprës letrare formën më të përshtatshme dhe ai ia paraqet lexuesit ose shikuesit si një tërësi të plotë e të vetme.

Ndarja e gjinive 
Estetika klasiciste thekson ndarjen e gjinive nga njëra-tjetra, përparësitë e tyre ndaj njëra-tjetrës, ligjet e brendshme të secilës gjini, që duhen zbatuar në mënyrë të prerë. Kjo nënkupton se çdo gjini letrare u nënshtrohet ligjësive e teknikave të veçanta. Për shembull, tragjedia dhe komedia u nënshtrohen parimeve të caktuara të përbashkëta, por secila veç e veç kanë parime të tjera të veçanta.

Published in: on Tetor 18, 2014 at 7:11 pm  Lini një Koment  

Teatri grek dhe origjina e tij

       Të gjitha fjalët: teatër, dramë, tragjedi, komedi, kanë origjinë greke. Po kështu fjalët skenë, episod, kor, pantomimë dhe dialog e shumë të tjera. Këto janë gjurmë të rëndësishme që na çojnë tek origjina greke e teatrit, gjurmë që duhet të vijnë nga disa rite të hershme, primitive. Por, kalimi nga manifestimet teatrore në teatrin e mirëfilltë, nuk u bë menjëherë. U desh një rrugë e gjatë për të arritur në ato shfaqje që jepen sot. Tragjedia dhe komedia, si forma të mirëfillta dramatike, lindën nga një komunitet që ishte shkëputur nga faza primitive e zhvillimit dhe që luftonte për përfitime politike dhe kulturore. Mendohet se tragjedia e ka prejardhjen nga ditirambi, një himn që këndohej në kor përpara ritualeve fetare për nder të Dionisit, perëndisë së verës, së rilindjes dhe të pjellorisë. Anëtarët e korit quheshin tragos, prandaj dhe kënga e tyre u quajt tragoide, kënga e cjapit. I pari që e ka përkufizuar tragjedinë ka qenë filozofi dhe mendimtari i madh i antikitetit, Aristoteli, në veprën e tij Poetika, që mbetet monumenti më i rëndësishëm i mendimit estetik në periudhën klasike greke. Sipas Aristotelit, janë gjashtë elementet e tragjedisë:
1. Fabula ose intriga;
2. Karakteri;
3. Tema ose ideja;
4. Gjuha;
5. Kënga;
6. Pjesët e spektaklit.
      Thelbi i tragjedisë ishte kori ditirambik, rëndësia e të cilit u rrit kur udhëheqësi i korit u transformua në aktor, të cilin grekët e lashtë e quanin hipokrites dhe që do të thotë “interpret”. Tragjedia greke nisi me një aktor, i cili në fillim ishte vetë poeti, që konsiderohej si mbrojtës i një të vërtete të madhe, si edukator i popullit. Nga pikëpamja strukturore, drama greke pësoi evolucionin e vet. Në shek. VI p.e.re, Tespi ishte i pari që krijoi një aktor, fjalëve të të cilit u përgjigjej kori. Tespi konsiderohet aktori i parë në historinë e teatrit dhe e ashtuquajtura Karroca e Tespit ka marrë statusin e një simboli për të gjithë aktorët. Më vonë, nga shek. V p.e.re, Eskili i shtoi tragjedisë edhe aktorin e dytë, ndërsa Sofokliu futi aktorin e tretë. Shkëputja e teatrit nga manifestimet teatrore kërkonte edhe ngritjen e ndërtesave të veçanta për shfaqjen e tyre. Ndërtesat e para teatrore në Greqi, sipas zbulimeve arkeologjike, duhet të kenë qenë prej druri dhe në formë trapezoidale. Këto lloj ndërtesash ua lanë vendin më vonë teatrove me mure, të cilat kishin formën e një patkoi, formën e amfiteatrit.
     Shfaqjet teatrore në Greqi ishin festa popullore që jepeshin përvit në një kohë të caktuar. Ato kishin karakterin e konkurseve dramatike, ishin si një lloj festivali, po të përdorim terminologjinë e sotme, gjatë të cilit për autorin më të mirë jepeshin çmime. Për këto çmime, megjithëse kishte një juri, rëndësi vendimtare kishte miratimi nga ana e spektatorëve. Pjesët shfaqeshin disa ditë me radhë. Në një ditë të vetme mund të shfaqej një trilogji (tri pjesë), të pasuara nga një komedi. Shfaqjet mbaronin në mbrëmje dhe në perëndim të diellit, në një atmosferë plot emocion, që shtohej edhe me ndezjen e pishtarëve nga vetë spektatorët.

Institucioni i teatrit në Greqinë e Lashtë
      Në antikitetin grek, shteti ishte përgjegjës për ndërtesat e teatrit, për çmimet, pagesat e aktorëve dhe të dramaturgëve, të cilët, nga ana e tyre luanin dhe rolin e regjisorëve. Eskili luante si aktor, drejtonte korin, shkruante muzikën, koreografinë, etj.
   Aktorët ishin gjysmë profesionistë. Loja e tyre mbështetej më shumë tek fjala dhe ishte deklamative. Aktorët duhej të interpretonin me tonin, gjendjen dhe karakterin e duhur, duhej të flisnin bukur, të recitonin dhe të këndonin. Loja ishte e stilizuar. Shprehja e fytyrës nuk kishte rëndësi, sepse përdoreshin maskat, nëpërmjet të cilave, në mënyrë simbolike, jepej karakteri i personazhit. Në dramën greke merr pjesë edhe kori, i cili këndon i shoqëruar nga një vegël muzikore dhe nga vallet. Pjesët e tij këndoheshin ose kërceheshin në unison, ndonjëherë të ndarë në dy grupe, shkëmbenin dialog me personazhet kryesorë, shumë rrallë flisnin ose këndonin vetëm, me përjashtim të korifeut. Në fillimet e veta, teatri grek duhet të ketë pasur një skenografi shumë të thjeshtë. Kjo skenografi plotësohej me dekoracionet anësore.  Anash vendoseshin prizma në formë trekëndëshi me dekoracione të ndryshme në secilën faqe dhe këto makina skenike shërbenin për të ndryshuar me shpejtësi mjedisin ku zhvilloheshin ngjarjet. Shumica e studiuesve besojnë se muzika ka qenë pjesë e pandarë e shfaqjes; muzika e komedisë dallohej nga ajo e tragjedisë.
     Vallja, edhe pse përdorej në shfaqje, kishte karakter të dorës së dytë, ishte imituese dhe shprehte karakterin e personazhit dhe të situatës; në komedi, ajo ishte më shumë një lëvizje pantomimike, kërcim dhe rrotullim.
    Kostumet e kishin prejardhjen nga veshjet e priftërinjve dionisian dhe ishin stan-darte, konvencionale, me tunika, mantele të gjata deri tek këmbët dhe me mëngë; në këmbë, aktorët mbanin të veshur çizme ose nallane prej druri, të cilat ndonjëherë arrini deri në dy metra të larta, sidomos kur luanin perënditë; aktorët satirikë luanin zbathur, kurse aktorët komikë me këpucë të zakonshme. Pikturat në vazo tregojnë edhe kostume të tjera, përfshirë lakuriqësinë.

Published in: on Korrik 7, 2014 at 10:18 pm  Comments (2)  

Fjalori mitologjik shqiptar

Mitologjia shqiptare është një mitologji popullore dhe pagane e cila është pak e studiuar dhe për këtë arsye nuk ka një vlerësim të qartë se cilat janë me vlerë të plotë e cilat me gjysmë vlerë.
Mitologjia shqiptare ka ndikuar edhe në mitologjitë e tjera ballkanike.

Gërshetëza

Nimfë e mitologjisë shqiptare, që përfytyrohej si një vashë e bukur e me flokë të gjatë, që rrinte në ujërat e liqeneve e të lumenjve. identifikohet me Floçkën.

Pupëza

Legjenda për Pupëzën shëmbëllen në shumë anë me legjendën e shndërrimit të motrës në qyqe, vetëm se kësaj here, ajo që kthehet në pupëz nuk është motra, por nusja, kurse i vrari nuk është vëllai, por dy dhëndurë, që duan të venë kurorë me të njëjtën vajzë. Ata ndeshen në udhëkryq në krye të dy karvaneve me krushq dhe aty shkrepin pushkët. Nusja e tmerruar dhe e çuditur, nis e bërtet: ”Mos! Jo! Prisni! Jo! Pu-pu-pu!”  Por përleshja vazhdon dhe nusja që s’mund të bëjë asgjë, i shikon dhe bën vetëm “Pu-pu! Pu-pu!”  Zallahia nuk zgjat shumë, sepse në tërbim e sipër, krushqit vrasin njëri-tjetrin, derisa askush nuk mbetet gjallë. Nusja e tmerruar merr vrapin e ikën nga sytë këmbët, duke bërë “Pu-pu! Pu-pu!” Dhe në vrap e sipër kthehet në atë zogun e bukur që sot quhet pupëz.

Ora

Ora e maleve është figurë e besëtytnive popullore shqiptare, e cila përfytyrohej si një grua apo si një gjarpër. Ajo besohej se jetonte në male, në pyje, në fusha, në kroje ose pranë njerëzve, dhe i ndihmonte, a u sillte fat të mirëve dhe ndëshkonte të këqijtë. Orët mund të kenë qenë një lloj zanash, të cilat thirreshin me emra përkëdhelës si “qofshin të bardha”, “ato të lumturat” apo “ato të mirat”, pa iu përmendur emri. Ora ishte ndoshta krijesa mitologjike më e përhapur tek shqiptarët. Një shtëpi, një fis, apo një njëri mund të ketë pasur orën e vet. Madje, besohej se edhe një zanë e maleve kishte orën e saj. Orët janë të mira apo të liga. Bekimi dhe mallkimi shpesh bëhej nëpërmjet orës. Braktisja nga ora do të thoshte fatkeqësi për personin apo grupin.

Hyria e detit

Një lloj sirene e mitologjisë popullore shqiptare.

Published in: on Qershor 27, 2014 at 6:42 pm  Comments (1)  

LASGUSH PORADECI – PRINCI I LIRIKËS SHQIPTARE

 

Intervistë, po për se? Për ndonjë çështje të mbushur me vrer? Për politikë, diplomaci, sociologji? 

Kjo qe fraza e parë e poetit t’onë, kur i vajta ta vizitonja. Nuk i çfaqa mendimin t’im sepse sjellja ime çdo gjë tjetër mund të thoshte, por jo të pjellte dyshimin e një interviste. Duhesh të vazhdonja, pra, me qesë se më kuptoni që në fillim sa frikë pjell paraqitja e gazetarit! 
Kështu vendosa pardje të filloj një seri bashkëfjalimesh me letrarët dhe intelektualët tanë, për të kënaqur dëshirën e madhe të lexonjësit, për t’u futur në sekretet e artit, për ta bashkuar me artistin tonë. Populli ynë, vërtetë, qëndron aqë largë intelektualit të tij, sa që një intervistë e shumë-anëshme besoj ta afrojë dhe t’a kuptojë më mirë, ta studjojë me dashuri më të madhe. 
Artisti është gjithëmonë i harruar, i mënjanuar nga opinioni. Nuk flet, nuk bën zhurmë rreth vehtes; vetëm krijon, përpiqet natë e ditë. Na udhëheq, na drejton, na dhuron aq e aq gëzime estetike, por s’e njohim, nuk e shohim. 

Jani Lili – Për art Lasgush, për artin t’ënd do fillojmë. 

Lasgush Poradeci – Për Art. Këtu kemi frikë sepse kemi shumë për të thënë. Dhe që të themi këto s’kemi nevojë që të pregatitemi, sepse kur është zëmra e jonë plot art, fjalët dalin vetë. 
Kam mjaft orë tani që e shikoj me kërshëri, kur ai i prekur thellësisht vazhdon bisedën për Artin. Sytë e tij kanë marrë një dritë të çuditëshme dhe nuk më shikojnë mua tani, i përulë në tokë dhe vazhdon duke folur i pasionuar. Gjëndet në komunikacionin më të ngushtë në shpirtin e tij. Gjëndet i tëri i futur në një botë jashtë realitetit, në atmosferën e fjeshtë të poezisë, të harmonisë shekullore. Flet me mua, por më duket në këtë minut se nuk gjëndet në këtë botën t’onë. Dhe diç kuptoi nga habitja ime, sepse kështu justifikohet vazhdimi i tij: 
– Jemi njerës; kemi kemi dhe trupin përveç shpirtit, dhe trupi nuk ushqehet me theorira, me idera. Është material, pra, që e mban; prej materies së ulët do të ngrihemi në Art. Prej tij merr hov njeriu për në qiell. Dhe shpesh herë është kjo që na shtyn për botën ideale. Kur rimë poshtë në materie, shikojmë lartë në qiell një yll. Ay ylli ndrit dhe është i bukur, dhe ne atij i vërsulemi, prandaj fluturojmë prej materies së lartë. 
[/I]
Dhe kur mbaroi apologji materiale, vazhdoi themën e parë. 

– Më pyete për Art? Të t’a them për njëherësh që t’a mbarojë. 

E preka aqë fortë këtu sa që kërkonte të çlirohej sa më shpejtë. 

– Arti mor zotëri, është diçka e pa-kapur, një frymë që del nga zemëra dhe prapë atje në zemër hyn. Kështu ësht arti. Ri në zemër, del prej saj, dhe prapë atje brënda futet. Sepse arti është këngë, dhe kënga është shpirt dhe shpirt është zemëra. Kam përshtypje se gjëndem në një vend të shënjtë, në një kishë plot harmoni dhe mystiçizmë. 

Më dukesh se s’kisha guxim të vazhdonja. Prandaj pyetja ime me zi dolli, e frikëshme dhe si e penduar. 

Me se merreni në këtë kohë? 

– Po ja miremi me atë që të thash më lartë. Me atë që kam në zemër dhe dua ta nxjerë jashtë, t’a dijnë të tjerët; por me qënë se ata më të shumtët s’e kuptojnë, unë e fut prapë në zemër, se ashtu atje brënda, ashtu qënka më mirë. Si ajo zemra djaloshare që futet në shpirt: 
Futet zemra djaloshare mu fund të shpirtit t’im 
Ose si ajo kënga pleqërishte, e cila atje nga mbarimi i saj i thot të gjitha; që ngrihet vet si vala e detit nga fundi dhe prapë kthehet vet në fundin. 

Si ngrihet që nga deti një valë e dëshëruar 
Nga fundi i zemrës sate ti ngrihesh dyke vuar, 
E prapë por si vala që bie sërisht në det 
Ti bie në thellësirë e zembërës së vetë. 

I këndoi vetë këngët e tia. Ishte fryma e zemërës së tij. Nuk besoj të shtonte gjë në këtë harmoni të thellë, as edhe muzika më e ëmbël. 
Dhe pas pakë nuk e lë prapë të qetë. 

Ç’po punoni tani në fund? 

Në këtë pyetje s’më dha përgjigje të saktë, që të kënaqja vehten dhe lexonjësin që kërkon të mësojë prodhimin e fundit të poetit të tij. Por këtu më rëshqet prapë. Nuk e pranon pyetjen. 

– Mor zotëri, ç’të të them, se po mundohesh, mbase, më të kotë. Punoj dhe unë, mirem me artin t’im dhe dua të bëj një gjë që po bëj, po ç’të t’a themë? Ç’të them? Të them gjë? Më duket se më mirë duhet realizuar se s’a kuvënduar. Pastaj të thashë që arti është një gjë e zemërës, domethënë një gjë fort e dashur, një gjë që është gëzimi më i math i imi, ose hidhërimi më i math; gëzimi dhe hidhërimi i çdo njeriu që ka një zemër që ndjen-dhe zemra që ndjen gjëndet në gjithë popujt-;mirëpo njeriut gëzimi i tij më i math që ka në zemër ose hidhërimi i tij më i math, i duket tepër i shtrënjtë, tepër i dashur, tepër i shënjtë, dhe nga ky shkak ay gëzohet dhe hidhërohet për vete, e mban atë gëzim dhe hidhërim për vet-veten e tij, ashtu i mban në zemër për vete, dhe nga ky shkak nuk ia thot as njeriut. 

Po hidhërimin? 

– Do të thuash që hidhërimi s’është gjë e shtrënjtë për zemërën e njeriut? Jo, nuk them ashtu, sepse hidhërimi në Art, hidhërimi i Artit, është dhe ay gëzim, është këngë, është një hidhërim që këndon, është art dhe ay,-se kjo është Art; një hidhërim që këndon-. Dhe nga ky shkak as gëzim, as hidhërim nuk i themi; siç thamë, këta duhet të realizohen, duhet të derdhen në art, në poezi, në drithmë shpirtërore që ka marë një trup, dhe prandaj, pra, ja, tashti arijtëm ku deshëm, arijtëm në art, në poezinë t’onë, në atë gjë që na qëndron mbyllur në zemër, atë s’e themi sa kohë që qëndron ashtu pa formë, pa trup, e parealizuar; vetëm kur ajo bëhet brënda nesh art, vetëm atëherë e themi. 

Heshti prapë. Priste pyetjen time që nuk vonoi të vijë: 

Nga të rinjtë, kërkoj të më thoni nga talentet e rinj, cilin preferoni si më të fortë? 

 Është një soj sikur të më pyetni se cilin dashuronj më tepër nga shokët e mi që jemi mbledhur në një tryezë. Dhe me qënë se unë i dua të gjithë, sepse shkruajnë art, ja edhe këtu s’po duhet të them asgjë. Nga ana tjetër nuk mund t’i ndajë sepse edhe nuk kanë marrë rrugën e tyre të fundit, edhe nuk kanë dhënë formën e tyre të caktuar, një gjë që vjen kur shkrimtari kalon moshën e tij të parë artistike. Le ta realizojnë ata artin, ëndërat dhe përpjekjet, premtimin që na kanë dhënë, se Arti kështu i realizuar flet vetiu. 

Dhe duke ditur tani etjen e këndonjësit të mësojë se si kalon poeti jetën e tij, i bëra edhe këtë pyetje shumë …guximtare, një pyetje krejtësisht gazetareske: 

Si kaloni kohën t’uaj? 

– Për familjen dhe për jetën time personale më pyet? Këtu s’e kuptoj qëllimin t’ënd, si njeri familjar, apo si artist familjar? 

Si artist familjar e kuptojmë, e dimë. 

– Mirë, ja po ta them: sepse si njeri kam edhe unë shënjtërinë t’ime shtëpijake, me gëzimet dhe hidhërimet e përbashkëta. Sepse hidhërimet janë të shënjta; ato na i dërgon Zoti që ta qërojmë, t’a spastrojmë, ta bëjmë më të paqme zemrën t’onë përdita më shumë, që të mundohemi kështu e të përpiqemi përdita të bëhemi sa më të mirë, më të pastërt shpirtërisht. 
Njeriu midis mundimeve zhvillohet më tepër brendësisht, bëhet më njerëzor. Është theoria budiste, por që ka bazën e saj në çdo njeri të qytetëruar, vetëm me një ndryshim; ndërsa pasonjësi i Buda-s kërkon nëpërmjet mundimevet të arijë në heshtjen trupore, në nirvanë të plot artisti, duke shvilluar vehten përpiqet mbi pasionet të kapërxejë çdo dobësi me qëllim që këtë fazë t’a derdhë në Art. I pari hesht duke pritur mundimet me sarkazmë dhe durim lovjan i cili lartësohet mbi njerinë dhe mundimet e tija i bën këngë. I ngjan koridalos i cili për të kënduar fluturon në lartësirat e qiellit. 
Por si artist familjar, arti flet, bën bashkëfjalime drejt për drejt me Zotin, qoftë edhe në falëtoren familjare. Dhe me qënë se fjalimet me Zotin pjellin, lenë shënjat e tyre, shënjat e dukëshme artistike; ja, për këtë çështje të dytë, për këtë artist familjar, flet arti vetë, që është shënja, gjurma, manifestimi i Zotit. 

Dhe tani a mund të pyesë për gjenezën e “Poradecit”, t’asaj poezie? 

– Poradeci. Këtu kemi një gjë shumë të thjeshtë: ndjenja dhe unë një mbrëmje harmonin, këngën e kësaj mbrëmjeje, si dhe këngën e Drinit që kullon aty pranë, dhe kështu thash t’a shkruaj atë liturgji të zemrës, atë poezi. 
Poeti ndjente rythmin e liqenit, frymën e natyrës, dridhjet e tokës, dhe të gjithë këtë liturgji mystike, që vetëm poeti i vërtetë i ndjen, e derdhi në këngë, në kryeveprën e tij “Poradeci’. 

Po për atë këngën pleqërishte, gjenezën e sajë? 

– Ja, edhe ajo kështu e thjeshtë është: kur isha në mërgim, duke baritur në një kopshtë mbrëmave, prej një dritareje lartë, aty afër një gramafon i vogël, një gramafon shqiptarësh, ia mirte një kënge të pleqëve në pllakën e tij; kështu ia mora dhe unë asaj kënge pleqërisht në zemërën t’ime. 

“Kështu e thjeshtë është”, tha poeti. Dhe vërtetë sa e thjeshtë është poezia! Kullon vetë pa mundime-kur është poet, krijonjësi nga natyra-pa përpjekje dhe vetë-shtërngime. Kështu thjeshtë kujtoj tani poetin, kur dëgjoi pllakën shqiptare. I mallëngjyer thell, i prekur gjer në palcë, la kopshtin dhe u nis për në shtëpinë e tij. Diçka e rëndonte; ishte dëshira dhe mall’i i flaktë për atdhenë e tij, për Shqipërinë. Dhe nuk u çlirua nga kjo barë, veçse kur e derdhi në art, në “Këngë pleqërishte”, në kryeveprën e poezisë s’onë kombëtare. 
Dhe me qënë se arijtëm gjer këtu, me qenë se hekuri qe akoma i nxehtë, e pyeta pa humbur kohë: 

Nga dashuria e popullit je i kënaqur, i prekur? Vjershat t’uaja qarkullojnë në çdo gojë të popullit t’onë. Ç’do poet, ç’do artist punon për atë dhe për vete. 

– Sa kohë që pikë së pari, jam i kënaqur me veten brënda në zemërën t’ime, me artin t’im, ashtu siç e kam lindur atë, gjithashtu, pikë së dyti, duhet të jem i kënaqur me poppullin tim, sepse është popull’ im dhe për atë punoj. 

Kur fillove për herën e parë të shkruash? 

– Kjo humbet në thellësirën e largësirës, ose në largësirën e thellësirës, sepse siç shikoj tashti, nuk kam kënduar dyke patur ndonjë qëllim, që t’a di dhe kur kam filluar. Po këndova ashtu ku më erdhi, siç këndon çdo njeri që këndon, dhe nga ky shkak nuk mund të them ndonjë gjë të përpikëshme. 

Nuk duhesh më t’a mundonja. Nuk di sepse ndjej një respekt kur e shikoj kështu të qetë, mbinjerëzor do të thoshnja. 
Lasgushi mbylli Shqipërinë në zemërën e tij dhe na dorëzoi gjën më të shënjtë që disponon njeriu si dhuratë nga natyra: na dha shpirtin e tij, gjakun e tij të shënjtë. Është poeti që çdo brez i ardhëshëm do t’a mbyllë në zemërën e tij, dhe koha do t’a dorëzojë në pavdekshmëninë. Është dashuria e racës, e historisë s’onë që e lartëson. 

(Intervistë e Lasgush Poradecit dhënë gazetës Tomori në vitin 1941 nga Jani Lili )

Published in: on Mars 17, 2014 at 2:50 pm  Lini një Koment  

Branko Merxhani

     Branko Merxhani (1894-1981) lindi në Turqi, qytet anonim. Një ndër publicistët më të njohur të para Luftës së II-të Botërore në Shqipëri ka, për ironi, jetën mëtë mjegullt.
Ishte çam i mërguar me kohë në Turqi, ndoshta me gjithë familjen. Ishte i krishterë. Guvernantja, ose nëna, ishte gjermane, u shkollua në kolegjin britanik në Izmir, studime për turkologji, studime të tjera për filozofi në Gjermani ose Austri. Kthehet një herë në Gjirokastër, kthehet në Ankara e m’andej rikthehet në Tiranë në vitet ’20.
   “Qe ndër të rrallët e ditur që u burrërua nëpërmjet mentalitetit të botës lindore e u brumos nëpërmjet diturisë dhe përparimit të botës perëndimore.”

Është një prej atyre mendimtarësh që për historinë e kulturës shqiptare do ta meritonin të quhen “publicistë gjenialë”, si një Konicë i Albanias, një Fishtë i Hyllit, një Nol i Diellit të Bostonit. Pasardhës i tyre kronologjikisht, Merxhani shfaqet si një ndër konfiguruesit dhe galvanizuesit më përfaqsimtarë të mendimit social e filozofik të inteligjencës shqiptare të viteve ’30, ndonëse një karakteristikë kardinale do ta dallojë prej mjeshtërve paraardhës.
   Në kapërcyell të viteve 1920-’30, kur ai hyn në jetën aktive intelektuale shqiptare, në një vend euraziatik, në Rusi, ka ndodhur diçka e papërfytyrueshme: është kryer një “revolucion”. Radikalë e, përgjithësisht, intelektualë të së majtës i kanë kthyer sytë kah Bashkimi Sovjetik. Në kahun tjetër, në Perëndim, vazhdon të zotërojë kapitalizmi në formën e tij më të përparuar: imperializmi. Merxhani shkridhet pikërisht në këtë moment si gazetar i dorës së parë jo thjesht ngase eseja, fejtoni, artikulli, trafileti, vëzhgimi, analiza politike apo studimi shkencor i ndrydhur në rreptësinë e kufizës tipografike i japin pendës së tij një tendosje të pazakontë, një përqendrim dhe një fuqi komunikimi si rrallëkushi, por mbi të gjitha se ai, në këtë kapërcyell, shtron në tryezën e diskutimit intelektual të kohës dilemën e madhe shqiptare: nga Lindja apo nga Perëndimi ?
   FigurëI përkufizuar si metafizik nga Petro Marko, arketipi i përpjekjes mendosre të të cilit e ka dhënë Platoni që në lashtësi. N’atë përpjekje mendore, n’atë kundërbotë ai paraqet programin për shndërrimin e një populli. Qysh më 1929 ai e quan neo-shqiptarismë. Faqet e gazetës Demokratia, dhe jetëshkurta Neo-shqiptarisma do të jenë hapsira ku zbatohet kjo utopi e re. Në vitet ’30 oksidentalizmi është temë bisedash në kafe Kursal Berlin apo Bella Venezia, po edhe debatesh në gazeta. Nën trysninë e tyre gjithnjë në rritje Mbreti Zog I dekreton më 1935 një kabinet “të rinjsh”, thuajse të gjithë të formimit Europian; kabineti do të ketë dëtyrë ta shndërrojë Shqipërinë. Merxhani i përkushton këtij viti një nga përvojat më të emancipuara të mendimit shqiptar të periudhës: vargun e artikujve të botuar njëpasnjë te Demokratia e Gjirokastrës, nën titullin Nga një librë e pabotuarë, një shkollë e vërtetë popullore, në të cilën sociologu filozof u dëfton shqiptarëve se ç’janë kultura e qytetërimi; ç’e dallon materializmin nga idealizmi; ç’përfaqsojnë individi dhe shoqëria; ç’marrëdhënie vendosen ms popullit e intelektualëve etj. Pas dështimit të kabinetit Frashëri vijon ciklin e shkrimeve Ç’është nacionalizma po te Demokratia. U do shpjeguar shqiptarëve se ç’janë komb e racë, karakter kombëtar, traditë dhe histori. Mbi të gjitha ravizon konturet e misionit të rinisë, djalërisë shqiptare. Pasi Italia pushton Etiopinë, luftës civile në Spanjë, Europa i kthehet fashizmit, që duket si e vetmja ideologji e aftë t’i kundërvihet komunizmit. Në trajta dhe më eksplicite përpiqet Merxhani t’ua kthjellojë lexuesve, tanimë te Illyria – ku nisi të bashkëpunojë nga marsi i 1934 der më 1936 nën redaksinë e Karl Gurakuqit, se cili është problemi i shqiptarismës, e si paraqitet përgjithësisht, problematiciteti shqiptar. Më 1935 shpërthen një revoltë në Fier e drejtuar nga intelektualë e oficerë, që mbytet me shpejtësi. Fill mbas kësaj, min. i Arsimit Mirash Ivanaj ofron dorëheqjen. Ndër të parët, ndërsa lufton doktrinën fashiste, Merxhani denoncon ekperimentin rus dhe lëshon alarmin e bolshevizmës në Shqipëri. Vendi kalon një krizë të rëndë. Në Korçë punëtorë e studentë protestojnë për “bukë dhe punë”. Në Kuçovë punëtorët e naftës bëjnë grevë.
Nga faqet e Illyria-s a të Minerva-s utopisti ynë u ofron lexuesve mësime të A. Comte, Durheimit, Rénanit, Bergsonit, Nietzsches për t’u rrasur shqiptarëve në kokë idenë se e vetmaj mënyrë shndërrimi është ajo e revolucionit social, përmjet kulturës e moralit. Mbas disa shkrimesh që propozonin shtetin fashist te “Leka” e Etënve Jezuit nga Át Zef Valentini e Gjon Kamsi, Merxhani që nuk përtonte me i dalë haptas problemit, rrëfente çiltas se revoltat e njëpasnjëshme me ngjyrë bolshevike nuk zgjidhen me autokolona ushtarësh, por me kamionë me kollomboq. Themelon më 1936 “Përpjekja shqiptare” me Petro Markon, ku mësyente ta bënte një universitet popullor ku mund të shtroheshin probleme filozofike. Në të gjeheshin artikuj të mirë-shtjelluar në hulli të filozofisë, sociologjisë, historisë, gjuhësisë, arkeologjisë dhe pedagogjisë. Në një tentativë për kritikën letrare të mirëfilltë dhe mundim për t’i parashtruar lexuesit shqiptar risitë më bashkohore. La Shqipërinë në kohë të okupacionit fashist.
——————–
nga Branko Merxhani: “Kombi është një ide.” Novalis

Ideologjia e neo-shqiptarismës si të vetmin burim të saj ka nevojat e realitetit kombëtar. Një fuqi, që do të veprojë në fushën e krijimit shoqëror, duhet më parë të jetë armatosur me masën e vlerës sociologjike, masë e cila të mos jetë marrë nga theoritë subjektive të mendimit, po t’i përshtatet njohjes objektive të konditavet së jetës së një vëndi.
Një vënd siç ka emrin e vetë, shtëpinë e vetë, karakterin e vetë, ashtu ka dhe sociologjin e tij të veçantë. Nuk është e drejtë, bile as e mundur, që të mendojmë ne në Shqipëri siç mendon, për shëmbëllë, një frëng për çështjet që i përkasin realitetit të tij kombëtar-sociologjik. Sidomos kur është puna që të vëmë themelet e jetës s’onë mendore, gjë të cilën e ka për qëllim edhe neoshqiptarisma.
Shkenca është universale, po jo si vepër, jo si jetë, po vetëm si theori dhe si princip. Kur, për shëmbëllë, një frëng i sotmë i cili ka shkuar një pjesë shumë të madhe të jetës së tij intelektuale, brënda në kaq shekuj mendimi dhe eksperience, thotë fjalën e famshme: “Tout par la science et pour l’humanite” (“Të gjitha me anë të shkencës dhe për njerëzinë”), ne, të cilët as që kemi filluar akoma të hedhim themelet e ekzistencës s’onë mendore, ne djemt e mendimit, duhet t’i përgjigjemi kësisoj:
Sigurisht, çdo përparim arrihet me anë të shkencës, po edhe çdo përparim nuk ka tjetër qëllim përveç se vetëm lartësimin e jetës së kombit dhe shpëtimin e atdheut…
Shkënca nuk është për shkëncën. Shkënca është për jetën. Dhe jeta është kryesisht një ide konkrete. Njerëzimi është shumë herë një ëndër, po kurdoherë një gjë po. Vetëm realiteti, që ekziston me të vërtetë, është kombi. Dhe e vetmja jetë e vërtetë është jeta kombëtare.
***
Neo-shqiptarisma i jepë vlerë shkëncës vetëm kur është e zonja t’u shërbejë qëllimeve të jetës kombëtare. Domethënë, ideologjia jonë e përdor shkëncën si mjet për realizmin e qëllimevet dhe të nevojavet të përparimit t’onë kombëtar për dobi vetëm të shvillimit të arthëshmë të Kombit. Ky është edhe i vetmi shërbim, e vetmja dobi e shkencës, kur është puna të krijojmë një shoqëri. Qëllimi është jeta e Kombit dhe mjeti është fuqia e shkencës.
Pra, sa nga ne diturin e tyre ua detyrojnë vëndeve të huaja – dhe përgjithësisht dituria e sotme shqiptare ësht e huajë, – sa nga ne mund të mendojnë siç mund të mendojë, për shëmbëllë, një intelektual frëng, gjerman, turk, grek, më parë duhet të orientohen brëndësisht për në realitetin kombëtar, të mbajnë nga kultura e tyre vetëm principet e shkëncës. Mendimet frënge, gjermane, turke, greke duhet të transformohen në mendime shqiptare në mënyrë që të hedhim themelet për një mendim shqiptar, nga suksesi i zhvillimit të së cilit vetëm do të mundemi të krijojmë një syllogjismë shqiptare, një Shqipëri mendonjëse. Qytetërimi nuk është veprë e Imitimit, po vepër e një pune të brëndëshme harmonike. Qytetërimi është një krijim.
***
Liria e mendimit intelektual është e pakufishme. Po, si elemente shoqërore, duhet të orientohemi me nevojat e jetës shoqërore. P.sh. si njerës të mendimit të lirë, mundet të mos besojmë në gjë. Po, si elemente shoqërore, si elemente të përparimit dhe të rregullit, ai nga ne që do t’i mësojë vëndit t’onë, p.sh, atheismën, duhet të quhet kriminel përkundrejt nevojës shoqërore.
***
Duke u nisur nga bazat ideologjike të sipërme dhe bile pa u trembur nga akuza e Reaksionismës brënda në Europën e Sotme të Materialismës Historike, them:
Filosofia e Neo-Shqiptarismës është: Idealisma Kombëtare.
Po kjo idealismë e jonë ndryshon shumë nga idealisma e bukur, po e dëmshme për neve, p.sh., e një Ernest Renan-i. Nuk jemi nga ata që thonë:
“Atje ku gjej të Bukurën, të Mirën, të Drejtën – atje është dhe atdheu im.”
Nuk jemi edhe nga ata, të cilët, në një çast marrëzie dhe enthusiasmi, i a marrin këngës së “Atdheut të Math”, që përmban gjithë tokën…
Ne preferojmë të themi: Atdheu ynë gjendet në anën e një rëkeje të freshkët, që vadit arat, dhe kënga e së cilës dëgjohet nëpër shpellat e maleve të Shqipërisë. Ku janë të varrosuna kockat e stërgjyshërvet t’anë, atje në hirin e oxhakut të hidhërimit ku ka rënë loti i parë i mëmavet t’ona, në pyllin e dashurisë që na çeli mysterin e jetës në kohën e djalërisë – atje është atdheu ynë…
***
Një komb nuk është gjë tjetër përveç se një ndjenjë, një ide, një harmoni shpirtërore, një “kuptim shoqëror”. Që të jemi shqiptarë me të vërtetë, më parë na duhet doemos një një gjë: Na duhen njerës që të thonë:
“Jam Shqiptar!”
Ai që e ndjen veten “Shqiptar” është pa tjetër Shqiptar. Dyshimi më i vogël mbi këtë gjë është mjaftë që të kuptojmë të kundërtën.

Demokratia, 23 janar 1929
(Marrë nga libri “Branko Merxhani, vepra”, Plejad, Tiranë, 2003, faqe 28-30)

Published in: on Mars 15, 2014 at 8:52 pm  Lini një Koment  

Drejtshkrimi i njësuar i gjuhës shqipe

PARIME TË PERGJITHSHME

  1. Drejtshkrimi i njësuar i gjuhës shqipe është shprehje e kristalizimit të normës letrare kombëtare në të gjitha hallkat kryesore të strukturës fonetike, gramatikore, fjalëformuese e leksikore. Ai pasqyron gjendjen e sotme dhe prirjet e përgjithshme të zhvi-llimit të gjuhës sonë letrare, e cila mbështetet gjersisht në gjuhën e folur të popullit. Duke ngritur në një sbkallë më të lartë traditën e shkrimit të shqipes, drejtshkrimi i sotëm synon njësimin e mëtejshëm të normës së gjuhës letrare kombëtare mbi bazën e trajtave të përbashkëta që janë përvetësuar e përve-tësohen prej saj.
  2. Parimi themelor i drejtshkrimit të shqipes është parimi fonetik: në përgjithësi fjalët dhe pjesët e tyre të kuptimshme shkruhen ashtu siç shqiptohen në ligjërimin letrar. Thelbi i parimit fonetik në drejtshkrimin e shqipes, që mbështetet në një sistem grafik ku ka një lidhje të drejtpërdrejtë midis shkronjës dhe tingullit-fonemë, është aspekti fonologjik, domethënë përdorimi social i tingujve të gjuhës në procesin e marrëdhënieve midis njerëzve.

Parimi fonetik synon vendosjen e një lidhjeje sa më të ngushtë midis trajtës së shkruar dhe trajtës së folur të gjuhës letrare. Prandaj, kur në shqipti-min letrar ka variante të lejuara nga norma e sotme, drejtshkrimi mbështetet tek ajo trajtë që është më e përgjithshme dhe që pajtohet me prirjen e zhvilli-mit të sistemit fonetik të shqipes letrare.

  1. Krahas parimit fonetik, drejtshkrimi i një-suar i shqipes mbështetet gjerësisht edhe në pari-min morfologjik, i cili kërkon që fjalët dhe pjesët e tyre përbërëse të sistemit trajtëformues e fjalëfor-mues të shkruhen njësoj, pavarësisht nga ndryshi-met tingullore të shkaktuara prej ligjeve fonetike që veprojnë sot në gjuhën tonë. Parimi morfologjik zbatohet kryesisht në ato raste, kur zbatimi i veçuar i parimit fonetik do të çonte në errësimin a në pri-shjen e strukturës morfologjike e fjalëformuese të fjalëve; ai ndihmon kështu për ta ruajtur sa më të qartë në shkrim këtë strukturë, si edhe njësinë e trajta-ve. Duke pasur si bazë analogjitë morfologjike, parimi morfologjik lejon rrafshimin e thjeshtimin sa më të madh të rregullave drejtshkrimore të shqipes dhe ndihmon që këto rregulla të pasqyrojnë në mënyrë sa më organike zhvillimin e bashkëlidhur të struktu­rës fonetike, morfologjike e f jalëformuese të gjuhës sonë letrare kombëtare.
  2. Gërshetimi i parimit fonetik me parimin mor­fologjik në drejtshkrimin e shqipes plotësohet edhe nga zbatimi i disa parimeve të tjera, siç janë parimi leksikor-kuptimor, ai historik-tradicional etj. Fushat e zbatimit të këtyre parimeve janë më të ngushta dhe përfshijnë anë të veçanta të drejtshkrimit.
  3. Drejtshkrimi i njësuar i gjuhës shqipe kuro-rëzon një etapë të gjatë përpjekjesh për formimin e një gjuhe letrare të vetme e të përbashkët për gjithë popullin shqiptar dhe çel rrugën për ta përmirësuar më tej normën drejtshkrimore të kësaj gjuhe në pajtim me zhvillimin e mëtejshëm të gjuhës e të kul-turës sonë kombëtare.

  4.  ALFABETI I GJUHËS SHQIPE

Alfabeti i gjuhës shqipe ka tridhjetë e gjashtë shkronja, që u përgjigjen tingujve-fonema të gjuhës sonë letrare:

A a N n
B b Nj nj
C c O o
Ç ç P P
D d Q q
Dh dh R r
E e Rr rr
Ë ë S s
F f Sh sh
G g T t
Gj gj Th th
H h U u
I i V V
J j X X
K k Xh xh
L 1 Y y
U U Z z
M m Zh zh

I.   DREJTSHKRIMI I ZANOREVE

ZANORJA   E   E THEKSUAR§ l

Shkruhen me e (dhe jome ë) fjalët ku kjo za-nore është e theksuar dhe ndiqet ose ka qenë ndje-kur në të kaluarën nga një bashkëtingëllore hundore (m, n, nj). Me e shkruhen gjithashtu fjalët e prejar-dhura ose të përbëra të formuara prej tyre, pava-rësisht nga lëvizja e theksit:

(më) dhemb, dhembje, emër, emëror, femër, fe-mërore, gjemb, gjembaç, e premte, rremb, shemb, shembull, shembullor, i pashembullt, shemër, i shtre-mbër, shtrembëroj, tremb, thembër, zemër, zemëroj, i përzemërt etj.;

argjend, argjendar, brenda, brendi, i brendshëm, cen, cenoj, çmend, (i, e) çmendur, dend, (i, e) dendur, deng, dhen, end, gjendje, kuvend, kuvendoj, mend, mendje, mendoj, mendim, përmend, përmendore, me-ndër, parmendë, pendë, qen, qendër, qendror, (kam) qenë, qenie, qenësi, qengj, shpend, tendë, vend, vendës, vendos, vendim, zëvendës, zëvendësoj etj.; e enjte, gështenjë, ndenja, (i, e) ndenjur, penj-të,

§§2,3

40

shenjë (por shënoj, shënim), (i, e) shenjtë, (i, e) shtrenj-të, shtrenjtoj, (i, e) vrënjtur;

dre, fle, fre, gdhe, ndej, (i, e) nderë, ngre, pe.

ZANORJA   E   E PATHEKSUAR

§ 2

Tek emrat femërorë, të cilët kanë një -e fundore të patheksuar në trajtën e pashquar të njëjësit, në emëroren e shquar bie -e-ja, ndërsa në rasat e tjera ajo shkruhet:

artiste – artistja, artisteje; fitore – fitorja, fitoreje; lule – lulja, luleje; lulishte – lulishtja, lulishteje; më-suese – mësuesja, mësueseje; nxënëse – nxënësja, nxë-nëseje; perde – perdja, perdeje; qytetare – qytetarja, qy-tetareje; studente – studentja, studenteje; shishe – shi-shja, shisheje etj.;

anije – anija, anijeje; ardhje – ardhja, ardhjeje; çë-shtje – çështja, çështjeje; familje – familja, familjeje; korrje – korrja, korrjeje; nisje – nisja, nisjeje; pyetje — pyetja, pyetjeje; rrokje – rrokja, rrokjeje; ulje – ulja, uljeje etj.

ZANORJA   Ë   E THEKSUAR

§ 3

Shkruhen me ë të gjitha fjalët te të cilat kjo zanore e theksuar i përgjigjet historikisht një a-je të ndjekur nga një bashkëtingëllore hundore. Me ë shkruhen edhe të gjitha fjalët e prejardhura ose të përbëra, të formuara prej tyre, pavarësisht nga lëvizja e  theksit1:

bëj, çështje, dëm, dëmtoj, dhëmb, dhëmballë, dhëndër, (kam) dhënë, dhënie, e ëma, (i, e) ëmbël, ëmbëlsi, ëndërr, ëndje, frëngjisht, gërshërë, gojëdhënë, gjë, gjëmë, gjëndër, hënë, këmbë, këmbësor, kënd, i këndshëm, këngë, këngëtar, lë, lëmë, lëndë, lëng, llërë, mbrëmje, më (pak), (s’dua) më, mëngë, mëz, nëmë, nëntë, nëntor, (kam) ngrënë, nxë, nxënës, një, (i, e) njëjtë, njëri, njëra, njëri – tjetri, njësi, përzë, (i, e) rëndë, rëndoj, (kam) rënë, rrënjë, rrëzë, shkëmb, shtatzënë, shullë, (i, e) tërë, tërësi, tërshërë, (shtëpinë) tënde, (kam) thënë, parathënie, thëllëzë, zë (zëri), zë, (kam) zënë etj.

§ 4

Shkruhen me ë fjalël me prapashtesën -llëk: bollëk, budallallëk, gomarllëk, hamallëk, pazarllëk etj.

ZANORJA   Ë   E PATHEKSUAR ë-ja paratheksore

§ 5

ë-ja paratheksore shkruhet në këto raste:

1) Nuk përfshihen këtu ato fjalë që në gjuhën letrare kanë hyrë në trajtën me a, e cila nuk është më hundore: dhanore, (i, e) mangët, ranishte, shmang, zanë, zanore etj.

a) në fjalët e parme e në të gjitha fjalët ku ajo i takon rrokjes së parë, si edhe në fjalët e formuara prej tyre:

argëtoj, bagëti, bërryl, dëgjoj, dënesë, dëshirë, fë-lliq, fëmijë, gëmushë, gërryej, gëzof, gëzhojë, gogësij, gumëzhij, gjëmoj, hingëllin, këlysh, këmishë, kënaq, këndellem, këndoj, kënetë, këpucë, këpucar, këpushë, këput, të këqij, kërcej, kërrabë, kërrusem, këshill, kushëri, lëkurë, lëmoshë, lëndoj, lëpij, lëpjetë, lëpu-shkë, lëshoj, mallëngjej, të mëdhenj, mëkat, mënyrë, mësoj, mësim, mëshoj, mushkëri, ndërroj, ndërresë, shndërroj, pagëzoj, pagëzim, pëllet, pëllëmbë, pëllumb, përrallë, pështjelloj, pështyj, psherëtij, qëroj, rrëfanë, rrëfim, shëllirë, shëmtoj, shëtit, tëhu, trashëgoj, thë-llëzë, thërres, thërrime etj.;

dëboj, dëborë, dëlir, (i, e) dëlirë, dërrasë, gëzoj, kësaj, kësisoj, kësodore, kështu, këta, këtë, këtij, (i, e) këtillë, këtej, këtu, lëfyt, lëkund, i lëkundshëm, Vëme-kem, lëvozhgë, mëditje, mësyj, mësymje, sëmundje, shpëlaj, tëharr, tëholl etj.*

b) në f jalë të prejardhura, të formuara nga një temë më -ë me anë prapashtesash që nisin me bashkëtingë-llore, dhe në fjalë të përbëra e të përngjitura që kanë si pjesë të parë një temë të tillë më -ë, të ndjekur nga një temë që nis me bashkëtingëllore:

*) Shkruhen pa ë fjalët arsye, arsej, arsim, arsimtar dhe ato që formohen prej tyre.

anëtar, anëtarësi (anë); armëtar (armë); atëror, atësi (atë); bardhësi (i bardhë); botëror, botërisht (bo-të); bulëzim (bulë); burrëri, burrëror (burrë); copëtoj, copëtim, copëzoj (copë); drejtësi (i drejtë); flakëroj, flakërimë (flakë); frikësoj (frikë); frymëzoj, frymëzim (frymë); ftohtësi (i ftohtë); gojëtar, gojëtari (gojë); gjatësi (i gjatë); gjellëtore (gjellë); gjerësi (i gjerë); gjithësi, përgjithësisht (gjithë); gjuhësi, gjuhësor, gju-hëtar (gjuhë); gjunjezoj (gjunjë); hollësi, hollësisht (i hollë); këmbësor, këmbësori (këmbë); kordhëtar (kor-dhë); lartësi, lartësoj (i lartë); lehtësi, lehtësoj (i lehtë); lujtëtar (luftë); mbarësi (i mbarë); mirësi, përmirësoj (i mirë); pemëtore, pemëtari (pemë); pikëllim, pikë-risht (pikë); pjesëtoj, pjesëtim (pjesë); plotësoj, plotë-sisht (i plotë); punëtor, punëtori (punë); qetësi (i qetë); rreptësi, rreptësisht (i rreptë); rrogëtar (rrogë); shka~ llëzim (shkallë); shkishëroj (kishë); shpejtësi (i shpejtë); shterpësi (shterpë); tokësor, tokëzim (tokë); trashësi (i trashë); thatësi (i thatë); thellësi (i thellë); udhëtar, udhëtim (udhë); urtësi (i urtë); valëzoj, valëzim (valë); vështirësi (i vështirë); vjershëtor (vjershë); zbetësi (i zbetë) etj.;

1) Nuk shkruhet ë-ja paratheksore të përemrat e pakufi-shëm, te ndajfoljet e të lidhëzat e përngjitura që kanë si pjesë të parë fjalët gjithë ose kurrë: gjithçka, gjithçmos, gjithfarë, gjithherë, gjithkah, gjithkund, gjithkush, gjithmonë, gjithnjë, gjithsaherë, gjithsecili, gjithsekush; kurrfarë, kurrgjë, kurrkund, kurrkush, kurrsesi etj. Po kështu shkruhet pa -ë pjesa e parë e fjalëve vetvete, vetvetiu dhe e fjalëve të formuara prej tyre: vetvetor, i vetvetishëm.

anëshkrim, armëpushim, atëherë, bashkëjjalim, bashkënxënës, bashkëpunoj, bashkëshorte, botëkuptim, bukëpjekës, buzëqesh, cipëtrashë, çfarëdo, datëlindje, derëbardhë, dorëheqje, dorëshkrim, dorëzanë, dhjetë-fishoj, dhjetëvjetor, fletëgjerë, frymëmarrje, gojëdhënë, gojëmjaltë, grevëthyes, gjashtëdhjetë, gashtëmbëdhjetë, i gjithëfuqishëm, gjithëkombëtar i) gjuhëgjatë, gjysmë-hënë, gjysmëkoloni, hundëshkabë, i jashtëzakonshëm, jetëdhënës, jetëgjatë, këmbëzbathur, këngëtar, kokëfor-të, llërëpërveshur, mbarëvajtje, mirëbërës, mirëbesim, mirëdita, i mirëfilltë, pesëvjeçar, pikënisje, pikëpamje, pjesëmarrje, pulëbardhë, qafëgjatë, shumëjishoj, shu-mëkëmbësh, vetëdashje, vetëqeverisje, vetëshërbim, ve-tëvendosje, vërej, vërejtje etj.

S h ë n i m 1. Për shkak të ngulitjes prej kohësh, të shqip-timit dhe të shkrimit në gjuhën letrare shkruhen pa -ë- fjalët: amtar, besnik, fillestar, furrtar, kishtar, lojtar, meshtar, nevoj-tar, nevojtore, ngatërrestar, pishtar, rojtar, zyrtar; atdhe.

S h ë n i m 2. Nuk shkruhet ë-ja paratheksore te fjalët e për-bëra, kur gjymtyra e dytë fillon me zanore: bashkatdhetar, bashkautor, bashkudhëtar (bashkë); gojëmbël (gojë); i gjithan-shëm (gjithë); kokulur (kokë); i shumanshëm (shumë) etj. (por: njëanësi, i njëanshëm, zëëmbël, sepse ë-ja fundore te gjymtyra e parë e tyre është e theksuar).

c) po kështu shkruhen me ë (si zanore mbështe-tëse) edhe fjalët e prejardhura, që, megjithëse formo-hen nga tema më bashkëtingëllore, kanë një strukturë fonetiko-fjalëformuese të ngjashme me atë të fjalëve të mësipërme:

armiqësi (armiq); besnikëri (besnik); bujqësi (bujq); djallëzi (djall); dobësi (i dobët); fajësi, pafajësi, shfa-jësoj (faj); fshatarësi (fshaitar); fundërri (fund); gja-kësi, gjakësor (gjak); hapësirë (hap); harkëtar (hark); kalbëzoj (i kalbët); keqësoj, keqësim (keq); kombësi, kombëtar, ndërkombëtar (komb); krejtësisht (krejt); kryqëzor (kryq); lajmëtar, lajmëroj (lajm); lavdëroj, lavdërim (lavd); ligësi (i lig); madhësi, madhështor (i madh); malësi, malësor (mal); mbretëri (mbret); mi-qësohem, miqësor, miqësisht (miq); mjekësi, mjekë-sor (mjek); pakësoj (pak); plehëroj, plehërim (pleh); pleqëroj, pleqësi (pleq); qytetëroj, qytetërim (qytet); robëri, robëroj (rob); shëndetësi (shëndet); shfrytëzoj, shjrytëzim (fryt); shkrifëroj, shkrifërim (shkrif); Shqi-përi, shqipëroj (shqip); shtetëror (shtet); trimëri (trim); vargëtar (varg); vazhdimësi (vazhdim); zdrukthëtar, zdrukthëtari (zdrukth) etj.

Shënim.  Nuk shkruhen me ë:

a.   fjalët e prejardhura që formohen prej temash më një
bashkëtingëllore me anë të prapashtesave -tar(e), -tor(e), -ti,
-toj:

arsimtar, arsimtare (arsim), çlirimtar (çlirim), flamurtar, flamurtare (flamur), gjyqtar (gjyq), kujdestar (kujdes), lun-dërtar (lundër), mishtar (mish), oborrtar (oborr), pajtimtar (pajtim), prestar (pres), shkaktar (shkak), shqiptar (shqip), shtegtar (shteg), tregtar (treg), themeltar (themel), zelltar (zell); fajtor (faj), leshtor (lesh); pastërti (i pastër), tregti (treg); caktoj, përcaktoj (cak), dëmtoj (dëm), ëmbëltoj (i ëmbël), rob-tohem (rob), shkaktoj (shkak), shpeshtoj (shpesh), shqiptoj (shqip), shtegtoj (shteg), tregtoj (treg) etj.*;

b.  fjalët e prejardhura, të cilat formohen prej temash më
bashkëtingëllore të lëngëta (-r, -1, -11) që e kanë theksin mbi
rrokjen e parafundit:

afërsi (afër), egërsi (i egër), epërsi (i epër), katërshor (ka-tër), letërsi (letër), misërnike (misër), motërzim (motër), posh-tërsi (i poshtër), vjetërsi (i vjetër), zgjuarsi (i zgjuar); ëmbëlsi, ëmbëlsoj (i ëmbël), vogëlsi (i vogël); miellzim (miell), popullsi, popullzoj (popull), rregullsi (rregull) etj.

ç) në fjalët e prejardhura, të formuara prej temash më -ër, -ërr, -ël, -ës, -ëz, me anë prapashtesash që fillojnë me zanore:

*) Po kështu shkruhen pa -ë- edhe fjalët tradhtar, tradhti, tradhtisht, tradhtoj.

arbëror, arbëresh (arbër), ashpëroj (i ashpër), bre-shëri, (breshër), çiltëri (i çiltër), dimëroj, dimëror, di­mërim (dimër), dhelpëri (dhelpër), emëroj, emërore, emërues (emër), femërore (femër), gjarpëroj, gjarpë-rushe (gjarpër), gjelbërim (i gjelbër), misërishte, misë-rok (misër), mjeshtëri, mjeshtërisht, mjeshtërok, mje-shtëror (mjeshitër), numëror, numërim, numëroj (nu-mër), poshtëroj, poshtërim (i poshtër), shtrembëroj, shtrembërim (i shtrembër), urdhëresë, urdhëroj, urdhërore (urdhër), varfëri, varfëroj (i varfër), ver-bërisht (i verbër), zemërim, zemëroj Çzemër) etj.; me ë paratheksore shkruhen edhe disa trajta shumësi që janë fonetikishjt të ngjashme me fjalët e tipit të më-sipërm, si gishtërinj, gjarpërinj, priftërinj, zotërinj, po ashtu edhe formimet e tipit mbretëreshë, prijtëreshë, zotëroj;

ëndërrim, ëndërroj (ëndërr), picërroj (picërr) etj.; vegjëli, vogëlimë, zvogëloj, zvogëlim (i vogël) etj.; nëpunësi (nëpunës), përgjegjësi (përgjegjës), rroba-qepësi (rrobaqepës) etj.;

bulëzoj (bulëz), njerëzi, njerëzor (njerëz) etj.*

S h ë n i m. Nuk shkruhen me ë paratheksore fjalët e prej-ardhura, të formuara prej temash më -ër me anë prapashtesash që fillojnë me zanore, kur përpara -ë-së ndodhet vetëm një nga bashkëtingëlloret b, d, f, j, k, p, t, v ose një nga grupet -nd-, -st-:

*) Në pajtim me drejtshkrimin e ngulitur prej kohësh shkruhet përgënjeshtroj, përgënjeshtrim (gënjeshtër), kokrrizë (kokërr), puçrriza-t (puçërr).

algjebrik (algjebër), dibran (Dibër), librar, librari (libër); kodrinë, kodrinor (kodër), lodroj (lodër), shkodran (Shkodër); afri, afrim, afroj (afër); ajri, ajroj, ajrim, ajror (ajër); lakror (lakër), mjekrosh (mjekër), mokrar (Mokër); epror (i epër), teproj, tepricë (tepër), veproj, veprim (vepër); katror (katër), letrar (letër), vjetrohet, i vjetruar (i vjetër); zgavroj (zgavër); cilindrik (cilindër), lundroj, lundrim (lundër), njëthundrak (thundër); gjirokastrit (Gjirokastër), kadastroj, kadastrim (ka-dastër), lustroj, lustrim (lustër), ministri, ministror (ministër), pastroj, pastrim (i pastër), regjistroj, regjistrim (regjistër) etj.*

ë-ja pastheksore

§ 6

Shkruhet ë-ja pastheksore:

a) tek emrat femërorë më -ëz, tek emrat e mbie-mrat mashkullorë më -ës, -ësh dhe te femërorët për-katës, në të gjitha trajtat e lakimit të tyre:

drejtëz – (i, e një) drejtëze, drejtëza, drejtëzës, drejtëzën, drejtëzat, drejtëzave, drejtëzash; fshikëz-a, gjuhëz-a, këmbëz-a, kryqëza-t, lidhëz-a, pjesëz-a, tho-njëza-t, verdhëz-a;

*) Në pajtim me drejtshkrimin e ngulitur prej kohësh shkruhet dhëndiri, dhëndëroj (dhëndër), gjëndërohem (gjë-ndër), motëri (motër), sipërore, sipëri (sipër).

ardhës-i, blerës – (i, e një) blerësi, blerësi, blerë-sit, blerësin, blerësit, blerësve, blerësish, blerëse, ble-rëseje, blerësja, blerëses, blerësen, blerëset, blerëseve, blerësesh; brejtës-i, çelës-i, endëse, endësja, folës-i, gry-këse, grykësja, gjykatës-i, herës-i, mbledhës-i, mjelëse, mjelësja, mundës-i, nëpunës-i, nxënës-i, nxënëse, për-gjegjës-i, qitës-i, qitëse, shpikës-i, vendës-i, zëvendës-i, zgjedhës-i, zgjedhëse etj.;

§6 b, c

48

po kështu shkruhen edhe Durrës-i, Kukës-i, Lë-kurës-i, Qukës-i etj.;

(trekëndësh) barabrinjës, (lëndë) djegëse, (makinë) korrëse, (forcë) lëvizëse, (makinë) qepëse, (makinë) shi-rëse etj.;

dyzetkëmbësh-i, mijëshe, mijëshja, pesëshe, pesë-shja, pesëgarësh-i,qindëshe – (i, e një) qindësheje, qin-ndëshja, qindëshes, qindëshen, qindëshet, qindësheve, qindëshesh; tetërrokësh-i etj.;

(shtëpi) dykatëshe, (veturë) katërvendëshe, (lule) shumëngjyrëshe etj.;

b)  te mbiemrat më -ët në të gjitha trajtat e lakimit të tyre:

i cekët – (i, e një) të cekëti, të cekët, i cekëti, të cekëtit, të cekëtin, të cekëtish, të cekëtve; e cekët – (i, e një) të cekëte, të cekët, e cekëta, së cekëtës, të cekë-tën, të cekëtash, të cekëtave; (i, e) dobët, (i, e) errët, (i, e) lagët, (i, e) kthjellët, (i, e) ngathët, (i, e) përbashkët, (i, e) shkathët, (i, e) ulët, (i, e) zbrazët etj.

S h ë n i m . Mbiemrat e formuar prej një teme më -h shkruhen me -të. Këta mbiemra e ruajnë -ë-në edhe përpara nyjës -t të emërores e të kallëzores së shquar të njëjësit as-njanës e të shumësit të gjinisë mashkullore, si edhe përpara mbaresave -sh e -ve:

i fohtë – të ftohtët, të ftohtësh, të ftohtëve; i lehtë – të lehtët, të lehtësh, të lehtëve; i mprehtë – të mprehtët, të mprehtësh, të mprehtëve, i nxehtë – të nxehtët, të nxehtësh, të nxehtëve etj.

c)   te trajita e vetës së dytë njëjës e së tashmes
lidhore të foljeve me temë më bashkëtingëllore:
të dalësh, të flasësh, të hapësh, të marrësh, të mbyllësh, të mbledhësh, të ndezësh, të presësh, të pri-shësh, të zhdukësh etj.

 § 7

Nuk shkruhet ë-ja pastheksore: a) tek emrat dhe mbiemrat rnë -ël, -ër, -ërr dhe tek emrat mashkullorë më -izëm, -azëm gjatë lakimit,

kur pas këtyre fundoreve vjen një zanore:
bukël, bukla, pupël – (i, e një) puple, puplës, pu-plën, puplat, puplave, puplash; vegël, vegla etj.;

ajër, ajri, çadër, çadra, dimër, dimri, drapër, drapri, dhelpër – (i, e një) dhelpre, dhelprës, dhelprën, dhel-prat, dhelprave, dhelprash; dhëndër, dhëndri, egjër, egjri, emër, emri, gënjeshtër, gënjeshtra, gjarpër, gjar-pri, kulpër, kulpra, lakër, lakra, letër, letra, lundër, lundra, misër, misri, numër, numri, thundër, thundra, urdhër, urdhri, vepër, vepra, zemër, zemra etj.*;

dokërr, dokrra, ëndërr, ëndrra, kokërr – (i, e një) kokrre, kokrrës, kokrrën, kokrrat, kokrrave, kokrrash; vjehërr – vjehrri, vjehërr – vjehrra etj.;

*) Zanorja -ë pastheksore e mbaresës -ër të shumësit të emrave mashkullorë shkruhet në të gjitha rasat gjatë lakimit: etër – etërit, etërve, etërish; kunetër, mbretër, shtretër etj.
4 — 360

anarkizëm – (i, e një) anarkizmi, anarkizmit, anar-kizmin; ateizëm, ateizmi, çiklizëm, çiklizmi, majtizëm, majtizmi, marksizëm-leninizëm, marksizëm-leninizmi, materializëm, materializmi, pleonazëm, pleonazmi, reu-matizëm, reumatizmi, sarkazëm, sarkazmi, socializëm, socializmi etj.;

i ëmbël, i ëmbli, i vogël – (i, e një) të vogli, i vogli, të voglit, të voglin, të vegjlit, të vegjlish; i ashpër -(i, e një) të ashpri, të ashprit, të ashprin, të ashprish; i çiltër, i çiltri, i gjelbër, i gjelbri, i kaltër, i kaltri, i pastër, i pastri, i shtrembër, i shtrembri, i shurdhër, i shurdhri, i verbër, i verbri, i vjetër, i vjetri etj.;

b)  te mbiemrat më -ëm e më -shëm gjatë lakimit,
kur pas këtyre prapashtesave vjen një zanore ose
një j: i jashtëm – (i, e një) të jashtmi, i jashtmi, të jashtmit, të jashtmin, të jashtmish; e jashtme, i me-sëm, i mesmi, e mesme, i sotëm, i sotmi, e sotme -(i, e një) të sotmeje, e sotmja, së sotmes, të sotmen, të sotmet, të sotmeve, të sotmesh; i vetëm, i vetmi, e vetme etj.;

i ardhshëm – (i, e një) të ardhshmi, i ardhshmi, të ardhshmit, të ardhshmin, të ardhshmish; e ardh-shme – (i, e një) të ardhshmeje, e ardhshmja, së ardh-shmes, të ardhshmen; i atjeshëm, i atjeshmi, e atje-shme, i besueshëm, i besueshmi, e besueshme; i duk-shëm, i dukskmi, e dukshme; i ndershëm, i ndershmi, e ndershme; i pathyeshëm, i pathyeshmi, e pathyeshme; i shijshëm, i shijshmi, e shijshme; i shkëlqyeshëm, i shkëlqyeshmi, e shkëlqyeshme etj.;

c)  para prapashtesave -shëm dhe -të në të gjitha
trajtat e mbiemrave të formuar prej tyre:
i natyrshëm, e natyrshme (naityrë), i përkohshëm, e përkohshme (kohë), i pjesshëm, e pjesshme (pjesë), i përbotshëm, e përbotshme (botë), (i, e) lëkurtë (lë-kurë), (i, e) njëmijtë (mijë), (i, e) pestë (pesë), (i, e) për-piktë (pikë) etj.;

ç) te. gjymtyra e parë e trajtave të përngjiitura të habitores:
ardhkam, humbkam, marrkam, paskam, qenkam etj.; paskësha, qenkësha etj.

ë-ja fundore

§ 8

Shkruhet ë-ja fundore te fjalët me theks që në krye të herës në rrokjen e parafundit, duke u ruajtur ajo edhe në trajtat e tyre ku s’është më fundore.

Kështu, shkruhen me -ë:

a)  emrat f emërorë si bukë, fjalë – fjalës, fjalën, fjalët, fjalëve, fjalësh; punë, zhurmë etj.; po kështu edhe numërorët si dhjetë, mijë eltj. (dhjetë – dhjetës, dhjetën, dhjetëra; mijë, mijëra etj.).

Shkruhen me -ë gjithashtu emrat mashkullorë që shkojnë pas lakimiit të emrave femërorë si babë, dajë, gegë, toskë etj.; Kolë, Lekë etj.;

b)  disa emra masihkullorë dhe shumica e emrave mashkullorë që përdoren edhe si asnjanës:

atë, burrë, djalë, gjalmë, gjumë, kalë, lëmë, lumë; ballë (balli, ballët), brumë (brumi, brumët), djathë (dja-thi, djathët), drithë, drithëra, dyllë, dhallë, dhjamë, gjalpë, mjaltë, ujë, ujëra etj.;

c)   mbiemrat dhe ndajfoljet e tipit (i, e) butë –
butë, (i, e) ftohtë – ftohtë, (i, e) gjallë – gjallë, (i, e) gjatë
– gjatë, (i, e) lehtë – lehtë, (i, e) mirë – mirë, (i, e)

§8 ç,d

52

 ngrohtë – ngrohtë, (i, e) shkretë – shkretë, (i, e) vonë -vonë.

Në çiftet e fjalëve më poshtë mbiemrat shkru­hen me -ë, ndajfoljet pa -ë:

(i, e) drejtë – drejt, drejtpërdrejt, drejtshkrim; (i, e) fortë – fort, (i, e) kotë – kot, (i, e) lartë – lart, i lart-përmendur; (i, e) ligshtë – ligsht, (i, e) mbrapshtë -mbrapsht, (i, e) mjaftë – mjajt, (i, e) plotë – plot, i plot-fuqishëm; (i, e) shpejtë – shpejt, (i, e) thjeshtë – thjesht, (i, e) vërtetë – vërtet; po kështu: larg, pak, pakkush, shkurt;

ç) mbiemrat e formuar me anën e prapashte-sës -të nga emra njërrokësh ose me theks në rro-kjen fundore, si edhe nga folje që mbarojnë me zanore:

(i, e) artë (ar), (i, e) drunjtë (dru), (i, e) gurtë (gur), (i, e) leshtë (lesh), (i, e) pambuktë (pambuk), (i, e) zjarrtë (zjarr) etj.;

(i, e) metë (mej), (i, e) mpitë (mpij), (i, e) ndytë (ndyj), (i, e) thatë (thaj);

po kështu edhe numërorët rreshtorë:

(i, e) dytë (dy), (i, e) tretë (tre), (i, e) pestë (pesë), (i, e) gjashtë (gjashtë), (i, e) dymbëdhjetë (dymbë-dhjetë), (i, e) njëzetë (njëzet), (i, e) njëzetenjëtë (një-zet e një), (i, e) gjashtëdhjetë (gjashtëdhjetë), (i, e) miliontë (milion) etj.;

d) trajtat e shumësit të emrave dhe të mJbiem-rave mashkullorë si:

afrikanë, amerikanë, arabë, bullgarë, docentë, dy-nymë, feudalë, fishekë, francezë, gramë, grekë, gju-mashë, hektarë, hutaqë, kilogramë, kroatë, kuintalë,
laborantë, lejlekë, lekë, inaturantë, matjanë, mekani-kë, memecë, motakë, partizanë, përtacë, pionierë, pu-nëtorë, rebelë, romakë, rosakë, serbë, spanjollë, stu-dentë, shkrimtarë, shoferë, shqiptarë, tonë, traktoristë, (artikuj) ushqimorë, ushtarë, veshë etj.

Kjo -ë shkruhet në të gjitha rasat e shumësit, edhe kur nuk është fundore:

partizanë – partizanësh, partizanët, partizanëve; grekë – grekësh, grekët, grekëve; punëtorë – punëtorësh, punëtorët, punëtorëve.

S h ë n i m . Trajta e emërores dhe e kallëzores së pa-shquar shumës e emrave të njësive të masave që burojnë nga emra njerëzish shkruhet pa ë fundore, por në rasat e tjera të shumësit të pashquar dhe në të gjitha rasat në shumësin e shquar pas temës shkruhet -ë-:

20 amper, 50 om, 300 herc, 220 volt, 60 vat etj.; 15 ampe-rët, 120 voltëve, 30  vatësh etj.

dh) trajtat e emërores dhe të kallëzores së shquar të shumësit të emrave dhe të mbiemrave mashkullorë që në trajtën e pashquar mbarojnë me një bashkë-tingëllore dhe që janë njërrokësh ose që e kanë theksin në rrokjen e fundit:

bijtë (bij), deshtë (desh), djemtë (djem), dhentë (dhen), miqtë (miq), të rinjtë (të rinj), thonjtë (thonj) etj.;

armiqtë (armiq), barinjtë (barinj), të mëdhenjtë (të mëdhenj) etj.;

e) trajtat e shquara të rasave të zhdrejta të njëjësit dhe të emërores e të kallëzores shumës të emrave femërorë që mbarojnë me zanore të thek-suar:

bukuri – bukurisë, bukurinë, bukuritë; byro – by-rosë, byronë, byrotë; dhi – dhisë, dhinë, dhitë; gjë – gjë-së, gjënë; kala – kalasë, kalanë, kalatë; e re – së resë, të renë; rrufe – rrufesë, rrufenë, rrufetë etj.;

po kështu shkruhen edhe shkurtimet e gjinisë femërore që në emëroren e pashquar shqiptohen me theks mbi rrokjen e fundit:

ATSH-së (ATSH), OKB-në (OKB), SMT-të (SMT);

ë) emrat e formuar me prapashtesën -zë prej temash që mbarojnë më zanore të thëksuar, si edhe emrat me këtë prapashtesë që kanë pësuar një shpër-ngulje theksi në rrokjen e parafundit (ndryshe nga emrat e tipit arkëz, lidhëz):

qelizë, syzë, vezë; dorezë, kokrrizë, librezë, varre-zë etj.;

f)   emrat femërorë më -më (të parmë a të prejar-
dhur) si:

astmë, basmë, dasmë, diafragmë, dogmë, gjysmë, kazmë, krismë, nismë, sintagmë (dhe jo basëm, dasëm, gjysëm);

g)  përemrat pronorë ynë, jonë, tanë, tonë, sonë,
të mitë, të tutë, të tijtë, të sajtë;

gj) numërorët themelorë si pesë, gjashtë, shtatë, tetë, nëntë, dhjetë, dymbëdhjetë, pesëdhjetë etj.;

h)  foljet me temë më zanore, në vetën e parë
dhe të tretë të shumësit të së tashmes dëftore e li-
dhore:

(të) mbajmë, (të) mbajnë; (të) blejmë, (të) blejnë; (të) vëmë, (të) vënë; (të) dimë, (të) dinë; (të) fshijmë, (të) fshijnë; (të) punojmë, (të) punofnë etj.

Po kështu, kryesisht për arsye morfologjike, shkru­hen edhe foljet me temë më grup zanoresh, të ndje-kur nga një -j:
(të) përziejmë, (të) përziejnë; (të) thyejmë, (të) thyejnë; (të) ruajmë, (të) ruajnë, (të) shkruajmë, (të) shkruajnë etj.;

i) trajtat foljore të shumësit të së kryerës së thje-shtë, të cilat dalin më një zanore:

lamë, latë, lanë (laj); blemë, bletë, blenë (blej); bëmë, bëtë, bënë (bëj); fshimë, fshitë, fshinë (fshij); zumë, zutë, zunë (zë); hymë, hytë, hynë (hyj) etj.;

j) trajta e vetës së tretë njëjës e mënyrës lidhore te të gjitha foljet, duke përfshirë edhe ato me tog zanor, ku -ë-ja shkruhet për arsye morfologjike:

të humbë, të lidhë, të mbjellë, të përmendë etj.; të hyjë, të gjejë, të lajë, të pijë, të thajë etj.; të përziejë, të shkruajë, të thyejë etj.;

k) pjesoret e foljeve me temë më zanore a më -1, -11, -r, -rr dhe mbiemrat e nyjshëm të formuar prej tyre:

qarë, blerë, bërë, pirë, jryrë, mjelë, vjelë, mbje­llë, sjellë, marrë, nxjerrë etj.;

(i, e) bërë, (i, e) pirë, (i, e) mbjellë, (i, e) nxjerrë

etj.

Po kështu shkruhen edhe pjesoret si: dhënë, ngrënë, qenë, thënë, vënë, zënë etj.
Pjesoret me temë më tog zanor, të cilat theksin e kanë në rrokjen e parafundit, shkruhen pa -ë në fund: përzier, kryer, lyer, mësuar, punuar, shkruar etj.

§ 9

Nuk shkruhen më ë fundore:

a)  emrat dhe mbiemrat më -ël, -ër, -ërr, -ëz, -ull, -ur, të cilët në emëroren e pashquar të njëjësit nuk e kanë theksin në rrokjen e fundit:

bukël, gogël, pupël, thnegël etj.; (i, e) ëmbël, (i, e) vogël etj.;

dhelpër, gënjeshtër,  motër,  numër, zemër   etj.; (i, e) ashpër, (i, e) shurdhër, (i, e) verbër etj.; kokërr, puçërr, vjehërr etj.;

arkëz (arkë), dhëmbëz (dhëmb), fshikëz (fshikë), gishtëz (gisht), Udhëz (lid’h), mollëz (mollë) etj.; (i, e) bukurëz etj;

hatull, kumbull, nofull, rregull, shpatull, tingull, tjegull, vetull etj.;

flutur, hekur etj.; (i, e) bukur, (i, e) lumtur etj.;

b)  emrat dhe mbiemrat që në shumësin e pashquar dalin më një nga bashkëtingëlloret -gj, -q, -j, -nj, të prira nga një zanore, si në emërore, ashtu edhe në të gjitha rasat e tjera:
zogj, zogjve, zogjsh; të ligj, të ligjve, të ligjsh etj.; fiq, fiqve, fiqsh; miq, miqve, miqsh; pleq, pleqve, pleqsh etj.;

bij, bijve, bijsh etj.;

drunj, drunjve, drunjsh; ftonj, ftonjve, ftonjsh; heronj, heronjve, heronjsh; hunj, hunjve, hunjsh; thonj, thonjve, thonjsh etj.

Shënim. Po kështu shkruhen pa -ë- para nyjës -të dhe mbaresave të shumësit emrat:

cjep (cjap) – cjeptë, cjepve, cjepsh;

desh (dash) – deshtë, deshve (por deshësh);

djem (djalë) – djemtë, djemve, djemsh;

dhen – dhëntë, dhenve, dhensh;

qen (qen) – qentë, qenve, qensh.

c) trajtat rasore të shumësit të emrave dhe të mbiemrave që mbarojnë me dy bashkëtingëllore në emëroren e pashquar të shumësit, si edhe të atyre që mbarojnë me -1, -r, -s, -z (këta emra dhe mbiemra pa­ra nyjës -t të trajtës së shquar dhe para mbaresës -sh të rrjedhores marrin një -i-):

bujq – bujqve, bujqish, bujqit; krushq – krushq-ve, krushqish, krushqit; peshq – peshqve, peshqish, peshqit; tirq – tirqve, tirqish, tirqit; ujq – ujqve, ujqish, ujqit; murgj – murgjve, murgjish, murgjit; të ëmbël – të ëmbëlve, të ëmblish, të ëmblit; të vegjël – të vegjëlve, të vegjlish, të vegjlit; etër – etërve, etërish, etërit; mbretër – mbretërve, mbretërish, mbretërit; i bukur – të bukurve, të bukurish, të bukurit; i egër -të egërve, të egrish, të egrit; i pjekur – të pjekurve, të pjekurish, të pjekurit; blerës – blerësve, blerësish, ble-rësit; ndihmës – ndihmësve, ndihmësish, ndihmësit; nëpunës – nëpunësve, nëpunësish, nëpunësit; nxënës -nxënësve, nxënësish, nxënësit; punonjës – punonjësve, punonjësish, punonjësit; sulmues – sulmuesve, sulmue-sish, sulmuesit; shitës – shitësve, shitësish, shitësit; vendës – vendësve, vendësish, vendësit; njerëz – njerë-zve, njerëzish, njerëzit etj.;

ç) trajta e rrjedhores së pashquar të emrave që në shumës mbarojnë me zanore të itheksuar: grash, kalash, shtëpish, byrosh, drush, sysh etj. Po kështu shkruhen edhe: më dysh (dy), më trish (tri), si edhe dyfish, trefish etj.;

d)   mbiemrat e formuar me prapashtesat -(ë)m, -shëm:

i epërm (i epër), i jashtëm (jashtë), i mesëm (mes), i ndryshëm (ndryshe), i nesërm (nesër), i si-përm (sipër), i sotëm (sot), i tashëm (itash), i tepërm (tepër),  i vetëm (vetë) etj.;

i ardhshëm, i brendshëm, i gatshëm, i këndshëm, i kujdesshëm, i ndershëm, i nevojshëm, i pafajshëm, i përbotshëm, i vjetshëm etj.;

dh) mbiemrat e formuar nga emra, numërorë e ndajfolje me theksin mbi rrokjen e parafundit:

(i, e) akullt (akull), (i, e) avullt (avull), (i, e) hekurt (hekur), (i, e) misërt (misër), (i, e) panumërt (numër), (i, e) rregullt (rregull), (i, e) thekërt (thekër), (i, e) ka-tërt (katër), (i, e) tepërt (tepër) etj.;

e)   pjesoret (dhe mbiemrat përkatës) më -ur, -ier, -yer, -uar:

(i, e) ardhur, (i, e) dashur, (i, e) veshur etj.; (i, e) zier etj.; (i, e) kryer, (i, e) thyer etj.; (i, e) bluar, (i, e) zgjuar etj.;

ë) trajtat e vetës së parë dhe të tretë të shumësit të së tashmes dëftore e lidhore të foljeve me temë më bashkëtingëllore ose më -ie:

(të) djegim, (të) djegin; (të) flasim, (të) flasin; (të) hapim, (të) hapin; (të) mbjellim, (të) mbjellin; (të) mbledhim, (të) mbledhin; (të) presim, (të) presin; (të) tjerrim, (të) tjerrin etj.;

(të) biem, (të) bien; (të) shpiem, (të) shpien; (të) shtiem, (të) shtien etj.;

f)    trajtat e shumësit të së pakryerës së dëftores e të lidhores te të gjitha foljet:

(të) ecnim, (të) ecnit, (të) ecnin; (të) ishim, (të) ishit, (të) ishin; (të) kishim, (të) kishit, (të) kishin; (të) lyenim, (të) lyenit, (të) lyenin; (të) punonim, (të) punonit, (të) punonin; (të) ushqenim, (të) ushqenit, (të) ushqenin; (të) zinim, (të) zinit, (të) zinin etj.;

g)   trajtat e shumësit të së kryerës së thjeshtë të foljeve me temë më bashkëtingëllore, si edhe trajtat e shumësit të kësaj kohe që përmbajnë një grup zanoresh: humbëm, humbët, humbën; bindëm, bindët, bin-dën; lidhëm, lidhët, lidhën; dogjëm, dogjët, dogjën; ftohëm, ftohët, ftohën; ikëm, ikët, ikën; u kollëm, u kollët, u kollën; vdiqëm, vdiqët, vdiqën; gjetëm, gje-tët, gjetën; u ngjitëm, u ngjitët, u ngjitën; pyetëm, pyetët, pyetën etj.;
përziem, përziet, përzien; thyem, thyet, thyen; rrëfyem, rrëfyet, rrëfyen; kënduam, kënduat, kënduan etj.;
gj) trajtat e urdhërores të foljeve që te kjo më-nyrë e kanë temën më bashkëtingëllore:
bjer; çel, çelni; fol, folni; ec, ecni; hip, hipni; hyr;
ik, ikni; jep, jepni; lër; shpjer; shtjer; zër, përzër; zhduk, zhdukni etj.;
h) përemrat dëftorë (i, e) atij, (i, e) këtij, (i, e) asaj, (i, e) kësaj, si edhe përemrat pronorë (i, e) tij, (i, e) saj (dhe jo i atijë, e sajë etj.).

ZANORJA   U

§ 10

Shkruhen me -u- në të gjitha rasat emrat dhe mbiemrat më -ull, -ur, si edhe fjalët e formuara prej tyre:

* Në pajtim me shqiptimin e ngulitur prej kohësh fjala shembëllej dhe formimet prej saj, si edhe fjala she-mbëlltyrë shkruhen me -ë-.

**) Në pajtim me shqiptimin e ngulitur prej kohësh fjalët tingëlloj, tingëllim, tingëllimë, bashkëtingëllore, të formuara nga fjala tingull duke u shpërngulur theksi nga -i-ja e temës, shkruhen me -ë-.

akull, akulli, akullit, akullin, akullore; kukull, kuku-lle, kukulla, kukullës, kukullën, kukullat, kukullave, kukullash; kumbull, kumbulle, kumbulla; rajegull, mjegulla, mjegullor, i mjegullt; nofull, nofulla, nofu-llën, nofullat; petull, petulla-t, petulloj; rrotull, rrotu-lla-t, rrotullash, rrotullohem; sqetull, sqetulla-t; she-mbull, shembulli, shembullit, shembullin, shembujt, shembujve, shembujsh, shembullor, (i, e) pashembullt*; shpatull, shpatulle, shpatulla-t; tingull, tingulli, ti-ngullor, tingullimitues **; vetull, vetulla-t etj.;

61

§§11,12

(ujë) amull, amulli, mashkull,   mashkullor-e etj;
flutur, fluture, flutura, fluturës, fluturën, fluturat, fluturave, fluturash, fluturak, fluturim; hekur, hekuri, hekurit, hekurin, hekura, hekurat, hekurave, hekurash, hekuros, hekurishte, i hekurt; lepur, lepuri, lepxirit, lepurin, lepurush etj.; (qytet)i bukur, (lule) të bukura, bukuri, bukurosh etj.

ZANORET   I   DHE   Y

§ H

Shkruhen me i dhe jo me y fjalët:

ai, bilbil, direk, fishek, frikë, gjilpërë, gjilpëryer, hipi, hipje, krimb, krimbet, krip, kripë, kripore, qilim, qime, rrip, sirtar, shpirt, shqip, shqipëroj, shqiptar, shqiptoj etj.

Shkruhen, përkundrazi, me y fjalët:

byzylyk, çyryk, dysheme, gjym, (i, e) gjymtë, gjymtoj, gjysmë, gjysmak, lëtyrë, lyp, lypës, tym, vy-shket, zymbyl.

ZANORET   U   DHE   Y

§ 12

Shkruhen me u dhe jo me y fjalët:

bufe, bulmet, bulmetore, burokrat, duel, duke (pu-nuar), duzinë, fruta-t, (pemë) frutore, grunjëra, (i, e) grunjtë, gjurmë, gjurmashkë, gjurmoj, kurbet, para-shutë, qurra, qurrash, sfungjer, temperaturë, tunel, turk, turqisht, turli.

Shkruhen me y dhe jo me u (as me  i) fjalët:
bërryl, bylyk, byrazer, byrek, byro, cyle, çyrek, dybek, dyqan, dyshek, jryt, i   frytshëm,   frytdhënës, gjynah, myftar, myfti, mysafir, mysliman, myshteri, mytesarif, natyrë, natyralist, qymyr, (dhi) shytë, trysni, tyrbe, yndyrë, virtyt, xhybe etj.

GRUPE ZANORESH DHE DIFTONGJE -IE- / -JE-

 § 13

Shkruhen me -ie-:

a)  emrat, tek të cilët ky grup zanoresh ndiqet nga një bashkëtingëllore e lëngët (I, 11, r) dhe të gjitha fjalët e formuara prej tyre: e diel, diell, miell, qiell, fier etj.; diellor, përmiell, miellzim, qiellor, fierishtë  etj.;

b)  foljet, tek të cilat ky grup zanoresh ndiqet nga
mbaresa -j: ziej – zien, ziejmë, zieni, ziejnë; zieja, zieje, zi-ente, zienim, zienit, zienin; ziem, ziet, zien; ziekam, zieke…; (kam) zier;

përziej – përzien, përziejmë, përzieni, përziejnë; përzieja, përzieje, përziente, përzienim, përzienit, përzienin; përziem, përziet, përzien; përziekam, përzieke…; (kam) përzier;

*) Shkruhet me -je- në të gjitha trajtat folja ndjej (ia fal fajin dikujt), si edhe formimet prej saj: ndjesë, i ndjeri.

ndiej – ndien, ndiejmë, ndieni, ndiejnë; ndieja, ndieje, ndiente, ndienim, ndienit, ndienin; ndiem, ndiet, ndien; ndiekam, ndieke…; (kam) ndier *.

Trajtat e njëjësit të së kryerës së thjeshtë të dëf-tores dhe trajtat e dëshjLrores të këtyre foljeve shkru­hen me -je-:
zjeva, zjeve, zjeu; zjefsha, zjefsh, zjeftë, zjefshim, zjefshi, zjefshin;
përzjeva, përzjeve, përzjeu; përzjefsha, përzjefsh, përzjeftë, përzjefshim, përzjefshi, përzjefshin
ndjeva, ndjeve, ndjeu; ndjefsha, ndjefsh, ndjeftë, ndjefshim, ndjefshi, ndjefshin.

Trajtat pësore-vetvetore të së tashmes dhe të së pakryerës të këtyre foljeve shkruhen me -i-:
zihem, zihet, zihen etj.; zihesha, zihej, ziheshin etj.; përzihem, përzihet, përzihen etj.; përzihesha, për-ziheshe, përziheshit etj.; ndihem, ndihet, ndihen etj.; ndihesha, ndihej, ndiheshim etj.

Shënim. Të gjitha fjalët e formuara nga folja ndiej shkruhen me -je-:

i ndjeshëm, ndjesi, ndjenjë, parandjenjë etj.

c) foljet, te trajlta përfaqësuese e të cilave ky grup zanoresh ndodhet në rrokje të hapur:

bie, biem, bien; shpie, shpiem, shpien; shtie, shtiem, shtien.

Në vetën e tretë njëjës të lidhores, në urdhëro-ren njëjës dhe në trajtat e shumësit të kësaj mëny-re, kur bashkohen me trajtat e shkurtra të për-emrit vetor, këto folje shkruhen me -j-:

të bjerë, të shpjerë, të shtjerë; bjer, shpjer, shtjer; bjermëni, bjeruni, shpjerini, shtjeruni etj.

Në vetën e dytë shumës të së tashmes dëftore, lidhore dhe urdhërore, në të pakryerën e dëftores dhe të lidhores, si edhe në trajtat pësore-vetvetore, këto folje shkruhen me -i-:

(të) bini, (të) shpini, (të) shtini; (të) bija, (të) bije, (të) binte; (të) shpija, (të) shpije, (të) shpinte; (të) shti-ja, (të) shtije, (të) shtinte; (të) bihet, (të) shpihet, (të) shtihet; (të) bihen, (të) shpihen, (ië) shtihen; (të) bihej, (të) shpihej, (të) shtihej; (të) biheshin; (të) shpiheshin, (të) shtiheshin etj.

§ 14

Shkruhen me -je- foljet me temë më -1, -U, -rr njësoj si edhe foljet e tjera të këtij tipi me temë më bashkëtingëllore (si rrjedh, djeg, pjek, rrjep); me -je-shkruhen edhe të gjitha fjalët e formuara prej tyre:

mjel, vjel etj.; mbështjell, mbjell, përcjell, pjell, sjell, shtjell, vjell etj.; nxjerr, tjerr, çjerr etj.; mjelëse, vjelje etj.; mbjellje, mbjellës, përcjellës, përcjellje, pjellor, sjellje, ujësjellës etj.; tjerr je etj., po ashtu si djegës, bukëpjekës etj.

Këto folje në vetën e dytë shumës të së tashmes dhe në të gjitha vetat e së pakryerës së dëftores e të lidhores, në urdhëroren dhe në trajtat pësore-vetve­tore shkruhen me -i-:

(të) vilni; (të) vilja, (të) vilje…; vil; (të) vilet, (të) vilen; (të) vilej, (të) vileshin etj.;

(të) përcillni; (të) përcillja, (të) përcillje.. ; përcill; (të) përcillesh…; (të) përcillesha, (të) përcilleshe etj.;

(të) nxirrni; (të) nxirrja, (të) nxirrje…; nxirr; (të) nxirrem, (të) nxirresh; të nxirrej, të nxirreshin etj.

GRUPI YE

§ 15

Grupi ye shkruhet i plotë:

arsye, i arsyeshëm, arsyetoj, arsyetim, dyer, fën-dyell, fyej, fyerje, fyell, gjilpëryer, krye, kryesi, krye-sor, kryekëput, kryeneç, lyej, lyerje (por lyrë), përlyej, ngjyej, ngjyerje (por ngjyrë), i pëlqyeshëm, përkthyes. pyes, pyetje, pyetës, i rrëmbyeshëm, rryeshëm, i shkëlqyeshëm, shqyej, thyej, thyerje, thyesë, i paihye-shëm etj.

GRUPET UA,  UE

§ 16

Grupi ua shkruhet i plotë:

a)  tek emrat dhe mbiemrat si:

buall, buallicë, dragua, duaj, ftua, grua, hua, hua-zim, i huaj, muaj (por mujor-e, tremujor-i, gjashtë-mujor-i), i përmuajshëm, përrua, shuall, thua etj.;

b)  te foljet me temë më -ua, si:

bluaj – bluan, bluajmë, bluani, bluajnë; bluaja, bluaje, bluante; bluanim, bluanit, bluanin; bluam, bluat, bluan; të bluash; bluakam, bluake, (kam) bluar etj.; dua – duam, duan, duaje, duajeni etj.; druaj -druan, druajmë, druanim, (jam) druajtur etj.; kruaj, quaj, ruaj, rruaj, shkruaj, shuaj etj., si edhe te shumësi i së kryerës së thjeshtë, të habitorja dhe te pjesoret  e foljeve me temë më -o: mësuam, mësuat, mësuan; pu-nuam, punuat, punuan; sulmuam, sulmuat, sulmuan; mësuakam, mësuake, mësuaka, mësuakemi, mësuakeni, mësuakan; punuakam, punuake, punuaka, punuakemi, punuakeni, punuakan; mësuar, pajtuar, përtuar, punuar, sulmuar, treguar etj.*

 §17

Shkruhen me ue emrat dhe mbiemrat foljorë të formuar me prapashtesat -s dhe -shëm nga folje me temë më -o / -ua; po kështu shkruhen edhe fjalët e formuara prej tyre:

botues-e, dëgjues-e, edukues-e, gatues-e, mësues-e, ndërtues-e, parashikues-e, pastrues-e, përpunues-e, plo-tësues-e, shkrues-e, vetëmohues-e, vetëshkarkues-e, vetëveprues-e etj.;

i afrueshëm, i dëgjueshëm, i gëzueshëm, i paha-rrueshëm, i papajtueshëm, i papërtueshëm, i pazëven-dësueshëm, i shoqërueshëm, i vajtueshëm, i vazhdue-shëm, i vijueshëm etj.

TAKIMI I DY ZANOREVE TË NJËJTA

§ 18

*) Të dallohen prej trajtave me ye, ua të foljeve të tipit kryej, bluaj, trajtat pësore-vetvetore, të cilat nuk kanë grup zanoresh: kryhet, thyhet, bluhet, shkruhet etj.

Kur në formim fjalësh takohen dy zanore të njëj-ta, ato shkruhen të dyja:

i paaftë, i paafrueshëm, i paanshëm, paanësi, i paapelueshëm, i paarmatosur, i paarrirë, deetimologji-zim, kryeengjëll, antiimperialist, autoofiçinë, joobjek-tiv, joorganik, jooksidues, joorigjinal, mikroorganizëm etj.

APOSTROFI
§ 19
Apostrofi përdoret në këto raste:

a) Për të shënuar rënien e -ë-së fundore te traj­tat e shkurtra të përemrave vetorë më dhe të, te pje-sëza të e mënyrës lidhore, e kohës së ardhshme të dëftores si edhe te ndërtimet e ndryshme me pjesore (për të, me të, një të -f- pjesore) përpara trajtave të shkurtra të përemrave vetorë i, u, përpara trajtave të shkurtra përemërore ia, iu, ju, jua, ua, si edhe përpara pjesëzës u të trajtave pësore-vetvetore të fol­jeve.

Kështu shkruhen:

m’i dha; t’i dha; t’i shkruash shokut; t’i zbatosh rregulla’t; do t’i tregoja; do t’i them, për t’i pasur pa-rasysh; me t’i thënë, u nis etj.;

të m’u bësh të jala; do t’u thuash; do t’u kisha thënë; do t’u përgjigjem; për t’u dhënë librat; me t’u dalë përpara; një t’u thënë, u ndalën etj.;

të m’ia numërosh një nga një; t’ia thuash; do t’ia tregoja; do t’ia njoftoj; për t’ia dalë në krye; me t’ia treguar; të mos m’ia prishni qejfin;

për t’iu përgjigjur thirrjes; me t’iu afruar, e njo-hu etj.;

duam t’ju nderojmë; do t’ju kishim ftuar; do t’ju lajmërojmë; do t’ju lutesha; për t’ju ndihmuar; me t’ju njojtuar, nisuni etj.;

duam t’jua shpjegojmë juve; do t’jua kisha tre­guar; do t’jua di për nder; për t’jua lehtësuar punën juve; me t’jua sjellë veglat, filloni! etj.;

të mos m’ua prishni qejfin; s’u pëlqen t’ua kuj’-tojmë; do t’ua kisha sjellë; do t’ua tregoj shokëve; për t’ua bërë të qartë nxënësve; me t’ua dhënë lajmin, u nisën etj.;

nuk m’u dha; m’u bë zemra mal; në m’u dhëntë rasti etj.;

si t’u duk?; mos t’u ndaftë e mira!; t’u bëftë push-ka top! etj.

Shënim. Shkruhen pa apostrof trajtat përemërore ma, ta, ku nuk kemi një rënie të ë-së, por një shkrirje dy za­noresh (më -f- e = ma; të -f- e = ta):

ma dha librln; s’ma jepte; ma jep; jepma; për të ma treguar; duke ma treguar; me të ma treguar; pa ma thënë; një të ma kujtuar etj.

b) Pas pjesëzës mohuese s dhe pas përemrit ç:

s’arrin; s’erdhi; s’e di; s’është; s’i tha; s’it për-gjegj; s’bën; s’duhet; s’presim; s’thuhet; s’mundem etj.; ç’e do?; ç’është?; ç’i the?; ç’do?; ç’kërkon?; ç’të dojë?; ç’kohë e bukur!; ç’zë i ëmbël!; e dimë se ç’që-llim ka; s’na tha se ç’kërkonte etj.

Shënim. Shkruhen pa apostrof përemri i pakufishëm çdo dhe përemri pyetës çfarë, si edhe fjalët e formuara prej tyre: çdo nxënës; çfarë do prej meje?; nuk kuptoj çfarë thua? etj.; çfarëdo, çdonjëri, çdokush.

c) Për të shënuar rënien e -ë-së tek nyjat e për-parme të, së me kuptim pronor në rasat e zhdrejta të emrave i ati, e ëma:

(i, e) t’et, (i, e) s’ëmës, me t’ëmën.

§ 20

Nuk përdoret apostrofi:

a)  në të gjitha rastet e tjera, në të cilat ë-ja fundo-
re e patheksuar ndiqet nga një fjalë që fillon me
zanore, pavarësisht nga shqiptimi:

vajzë e urtë, fushë e bukur, shtëpinë e madhe, miqësisë e vëllazërisë, është e vërtetë, hanë e pinë, të enjten, vajzës së urtë, të ardhurat, në ato vende, në oborr, në arë, më erdhi keq, le të ikim, në iktë, më i madhi, që atëherë etj.;

b)  në të gjitha fjalët që mbarojnë me një zanore
tjetër (a, e, i), kur ato ndiqen nga një fjalë a trajtë
fjale që nis me zanore:

fusha e Myzeqesë, një lule e bukur, detyrë ur-gjente, zyrë eprore, mali i lartë, drejtori i shkollës, biri i nënës etj. (dhe jo jush’e Myzeqesë, një luVe bu­kur, mal’i lartë, drejtor’i shkollës, bir’i nënës etj.);

c)   në vetën e tretë njëjës e shumës të përemra-
ve vetorë të thjeshtë (pa parashtesë), kur këta vijnë
pas një parafjale:

me të, për të, me ta, për ta, me to, për to, prej tij, prej saj, prej tyre, prej sish, prej sosh etj. (dhe jo me ‘të, për ‘të, me ‘ta, me ‘to, për ‘to, prej ‘tij, prej ‘saj, prej ‘tyre, prej ‘sish, prej ‘sosh etj.);

 ç) te trajtat e përemrave pronorë që nisin me s ose t (sime, sonë, suaj, tim, time, tënd, tënde, tanë, tonë, tona, tuaj etj.);

vajzës sime, shkollës sonë, kooperativës suaj, jepjani suajës etj.;

djalin tim; e kam timin; shtëpinë time; në fshatin tënd; në rrugën tënde; e kemi tonin; shoqen tonë; shokët tanë; jemi tanët; dëshirat tona; qytetin tuaj; ne. tonën, ju tuajën etj.

THEKSI

§ 21

Në shkrimin e gjuhës shqipe, si rregull, nuk përdoret asnjë lloj theksi.

Në raste të veçanta, kur konteksti nuk arrin kurrsesi të mënjanojë ngatërrimin e kuptimeve ose nuk siguron shqiptimin e drejtë të f jalëve të ndryshme, mund të përdoret theksi i mprehtë (‘).

II.   DREJTSHKRIMI I BASHKËTINGËLLOREVE

BASHKËTINGËLLORET E ZËSHME NË FUND ‘E NË TRUP TË FJALËS

 § 22

Bashkëtingëlloret e zëshme b, d, dh, g, gj, v, x, xh, z, zh shkruhen si të tilla, ashtu siç shqiptohen kur janë përpara një zanoreje, edhe kur gjendein në fund të fjalës ose në trup të saj përpara një bashkëtingëllo-reje të shurdhët a përpara bashkëtingëllores n:

elb (elbi), gjemb (gjembi), u kalb (u kalba), korb (korbi), lab (labi), rob (robi); invalid (invalidi), fund (fundi), kënd (këndi), hibrid (hibridi), mund (mundi), qind (qindi), standard (standardi), shkund (shkunda), vend (vendi); bredh (bredhi), dredh (drodha), gardh (gardhi), lidh (lidhëm), livadh (livadhi), ndodh (ndo-dhet), ndrydh (ndrydhet), zbardh (zbardha); breg (bregu), burg (burgu), djeg (djegim), larg (i largët), lëng (lëngu), i lig (i ligu), prag (pragu), shteg (shtegu), varg (vargu), zog (zogu); mos e digj (digje), ligj (ligji), u përgjigj (u përgjigjën), qengj (qengji); hov (hovi), urov (urovi); borxh (borxhi), tunxh (tunxhi), xhuxh (xhuxhi); bixhoz (bixhozi), brez (brezi), çamçakëz (çamçakëzi), dorëz (dorëza), filiz (filizi), gaz (gazi), hauz (hauzi), ndez (ndeza), njerëz (njerëzit), oriz   (orizi),

pullaz (pullazi), rrogoz (rrogozi); garazh (garazhi), shantazh (shantazhi) etj.;

humbte, humbka, humbsha, humbni, i elbtë, labçe; mundte, mundka, mundsha, mundni, i mundshëm, vendqëndrim, vendstrehim, vendtakim; i bredhtë, mblidhte, mbledhka, mbledhsha, mblidhni; lagte, lag-ka, lagsha, lagni; digjte, digjni; hovte, hovka, hovtë, hovni, i hovshëm; ndizte, ndezsha, ndizni etj.

Shënim 1. Emrat këndes (këndesi), mes (mesi), mën-gjes (mëngjesi) shkruhen me s fundore; po kështu edhe for-mimet prej tyre si mesatar, mëngjesore etj.

Shënim 2. Shkruhen me -s ndajfoljet e formuara me prapashtesën -as: baras, barkas, befas, djathtas, fshehtas, fy-tas, haptas, këmbadoras, krahas, majtas, rishtas (por: bara-zi, barkazi, fshehtazi, haptazi, rishtazi etj.).

SH / ZH / Ç   NISTORE

§ 23

Fjalët me sh / zh / ç nistore shkruhen kështu: a) me sh-, kur kjo ndiqet nga një bashkëtingë­llore e shurdhët (f, k, p, q, t, tb etj.):

shfajësoj, shfaq, shfaqje, shfaros, shfryj, shjry-tëzoj; shkallmoj, shkarkoj, shkatërroj, (i, e) shkathët, shkëlqej, (i, e) shkëlqyer, shkëmbej, shkëput, shko-mbëtarizoj, shkoq, shkreh, shkrep, (i, e) shkrifët, shkrij, shkujdesem, shkul; shpalos, slnpall, shpallje, shpërblim, shpërdorim, shpëmdaj, shpjegoj, shpjegim, shpif, shpikje, shpoj, shporr, shprish, shpronësoj, shpyllëzim; shqep, shqetësoj, (i, e) shquar; shtjelloj, shtrydh; shthur, shthurje etj.;

b)  me zh-, kur kjo ndiqet nga një bashkëtingë-
llore e zëshme (b, d, g, gj, v):

zhbart, zhbëj, zhbiroj, zhbllokoj; zhdavarit, zhdëm-toj, zhdoganoj, zhdredh, (i, e) zhdrejtë, zhduk; zhgë-njej, zhgënjim, zhgërryej; zhgjakësohem, zhgjandërr; zhvat, zhvendos, zhvesh, zhvilloj, zhvillim, zhvleftë-sim, zhvoshk eitj.

S h ë n i m . Përernri ç tek të gjitha fjalët e formuara me pjesëmarrjen e tij, shkruhet kështu, pavarësisht nga bash-këtingëllorja që e pason: çdo, çdokush, çdonjëri, çfarë, çfarëdo, i çfarëdoshëm, çka, diçka, gjithçka.

c)   me ç-, kur kjo ndiqet nga një zanore ose nga
një bashkëtingëllore e tingullt (1, 11, r, rr, m, n, n j, j):

çarmatos, çarmatim; çorganizoj, çorganizim, çorien-toj, çorientim etj.

çliroj, çlirim, çlirimtar, çlodhem, çlodhje; çregjis-troj, çregjistrim; çrregulloj, çrregullim, (i, e) çrregullt, çrrënjosje; çmallem, çmend, çmendinë, (i, e) çmendur, çmësohem, çmos; çnderoj, çnderim, çngjyros; çnjerëzor; çjerr etj.

Shënim. Shkruhen me sh- fjalët shmang, shlyej, shndërroj, shndrit dhe ato që formohen prej tyre.

S, Z   NISTORE

§ 24

Fjalët me s, z nistore, të ndjekur nga një bashkë­tingëllore (disa prej të cilave shqiptohen ngandonjë-herë edhe me c ose x), shkruhen kështu:

a)  me s-, kur kjo ndiqet nga një bashkëtingëllore
e shurdhët ose nga një bashkëtingëllore e tingullt
(m, n, 1):

sfakë, sfilit, sfrat, sfungjer, sfurk; skalit, skërfyell, skërkë, skërmit, skuq; spërkat, spërndrit; sqepar, squ-fur  etj.;

smag, smalt, smaltoj, smat, smatos, smerald, sme-ril, smilar, smilat, smilatës, smirë, smirëzi, smiroj, smo-king, smuqth-i, snob, snobizëm, slogan etj.;

b)  me z-, kur kjo ndiqet nga një bashkëtingëllore e   zëshme:

zbardh, zbaticë, zbath, zbavit, zbërthej, zbokth, zbraz, zbres, zbritje, zbukuroj, zbut; zdrukth; zgalem, zgavër, zgërbonjë, zgërdhihem, zgrip; zgjat, zgjedh, zgjyrë; zvarit, zverdhem, zvogëloj etj.

Në pajtim me shqiptimin më të përhapur, me z-shkruhen edhe foljet zmadhoj, zmbraps, si edhe fjalët e formuara prej tyre.

SHKRIMI I J-SË
§ 25

Shkruhen me j:

a) emrat ku j-ja ndërzanore i përket temës, si edhe fjalët e formuara prej tyre:

anije – anija, anijes, anijen, anijet, anijeve, anijesh, anijetar; batanije – batanija, batanijes, batanijen, ba-tanijet, batanijeve, batanijesh; dije – dija, dijes… dijeni, dijetar, i dijshëm vetëdije; fije – fija, fijes. . .

fijezor-e, fijezoj, fijezim, fijor-e; hije – hija, hijes… i hijshëm, hijeshi, hijesira-t, hijerëndë etj.; korije -korija, korijes etj.; krijesë, krijues; pije – pija, pijes, i pijshëm etj.; shije – shija, shijes etj.;

bijë – bija, bijës, bijën, bijat, bijave, bijash; fëmijë – fëmija, fëmijës, fëmijën, fëmijët, fëmijëve, jëmijësh, fëmijëri; mijë – mija, mijës etj.; nyjë -nyja, nyjës, nyjën, nyjat, nyjave, nyjash, i nyjshëm, (i, e) nyjëzuar, nyjëzim; pajë – pajime-t, pajis, paji-sje, i pajisur; shkëndijë – shkëndija, shkëndijës, shkëndijim; ujë – uji, ujit.. . ujis, ujitje; vijë – vija, vijës… vijoj, përvijoj, vijim etj;

çaj – çaji, çajit, çajin; faj – faji, fajit, fajin; kallaj -kallaji, kallajit, kallajin, kallajis; lloj – lloji, llojit; maj – maji, majit, majin; skaj – skaji, skajit; vaj – vaji, va-jit, vajin etj.;

b)  emrat femërorë që daliin më zanore të theksuar përveç -i-së, në të gjitha trajtat, kur zanorja e theksuar ndiqet nga një zanore tjetër:

kala, kalaja. kalaje; para, paraja, paraje; be, beja, beje; ide, ideja, ideje; re, reja, reje; rrufe, rrufeja, rru-feje; e ve, e veja, së veje; gjë, gjëja, gjëje; tablo, tab-loja, tabloje; dru, druja, druje; dy, dyja, dyje, të dyja etj.;

por: bukuri, bukuria, bukurie; cilësi, cllësia, cilë-sie; dashuri, dashuria, dashurie; dituri, dituria, diturie; dhi, dhia, dhie; U, Ua, lie; liri, liria, lirie; ministri, mi-nistria, ministrie; parti, partia, partie; rini, rinia, rinie; shtëpi, shtëpia, shtëpie; ushtri, ushtria, ushtrie; veti, vetia, vetie etj.;

c)   trajtat e gjinores, të dhanores e të rrjedhores njëjës të pashquar, si edhe të emërores njëjës të shquar të emrave që dalin më -o të patheksuar:
balo, (i, e një) baloje, baloja; dado (i, e një) dudo-je, dadoja; depo, (i, e një) depoje, depoja; kakao (i, e një) kakao je, kakaoja; kallo, (i, e një) kalloje, kalloja; kosto, (i, e një) kostoje, kostoja; pako (i, e një) pakoje, pakoja; pallto, (i, e një) palltoje, palltoja; radio, (i, e një) radio je, radio ja; teto, (i, e një) tetoje, tetoja; tifo, (i, e një) tifoje, tifoja; torno, (i, e një) tornoje, tornoja etj.;

po kështu shkruhen edhe emrat e përveçëm të këtij tipi:

Bajo, Bajoja; Koço, Koçoja; Kristo, Kristoja; Mi-sto, Mistoja; Pirro, Pirroja; Safo, Safoja; Vito, Vito-ja; Kajro, Kajroja ; Kongo, Kongoja etj.;

ç) përemrat (i, e) tij, i tiji, e tija, të tijtë, të tijat, (i, e) atij, (i, e) këtij.

Shënim. Nuk shkruhet me -j- as në trajtën femërore, as në trajtën mashkullorë pronori shumës i vetës së parë: të mitë, të miat, (shokët) e mi, (shoqet) e mia. Po kështu të tria.

d) trajta e shkurtër e përemrit vetor të vetës së tretë njëjës (i), kur i prapangjitet foljes, e bashkuar me një tjetër trajtë të shkurtër përemërore ose me pjesëzën u të pësore-vetvetores:

tregoja shokut; hapja derën mikut; ngjitju ma-lit; përvishju kësaj pune; largoju së keqes; afrojuni mësuesit etj.;

dh) trajtat e vetës së parë e të tretë shumës të së tashmes së dëftores, të vetës së parë e të tretë njëjës e shumës të së tashmes së lidhores dhe të së ardhmes, si edhe trajtat e vetës së parë e të dytë njëjës të së pakryerës dëftore, lidhore e kushtore të foljeve që në veitën e parë njëjës të së tashmes dëftore dalin më -aj, -ej, -ëj, -ij, -oj, -uj, -yj, -iej, -uaj, -yej:

laj – lajmë, lajnë, (do të) laj, (do të) lajë, (do të) lajmë, (do të) lajnë, (do të) laja, (do të) laje, mbaj -mbajmë, mbajnë, (do të) mbaj, (do të) mbajë, (do të) mbajmë, (do të) mbajnë, (do të) mbaja, (do të) mbaje; qaj – qajmë, qajnë…;   thaj – thajmë,   thajnë… etj.;

blej – blejmë, blejnë, (do të) blej, (do të) blejë, (do të) blejmë, (do të) blejnë, (do të) blija, (do të) bli-je; dëfrej – dëfrejmë, dëfrejnë, (do të) dëfrej, (do të) dëfrejë, (do të) dëfrejmë, (do të) dëfrejnë, (do të) dë-frcja, (do të) dëfreje etj.;

bëj – bëjmë, bëjnë, (do të) bëj, (do të) bëjë, (do të) bëjmë, (do të) bëjnë, (do të) bëja, (do të) bëje;

arrij – arrijmë, arrijnë, (do të) arrij, (do të) arri-jë, (do të) arrijmë, (do të) arrijnë, (do të) arrija, (do të) arrije; fshij – fshijmë, fshijnë, (do të) fshij, (do të) fshijë, (do të) fshijmë, (do të) fshijnë, (do të) fshija, (do të) fshije; gdhij – gdhijmë, gdhijnë, (do të) gdhij, (do të) gdhijë, (do të) gdhijmë, (do të) gdhijnë, (do të) gdhija, (do të) gdhije; vij – vijmë, vijnë, (do të) vij, (do të) vijë, (do të) vijmë, (do të) vijnë, (do të) vija, (do të) vije etj.;

qëndroj – qëndrojmë, qëndrojnë, (do të) qën-droj, (do të) qëndrojë, (do të) qëndrojmë, (do të) qën­drojnë, (do të) qëndroja, (do të) qëndroje; punoj -punojmë, punojnë, (do të) punoj, (do të) punojë, (do të) punojmë, (do të) punojnë, (do të) punoja, (do të) punoje etj.;

mbruj – mbrujmë, mbrujnë, (do të)   mbruj, (do të) mbrujë, (do të) mbrujmë, (do të) mbrujnë, (do të) mbruja, (do të) mbruje etj.;

iryj-fryjmë,fryjnë,(dotë) fryj,(do të) fryjë, (do të) fryJmë> (do të) fryjnë, (do të) jryja, (do të) jryje; ndryj – ndryjmë, ndryjnë, (do të) ndryj, (do të) ndry-jë, (do të) ndryjmë, (do të) ndryjnë, (do të) ndryja, (do të) ndryje etj.;

ndiej – ndiejmë, ndiejnë, (do të) ndiej, (do të) ndiejë, (do të) ndiejmë, (do të) ndiejnë, (do të) ndieja, (do të) ndieje; përziej – përziejmë, përziejnë, (do të) përziej, (do të) përziejë, (do të) përziejmë, (do të) për­ziejnë, (do të) përzieja, (do të) përzieje etj;

paguaj – paguajmë, paguajnë, (do të) paguaj, (do të) paguajë, (do të) paguajmë, (do të) paguajnë, (do të) paguaja, (do të) paguaje; shkruaj – shkruajmë, shkru-ajnë, (do të) shkruaj, (do të) shkruajë, (do të) shkru­ajmë, (do të) shkruajnë, (do të) shkruaja, (do të) shkru­ajë etj.;

lyej – lyejmë, lyejnë, (do të) lyej, (do të) lyejë, (do të) lyejmë, (do të) lyejnë, (do të) lyeja, (do të) lyeje; kryej – kryejmë, kryejnë, (do të) kryej, (do të) kryejë, (do të) kryejmë, (do të) kryejnë, (do të) kryeja, (do të) kryeje etj.

Shënim. Foljet që në vetën e parë të së tashmes dëftore dalin më zanore, si ha, fle, lë, nxë, vë, zë, di, pi, nuk shkruhen me -j as në vetën e parë e të tretë shumës të së tashmes dëftore e lidhore dhe të së ardhmes, as në vetën e parë e të dytë njëjës të së tashmes lidhore, as në urdhërore:

ha – (do të) hamë, (do të) hanë; të ha, të hash; ha!; fle – (do të) flemë, (do të) flenë; të fle, të flesh; fli!; lë – (do të) lëmë, (do të) lënë; të lë, të lësh; di – (do të) dimë,   (do   të)   dinë;   të   di,   të   dish;

§ 26

Shkruhen me i dhe jo me j:

a)   trajtat rasore të njëjësit të shquar (me përjashtim të kallëzores), si edhe trajtat e gjinores, të dhanores e të rrjedhores së njëjësit të pashquar të emrave mashkullorë më -ua ose më -a të theksuar:

dragua – (një) dragoi, (i, e) dragoit; ftua – (një) jtoi, (i, e) ftoit; krua – (një) kroi, (i, e) kroit; pallua – (një) palloi, (i, e) palloit; përrua – (një) përroi, (i, e) përroit; vargua – (një) vargoi, (i, e) vargoit etj.;

baba – (një) babai, (i, e) babalt (por babanë); vëlla – (një) vëllai, (i, e) vëllait (por vëllanë);

b)   trajta e shkurtër e përemrit vetor të vetës së tretë (i), edhe kur bashkohet me një trajtë   tjetër të shkurtër përemërore ose me pjesëzën u të   pësore-vetvetores përpara foljes:

mos ia trego; ia hapi zemrën; iu mbush mendja; iu ngjit malit; çmimet iu dhanë nxënësve më të mirë etj.;

c)   veta e tretë njëjës e së kryerës së thjeshtë të foljeve më -oj ose më -uaj:
harroi, luftoi, punoi, tregoi, vrapoi, zgjoi; shkroi etj.;

ç) fjalët e formuara prej temash më -i të thek­suar me anë prapashtesash që fillojnë me zanore:
bashkiak, shtëpiak-e, shtëpiar, shtiak, triak, (zile) triare etj.

Shënim. Shkruhet vetjak (vete-vetja), dyjar-e (të dyja).

SHKRIMI I BASHKËTINGËLLORES H § 27

Duke u mbështetur në shqiptimin letrar dhe në traditën e shkrimit, shkruhen me h:

a)   në fillim të fjalës:

ha, habit, halë, hamshor, hamullore, hap, harabel, hardhi, hardhucë, hark, hartë, harr, harroj, hedh, helm, hell, heq, herë, hero, hesht, heshtë, hënë, e hë-në, hi, (i, e) hidhur, hije, hikërr, hingëllin, hinkë, hipi, hir, hirrë, hithër, hoje, i hollë, hop, hosten, hov, hu, hua, i huaj, hudhër, humb-as, hundë, hurdhë, hutoj, hyj etj.

Këtu hyjnë edhe një numër fjalësh të burimit turk:

haber, hajat, hajdut, hajmali, hajvan, hak, haliç, hall, hallë, hallkë, hallvë, hamall, hamam, hambar, han, haraç, harar, harem, harxh, hase, hasëll, hasm-i, hasude, hashash, hashure, hata, hatull, hava, havan, hejbe, hem… hem, hendek, hiç, hile, hise, hordhi, hoshaf, huq, hurmë, hyzmet etj.;

b)   në fund të fjalës:

foljet e tipit deh, fsheh, jtoh, grah, leh, mih, mpreh, ndih, ngreh, nxeh, njoh, rrah, shkreh, shoh etj. në të gjitha trajtat e zgjedhimit të tyre: fsheh, fshehim, fshihni, fshehin; fshihja, fshihje. ..; (u) fshe-ha, (u) fshehe. . .; fshihem, fshihesh. . .; fshihesha, fshiheshe. . .; fshehkam, fshehke. . .; fshehur etj.;

emrat si ah, gjah, gjynah, krah, moh, pah, pleh, shah, tezgjah etj. në të gjitha trajtat e tyre: krahu, krahut, krahun, krahët, krahëve, krahësh;

§27 c

c) në mes të fjalës:

trajtat pësore-vetvetore të foljeve me temë më sanore:

lahem, lahesh…; lahesha, laheshe…; lahu, lahu-ni; kthehem, kthehesh…; kthehesha, ktheheshe…; kthehu, kthehuni; bëhem, bëhesh…; bëhesha, bëhe-she…; bëhu, bëhuni; fshihem, fshihesh…; fshihesha, jshiheshe.. .; fshihu, fshihuni; tregohem, tregohesh.. .; tregohesha, tregoheshe.. .; tregohu, tregohuni; mëso-hem, mësohesh…; mësohesha, mësoheshe.. .; mësohu, mësohuni; shtyhem, shtyhesh…; shtyhesha.. .; shtyhe-$he…; shtyhu, shtyhuni; përzihem, përzihesh…; për-zihesha, përziheshe. . .; përzihu, përzihuni; ndihem, ndi-hesh.. .; ndihesha, ndiheshe…; ndihu, ndihuni etj.

Po kështu shkruhen edhe foljet si dihas, gërhas, iuhas, mahnit, nuhas, pohoj, ashtu edhe emrat e mbi­emrat si grahmë, krehër, lëhonë, i lehtë, llohë, vjehërr, vjehrra.

Këtu hyjnë edhe një numër fjalësh të burimit turk: aheng, ahur, bahçe, behar, çehre, duhan, kasap-hanë, mahmur, mëhallë, muhabet, muhalebi, muha-medan, nahie, pehlivan, pehriz, qehaja, rehat, sahan, sahat, sehir, spahi, tahmin, tespihe, xhahil, xhevahir, zahire, zeher etj.

Me h shkruhen edhe të gjitha fjalët e formua­ra   prej fjalëve të përfshira në këtë paragraf:

hamendje, i hapët, harkëtar, harxhoj, hidhërim, hingëllimë etj.; ftohje, i ftohtë, krahasoj, krehje, i kre-hur, lehtësi, luhatje, mohoj, ndihmë, ndihmës, ngre-hinë, ngrohje, i ngrohtë, ngrohtësi, nuhatje, njohje, njohuri, rrahje, shkrehje etj.; gjahtar, plehëroj, sha-fiist etj.

* — 360

Shënim. Nuk shkruhen me h fjalët arushë, avaz, avUi, eci, esëll, iki, memur, yU, vete – vetja, vetë dhe for-mimet prej tyre: përvetëso), vetvete.

FJALËT ME   RR

§ 28

Duke u mbështetur në shqiptimin letrar të sotëm„ shkruhen me rr

a) në fillim të fjalës:

emrat: rraboshtë-a, rradake, rrafsh, rrahës-i, rrah-u, rraketake, rrangulla, rrap, rrapëllimë, rraqe, rraskë-a, rrasht, rrashtë, rrathje, rravgim, rrebesh, rrebull, rreckë, rregull, rrem (lopatë e barkës), rremb (degë, damar), rrenë, rreng, rrepë, rresht, rreshter, rreth, rreze, rrezg-u, rrezik, rrezhde-ja, rrëcok-u, rrë-fanë, rrëfenjë-a, rrëfim, rrëgallë, rrëkajë, rrëke-ja, rrëmet, rrëmore, rrëmujë, rrëndës, rrënxak, rrënjë, rrë-pirë, rrëqebiM, rrëshaje-t, rrëshek, rrëshiq, rrëshirë, rrëzall, rrëzë, rrip, rriqër, rriskë, rrjetë, rrobë, rrobutt, rrodhe, rrogë, rrogoz, rrojë-a, rrokje, rrokull, rropa-më, rropulli, rrotë, rrozgë, rruaza, rrudhë, rruje, rru-fë, rrugë, rrungajë, rrush, rrushkull, rruzull, rryell, rryl, rrymë, rrypinë etj.;

mbiemrat: (i, e) rraUë, (i, e) rremë, rremash, (i, e) rreptë, (vezë) rrufkë etj.;

foljet: rrah, rrapëllij, rras, rravgoj, rrej, rrekem, rreshk, rrëfej, rrëgjoj, rrëkëllej, rrëmbej, rrëmih, rrënoj, rrëqethem, rrëshqas, rrëzoj, rri, rrit, rrjedh, rrjep, rroj, rroftë, rrok, rrokullis, rropatem, rruaj (p.sh. rruaj mjekrën, por ruaj shtëpinë)y rrudh etj.;

ndajfoljet: rrallë, rreth e rrotull, rrokopujë, rrotull, rrumbull, rryeshëm etj.;

b)  në mes të fjalës:

emrat: arrë (pema), barrë, bërryl, birrë (pija), bu-rrë, curril, ferrë, furrë, furrik, harrje (insekti), hirrë, karrige, karroqe, kërrabë, kërriç, korrik, kurrillë, ku-rriz, mëshqerrë, murrash-i, murriz, murrjelë, përrallë, përrua, qerre (mjet transporti, por qere -«sëmundje e lëkurës»), qurra, skëterrë, sorrë, sharrë, shkurre, shtje-rra, turrë, thërrime, varrë, zorrë etj.;

mbiemrat: kërrutë, (i, e) murrët, (i, e) pjerrët, ste-rrë, (i, e) vocërr etj.;

foljet: arratisem, arrij, dërrmoj, gërryej, harroj, kërret, kërrus, ndërroj, ngatërroj, ngurroj, picërroj, shkarravit, shkatërroj, turrem, thërres, thërrmoj, urrej, (dhia) vërret etj.;

ndajfolja kurrë;

pasthirrma urral;

c)  në fund të fjalës:

emrat: berr, curr, derr, djerr, dokërr, ëndërr, gab-zherr, horr, kandërr, kokërr, kotorr, morr, oborr, qarr, qorr, sherr, terr, tmerr, turr, varr, vjehërr, zjarr, zha-vorr etj.;

foljet: bjerr (por e kryera e thjeshtë bora), çjerr (por çora), korr, marr (por mora), nxjerr (por .nxora), ngurr, përmjerr (por përmora), (të)harr, tjerr (por tora), tkurr etj.

Me rr shkruhen edhe fjalët e formuara prej fja-lëve të përfshira në këtë paragraf:

bjerraditë, bjerrafat, burracak, burrëri, djerrinë, errësoj, (i, e) errët, ëndërroj, ferraç, ferrishte, (i, e) kë-rrusur, kokrrizë, (makinë) korrëse, korrje, kurrizor, kurrkund, kurrsesi, manaferrë, (i,e) marrë, marrëdhënie, marrëveshje, marros, mburracak, mburrem, mburrje; murrëtehem, ndërresa, ndërmarrje, ngurrim, oborrtar, pjerrësi, qorrazi, (i, e) rrafshët, rrafshim, rrafshinë, rrafshnaltë, rrafshoj, rrafshultë, rrallëherë, rralloj, rra-pishtë, rrasallis, (i, e) rrasët, rreckos, rregullisht, rre-gulloj, (i, e) rregullt, rreptësi, rreptësisht, rreshk-u, (i, e) rreshkët, rreshtim, rreshtoj, rreshtor, rrethanë, rre-thatore, rrethe-ja, rrethim, rrethina-t, rrethoj, rretho-jë, rrezatoj, rrezikoj, i rrezikshëm, (i, e) rrëgjuar, rrëm-bim, i rrëmbyeshëm, rrënim, rrënjëdalë, rrënjës, rrë-njësisht, rrënjësor, rrënjos, rrëshqanë, rrëshqanor, (i, e) rritur, rrjedhë, rrjedhës-e, rrjedhim, rrjedhore, rrje-dhshëm, rrjepacak, rrobaqepës, rrogëtar, rrojtore, rro-tullim, rrotulloj, rrotullues, (i, e) rruar, (i, e) rrudhët, rrufepritës, rrugaç, (i, e) rrumbullakët, rrumbullakoj, rrumbullos, rruzullim, sipërmarrje, sharroj, shkarra-vinë, shndërroj, tjerrës, tkurrje, tmerroj, turravrap, thirrje, thirrore, urrejtje, varreza, varrim, varros, vocë-rrak etj.

Shënim. Nuk shkruhen me rr fjalët karotë, nguro-sem, i ngurtë, racë, radhë, rebel, remtar, resht (pushoj) dhe formimet prej saj: reshtje, (i, e) pareshtur; regjistër, rënkoj, rol, romak, ryshfet, shter dhe formimet prej saj: shteroj, i pashtershëm.

NJ-JA NË TRUP E NË FUND TË FJALËS § 29

Shkruhen me nj e jo me j:

a)   emrat femërorë me nj në trup të fjalës:

banjë, bitonjë, brinjë, finjë, gështenjë, mushkonjë, rrëfenjë, rrënjë, shkronjë, shushunjë, thinja-t, ujkonjë, zonjë etj.;

b)   mbiemrat e formuar nga një temë më -nj:

(i, e) florinjtë, (i, e) drunjtë, (i, e) grunjtë, (i, e) penjtë etj.; po kështu (i, e) shenjtë, (i, e) shtrenjtë;

c)   trajtat e shumësit të emrave mashkullorë më
zanore të theksuar ose më -ua:

arlnj (ari), barinj (bari), batakçinj (batakçi), çili-minj (çilimi), kallajxhinj (kallajxhi), kallinj (kalli), kërcinj (kërci), kushërinj (kushëri), minj (mi), mullinj (mulli), sharrëxhinj (sharrëxhi), turinj (turi), ullinj (ulli) etj.; po kështu shkruhet shumësi i mbiemrave më -i të theksuar: të rinj (i ri) etj.;

budallenj (budalla), maskarenj (maskara) etj.;

heronj (hero) etj.;

drunj (dru), hunj (hu), kërcunj (kërcu) etj.;

dragonj (dragua), ftonj (ftua), përrenj (përrua), thonj (thua) etj.

Me -nj shkruhen edhe trajtat e shumësit të em­rave mashkullorë si gjarpinj, gjarpërinj (gjarpër), lë-menj (lëmë), lumenj (lumë), priftërinj (prift). shkëm-binj (shkëmb), thelpinj (thelb) etj.

Shënim. Shkruhen me -j shumësat: kufij (kufi), të këqij, të këqija (i keq, e keqe).

GRUPE BASHKËTINGËLLORESH MB, ND, NG, NGJ

§ 30

Grupet e bashkëtingëlloreve mb, nd, ng, ngj shkruhen të plota si në fillim, ashtu edhe në trup e në fund të fjalës:

mb:  mbaj,  mbaroj,  mbesë,  mbetem,  (për)mbi; mbij, mbjell, mbush, mbyt; dhëmbët, i ëmbël, këmbë/ kumbull, thembër; gjemb,    humb,    krimb,    plumb, shkëmb etj.;

nd: ndaj, ndej, nder, ndesh, ndër, ndërmarrje, ndërmjetës, ndërtoj, ndihmoj, ndjek, ndjell, ndodhem, ndrag, ndriçoj, nduk; andej, këndej, këndoj, mandej, mundoj, përmendsh, prandaj, sandall (mjet lundrimi); asgjëkund, askënd, fund, kurrkund, kuvend, mend, mund, përmend, vend etj.;

ng: nga, ngacmoj, ngarkesë, ngarkoj, ngastër, (i,e) ngathët, nge, ngel, ngij, (i, e) ngordhur, ngricë, ngroh, ngryset, ngul, ngushticë, ngut; brengë, këngë, kun-gull, i mangët, mëngë, i shtangët, shtëllungë, trangull; bung, cung, deng, peng, shmang, trung etj.;

ngj: ngjaj, ngjalë, ngjall, i ngjashëm, ngjesh, ngjit, ngjyej, ngjyrë; engjëll, tungjatjeta, thëngjill, un-gjill; qengj, ungj etj.

TAKIME BASHKËTINGËLLORESH

TAKIMI I   T-SË   ME   SH-NË

§ 31

Te mbiemrat e formuar me prapashtesën -shëm dhe te trajtat e dëshirores, kur sh-ja e prapashtesës takohet me -t-në e temës, shkruhen që të dyja këto bashkëtingëllore (pa u asimiluar në ç):

i begatshëm, i çuditshëm, i mërzitshëm, i ndrit-shëm, i përbotshëm, i përditshëm, i përmotshëm, i përshpirtshëm, i përshtatshëm, i përvitshëm, i sot-shëm, i vjetshëm etj.;

arritsha, arritsh, arritshim, arritshi, arritshin; dit-sha, fjetsha, futsha, goditsha, gjetsha, këputsha, mat-sha, mbetsha, mbytsha, ndritsha, ngritsha, ngutsha, pritsha, shëtitsha, tretsha, vërtitsha, vërvitsha etj.; por: paça, vajça.

S h ë n i m . Në pajtim me shqiptrmin e sotëm letrar, shkruhen me ç: i moçëm; fëmija është pesë vjeç, por: para (pas) dhjetë vjetësh.

TAKIMI I   G-SË   OSE I   N-SË   ME   J-NË § 32

Fjalët dhe trajtat e fjalëve me tiheks në rrokjen e parafundit, tek të cilat takohet g-ja ose n-ja e te­mës me j-në e prapashtesës a të mbaresës, shkruhen me i dhe jo me j, për të mënjanuar shqiptimin e kë-tyre dy shkronjave si një tingull i vetëm (gj ose nj):

§§33, 34
8S

djegie, lagie, shmangie, shtangie; biologe biolo-gia, filologe filologia, gjeologe gjeologia, kirurge ki-rurgia, pedagoge pedagogia, pedologe pedologia, ra-diologe radiologia; (unë) lagia, (ti) lagie; (unë) shman-gia, (ti) shmangie etj.;

dnie, dhënie, kundërthënie, kundërvënie, lëniey marrëdhënie, ngrënie, paradhënie, parathënie, pasthë-nie, qenie, rënie, thënie, zënie etj.; dibrania, indiania^, italiania, koreania, partizania, shkodrania etj.

TAKIMI I D-SË, S-SË, T-SË OSE  I   Z-SË ME   H-NË

§ 33

Fjalët e prejardhura ose të përbëra, tek të cilat takohet d-ja, s-ja, t-ja ose z-ja me një h që vjen pas tyre, shkruhen pa ndonjë shenjë ndarëse midis pje-sëve përbërëse (por ruhet shqiptimi i veçuar i shkro;-njave të mësipërme):

i herëpashershëm, meshollë, moshapje, moshyrje; shtathedhur; brezhumbur, gazhedhëse etj.

Po kështu shkruhen edhe emrat e përveçëm ku ka takime të tilla: Bethoven, Ethem, Mithat etj.

TAKIMI I   D-SË   ME   T-NË

§ 34

Kur në formim fjalësh ose trajtash takohet një cl me një t, shkruhen të dyja këto bashkëtingëllore:

(i, e) argjendtë, (i, e) njëmendtë, (%. ej njëqindtë*

89

§35

(i, e) pesëqindtë, i treqindti etj.;

mendtë; ai po e bindte; në e bindtë; po endte; në u gjendtë; lindte; në lindtë djalë; nuk mundte; në mundtë; rendte; në rendtë; shkundte; në shkundtë; tundte; në tundtë etj.

TAKIMI I DY SHKRONJAVE TË NJËJTA § 35

Kur në formim fjalësh a trajtash takohen dy shkronja të njëjta, njëra prej të cilave mund të bëjë pjesë në një dyshkronjësh, ato shkruhen të dyja:

kënddrejtë, nënndarje, kundërrevolucionar, kundër-reformë, mossulmim, zëvendëssekretar; në arrittë; në mos e godittë; e gjettë e mira; në u mbyttë; ndrittë; në më prittë; në pyettë; në u trettë etj.;

i kujdesshëm, passhkrim, \ pjesshëm, leshhollë, shpeshherë, mishshitës, veshshkurtër etj.

S h ë n i m 1. Kur takohen shkronjat r me rr dhe 1 ose 11 me 11, shkruhet vetëm rr ose 11: përreth; dembellëk, fodu-llëk, hamallëk, jeshillëk etj.

Shënira 2. Lidhëza pasi (mbasi), e formuar nga pas+si (mbas+si), shkruhet me një s.

S h ë n i m 3. Trajta e vetës së tretë njëjës e së pakrye-rës dëftore, lidhore e kushtore të foljeve me temë më -t, në përputhje me shqiptimin e sotëm letrar shkruhet me -st dhe jo me -tt: (do të) fliste, (do të) godiste, (do të) maste, (do të) ngjiste, (do të) nuhaste, (do të) paraqiste, (do të) për-shtaste, (do të) priste, (do të) shëtiste, (do të) vrtite, (do të) zbriste, (do të) zbuste, (do të) zgjaste etj.

III.   DISA TIPA FJALËSH ME PREJARDHJE TE HUA3 DHE EMRASH TË PËRVEÇËM TË HUA3

§ 36

Fjalët me prejardlhje të huaj që kanë hyrë në gjuhën tonë kryesisht pas Shpalljes së Pavarësisë, në përgjiithësi nëpërmjet gjuhës së shkruar, dhe që i ta-kojnë sidomos terminologjisë tekniko-shkencore, shkru­hen kështu:

a) Fjalët që kanë -ia-, -ie-, -io-, -iu-, me i të pa-theksuar në trup të tyre, shkruhen me -ia-> -ie-, -io-, -iu- dhe jo me -ja-, -je-, -jo-, -ju-:

-ia-: amiant, australian, austriak, aviator, aziatik, ballkaniadë, bolivian, brazilian, diabet, diagnozë, dia-gonale, diagramë, dialekt, dialektik, dialog, diamant, diametër, diapazon, diapozitiv, diare, diatezë, dhiatë, elegjiak, financiar, ftiziatër, gjenial, gjeorgjian, im-perialist, indonezian, industrial, iranian, italian, (ka-lendari) gregorian, (kalendari) julian, kambial, kardiak, kolonial, kolonializëm, material, materializëm, miliard, olimpiadë, pediatër, piano, pianist, psikiatër, racial, special, specialist, variant etj.;
-ie-: ambicie, arie, bankier, dietë, hierarki, hie­roglif, higjienë, kantier, karrierë, karrocier, magazi-nier, malarie, materie, minierë, mumie, pionier, por-tier, tastierë, variete etj.;

-io-: agresion, agjitacion, aksiomë, aksion, aluzion, ambicioz, antibiotik, aviacion, bakteriolog, batalion, bibliotekë, bilion, biografi, biologji, delegacion, dio-qezë, disertacion, dispozicion, diversion, ekspresioni-zëm, fiziologji, fizionomi, funksion, idiomë, idiot, ilu-zion, impresionizëm, injeksion, kamion, kinostudio, ko-leksion, komision, komunikacion, koncesion, legjion, leksion, lokucion, milion, miop, mision, nacionalizim, nocion, racionalizim, radio, reaksion, reaksionar, recen-sion, revolucion, sanksion, seksion, sesion, simbiozë, stanion, studio, televizion, version, violinë etj.;

-iu-: akuarium, barium, helium, herbarium, iri-dium, kalcium, kalium, po kështu kolokuium; koniun-kturë, magnezium, moratorium, natrium, silicium, simpozium, stadium etj.

Po kështu shkruhen edhe emrat e përveçëm të huaj të tipave të mësipërm:

Diana, Iliada, Miltiadi, Oktaviani, Santiago; Da-nieli, Lavuazie, Molieri, Robespieri, Sevilie; Berliozi, Diogjeni, Diokleciani, Etiopia, Hesiodi, Niobe, Tokio, Violeta etj.

Shënim. Shkruhen me -ja-, -je-, -jo-, -ju- fjalë si: havjar, plejadë; adjektiv, bjellogardist, konvejer, medalje, objekt, objektiv, objektivizëm, projekt, sovjet, sovjetik, subjekt, subjektiv, subjektivizëm, trajektore, vjenez; bajonetë, fjord, major, rajon, pavijon; adjudikatë, adjutant etj.

b) Fjalët dhe emrat e përveçëm që nisin me togjet e mësipërme, shkruhen me ja-, je-, jo-, ju-:

jafetik, jdht, jamb, janki, japigët, jard;   jeniçer, jezuit; jod, jon, jonizim; jug, juri, juridik, jurispru-dencë, jurist, justifikim etj.;

Jakutia, Jalta, Jasoni; Jemen, Jenisei, Jeronim, Jerusalem; Jokasta, Jokohama, (deti) Jon, Jordan; Ju-piteri, Justiniani, Juvenali etj.

c) Fjalët dhe emrat e përveçëm me aj, ej, oj, uj shkruhen me j kur këto grupe janë në trup të tyre, por me i kur grupet në fjalë janë fundore:

lajtmotiv, kombajnë, kombajner; fejton, konve-jer, trolejbus, volejboll; bojkotoj, trojka etj.;

Azerbajxhan, Bajkal, Bajron, Hajnan, Hajne, Kaj-ro, Lajpcig, Majer, Malajzia, Sajgon, Tajlandë, Taj-van, Versajë, Xhamajka; Bejrut, Cejlon, Marsejë, Rejkjavik, Rio-de-Zhanejro; Llojd, Rojter, Troja; Kujbishev etj.;

Havai, Kolontai, Mamai, Paraguai, Shangai, Uru-guai; Bombei, Broduei, Faradei, Jenisei, Koçubei, Ser-gei, Sidnei; Hanoi, Koshevoi, Sedoi, Tolstoi etj.; por tramvaj, hokej, koktej, kauboj.

ç) Fjalët dhe emrat e përveçëm me burim prej greqishtes së vjetër, që në këtë gjuhë kanë y (ipsilon), shkruhen me i:

amidon, analizë, anonim, antonim, antroponira^ asintetik, bariton, brakicefal, cinik, daktilografist, di-namo, dinasti, distik, distrofi, dizenteri, dolikocefal, ekinokok, elektrolizë, etimologji, faring, filogjenezë, fizikë, fiziologji, fizionomi, ftiziatër, glicerinë, gjimna-stikë, gjimnaz, gjinekolog, hidrocentral, hidrogjen, himn, hiperbolë, hipertension, hipnotizim, hipokrit, hi-potekë, hipotenuzë, homonim, idil, katalizator, klorofil, kriptogram, kristal, ksilofon, laring, limfë, linotip, mar-

tir, metonimi, mister, mistik, mit, mitologji, mizantrop, nimfë, oksigjen, olimpiadë, pirik, pirografi, poligjenezë, politeknik, psikiatri, psikik, psikolog, ritëm, silogjizëm, simbiozë, simbol, simfoni, simetri, simpati, simptomë, sinagogë, sinekdokë, sinkroni, sinonim, sinoptik, sintag-më, sintaksë, sintezë, skit, stilistikë, stilograf, tip, tipo-grafi, tiran etj.

Po kështu shkruhen edhe emrat e përveçëm të kësaj kategorie, si edhe fjalët e formuara prej tyre: Asiri-a, Bizanti, Egjipti, Frigji-a, Kiri, Libi-a, Mike-në-a, Olimp-i, Polib-i, Polinezi-a, Siri-a, Sklti~a; asi-rian, bizantin, egjiptian, frigas, libian etj.

d) Fjalët dhe emrat e përveçëm, kryesisht me bu-rim grek, latiin a iliro-trak me au, eu shkruhen edhe në shqipen me au, eu:

audiencë, auditor, autarki, autentik, autobus, auto-krat, autokton, automat, automobil, autonomi, autopsi, (kisha) autoqefale, autor, autoritet, autorizim, autostra-dë, kozmonaut, maurët, mauzole, tautologji etj.; eufemi-zëm, eufoni, eufori, eukalipt, eunuk, euritmi, leucemi, leukocite, neurolog, neurologji, neuromë, neuron, neu-tral, neutron, pleur-a, pleurit, pseudonim, reumatizëm etj.

Po kështu shkruhen edhe emrat e përveçëm të ti-pave të mësipërm:

Audata, August-i, Aurora, Australi-a, Centaur-i, Glauk-u, Kaukaz-i, Mauritani-a etj.; Euripidi, Eube-ja, Euklid-i, Pleurat-i, Teuta etj.

Shënim. Në pajtim me shqiptimin e ngulitur prej ko­hësh, shkruhen me v: Evropë, evropian, nevralgji, nevralgjik, nevrasteni, nevrastenik, nevrik.

dh) Fjalët dhe emrat e përveçëm të burimit latin–roman me kua, kue, kui, kuo shkruhen me tog zanor (ua, ue, ui, uo):

akuarel, ekuacion, ekuator, kuadër, kuadrat, kua-draturë, kualifikim, kualifikoj, (teorva e) kuanteve, kuarc, kuartet, (epoka) kuaternare etj.;

kuestor, kuesturë, sekuestrirn, sekuestroj etj.4

ekuilibër, ekuinoks, ekuivalencë, ekuivalent, ko-lokuium, kuintal, kuitancë, kuintesencë, kuintet, Kuin-tiliani, rekuiem etj;

kuorum, kuotë, kuotizacion etj.

e) Fjalët e huaja me -00- shkruhen me -00- edhe në shqipen:

alkool, kooperativë, kooptoj, koordinatë, zoogjeo-grafi, zoolog, zoomorfizëm, zoopatologji, zooteknik etj.

ë) Në pajtim me shqiptimm e sotëm letrar, fjalët me burim nga latinishtja a nga gjuhët romane, si edhe nga greqishtja, të cilat në gjuhën shqipe kanë një c të ndjekur nga zanor ja e ose i, shkruhen me c dhe jo me ç a me s:

acetik, acetilen, celebrim, celebroj, celofan, cel-sius, celulë, celulozë, censurë, centilitër, centimetër, central, centralist, centralizoj, centurion, cerebral, ce-remoni, certifikatë, cezurë, docent, dolikocefal, kance-lar, koncept, koncert, koncesion, leucemi, lice, proce-doj, procedurë, proces, tercet etj.;

agjenci, agjitacion, cikël, ciklamin, ciklik, ciklon, ciklostil, cilindër, cUindrik, cinik, cinizëm, cinkograf, cinkografi, cirilik, cirk, cistemë, citat, citoj, citrat, ci-vil, deficit, delegacion, elektricist, garanci, incizoj, kla­sicist, klasicizëm, konciz, laicizëm, nacional, provin-cial, publicist, publicistikë, racion, recension, revolu-cion, social, socialist, special, specialist, stoicizëm, su-ficit, teoricien, terciar etj. Po kështu shkruhet bilanc-i (dhe jo bilanç-i).

Në pajtim me këtë rregull edhe emrat e përveçëm të kësaj kategorie shkruhen me c:

Barcelona, Centauri, Cerberi, Cezari, Cikladet, Ciklopi, Cincinati, Horaci, Lukreci, Marciali, Mecena, Sicilia (po kështu sicilian) etj.

Shënim 1. Në pajtim me shqiptimin e ngulitur prej kohësh, shkruhen me ç: biçikletë, çiklist, çiklizëm, çimento, motoçikletë.

Shënim 2.   Shkruhen me s fjalët: dispensë, mensë.

Shënim 3. Shkruhen me k fjalët: keltët, keltishtja, ki-bernetikë, kimograf, kinema, makinë, makineri, makinist dhe me q fjalët: autoqefal, dioqezë, Maqedoni-a, maqedonas, qera-mikë.

f) Shkruhen me d, t e jo me dh, th fjalët ndër-kombëtare me burim nga greqishtja e vjetër si:

anhidrik, anodë, daktilik, dekagram, dekametër, deltë, demografi, demokraci, demon, despot (sundim-tar absolut), despotik, diademë, diafragmë, diagnozë, diagonale, dialekt, dialektikë, dialog, diamant, diame-tër, diatezë, didaktik, didaskalik, diplomaci, diplomat, diplomë, disk, hidrogjen, katodë, metodë, olimpiadë, ortopedi, pedagog, pedagogji etj.;

antipati, antologji, antropolog, apati, apoteozë, arit-metikë, aritmi, artrit, ateist, ateizëm, atlet, atletikë, ditiramb, entuziazëm, epitet, estetikë, eter, etnografi, etnos, hipotekë, hipotenuzë, hipotezë, kartotekë, litur­gji, maratonë, metil, paleontologji, patolog, patos, po-liteizëm, ritëm, simpati, sintezë, telepati, temë, teolo-gji, teoremë, teori, terapi, termik, termodinamikë, ter-mometër, termos etj.

Shkruhen me d, t edhe emrat e përveçëm grekë e romakë të tipave të mësipërm:

Adonis, Afërdita, Alkibiadi, Dedali, Delfi, Deme-ira, Demokriti, Demosteni, Diodori, Diogjeni, Diomedi, Dioskurët, Dodona, Driadat, Edesa, Epaminonda, Fe-dra, Heliodori, Herodoti, Hesiodi, Hidra, Iliada, Gadi-shulli Kalkidik, Kolkida, Leonida, Medeja, Miltiadi, Odiseu, Pelidi, Pindari, Simonidi, Teodoriku etj.;

Atena, Etiopia, Itaka, Jugurta, Kartagjena, Korin-ti, Maratona, Metodi, Mitridati, Prometeu, Skitia, Te-ba, Teodosi, Teokriti, Termopilet, Tesalia, Tesprotia, tesprotët, Teti, Teseu, Trakia, Zakinti etj.

Shënim. Në pajtim me shqiptimin e ngulitur prej ko­hësh, shkruhen me dh, th. (dhe jo me d, t) fjalët dhe emrat e përveçëm që janë kryesisht të përdorimit popullor: dhaskal, dhespot (titull fetar), dhiqel, dhisk (= tabaka), dhjak, idhull, llambadhë; themel, thimjam etj.; Alqiviadh, Dhimitër, Dhimosten; Athina, Athinë, Kleanth, Thanas, Themistokli, Theodhor, Theohar etj.

g) Në pajtim me shqiptimin e sotëm letrar, fjalët që burojnë kryesisht nga greqishltja, latinishtja e nga gjuhët romane dhe që në shqipen kanë një gj të ndje-kur nga një e ose i, shkruhen me gj e jo me g:

agjenci, agjent, agjitacion, agjitator, angjinare, angjinë, antropologji, biologji, borgjez, dermatologji, dramaturgji, egjidë, elegji, embriologji, energjetikë, energjik, farmakologji, filologji, fiziologji, gjenedlo-gft, gjeneral, gjenerator, gjenetik, gjenezë, gjeni, gjeo-metri, gjimnastikë, gjimnaz, gjinekolog, gjips, hegje-

97

§36 gj, h

moni, hemorragji, heterogjen, hidrogjen, higjienë, ho-mogjen, ideologji, kirurgji, legjendë, legjion, legjis-lacion, letargji, liturgji, logjikë, meteorologji, metodo-logji, mitologji, oksigjen, orgji, patologji, pedagogji, psikologji, regjent, regjim, regjistër, sugjestion, trilo-gji etj.

Me gj shkruhen edhe emrat e përveçëm të këtyre tipave: Augjias, Egjeu, Egjina, Egjipti, Egjisti, Eugjen, Gjeorgjia, Ijigjenia, Virgjili etj.

Po me gj shkruhen edhe fjalët e emrat e përveçëm nga burime të tjera, të cilët janë të tipave fonetikë të mësipërm, si algjebër, algjebrik, gjiboni, gjirafë etj.; Algjer-i, Algjeria, Belgjikë, Gjermani-a, Gjenevë, Gje-novë, Gjibraltar-i etj.

Shënim. Shkruhen me xh dhe jo me gj fjalët: inxhinier, xhandar, xhandarmëri, xhenier, xhenio, xhirim, xhiro, xhiroj, inxhinieri, xhirues, si edhe fjalët xhaketë, xhe-latinë, xhol.

gj) Shkruhen me j dhe jo me zh ose xh fjalët:

adjutant, juri, juridik, jurist, jurisprudencë, pro-jekt, projektim, projektoj, projektor (aparat), projekt-ligj, projektplan.

Por shkruhen me zh fjalët që janë marrë drejt-përdrejt nga frëngjishtja:

grupazh, shantazh, zhargon, zhongler, zhul (term i fizikës), zhupon etj.

h) Shkruhen me gn fjalët: agnosticizëm, gneis, gnom, gnoseologji, gnostik, inkognito, magnat, magnet, magnetik-e, magnetizëm, magnetizoj, magnetofon, magnez dhe me nj fjalët: dinjitet, injorancë, injorant, linjit, manjolie etj.

7 — 360

i) Shkruhen me h- fjalët që në greqishten e vje-tër fillonin me zanore të aspiruar dhe në latinishten me h-:

halucinacion, harmoni, harmonikë, harmonizoj, harpë, hebraik, hedonizëm, hegjemoni, hekatombë, hektolitër, hekzaklorant, hekzametër, helenist, helikë, helikopter, heliocentrik, helioterapi, helotët, hematit, hemisferë, hemofili, hemoglobinë, herbarium, herbici-det, heretik, hermetik, hero, heterogjen, hibrid, hidrau-lik, hidrocentral, hidrogjen, hierarki, hieroglif, hiero-monak, higrometër, higjienë, himn, hiperbolë, hiper-tension, hipizëm, hipnozë, hipodrom, hipokrit, hipote-kë, hipotenuzë, hipotezë, histeri, histologji, histori, ho-mogjen, homonimi, horizont, horizontal, hormon, hu-manizëm, humus etj.; po kështu: inhalacion, inherent, koherent, kohezion, rehabilitoj etj.

Po kështu shkruhen edhe emrat e përveçëm të këtyre tipave, si edhe emrat e tjerë të përveçëm që janë fonetikisht të ngjashëm me ta:

Halikarnasi, Hamilkari, Hanibali, Hasdrubali, He-festi, Hektori, Hekuba, Helespont-i, Helena, Heliodori, Hera, Herakliu, Herkuli, Hermiona, Hermogjeni, He-rodi, Herodoti, Hesiku, Hesiodi, Hidra, Hiparku, Hipe-rioni, Hipia, Hipokrati, Hipoliti, Homeri, Honori, Ho-raci etj.

Habarovsk, Hagë, Hamburg, Hanoi, Hanover, Han-xhou, Harkov, Havai, Havanë, Helsinki, Himalaja, Ho-landë, Honduras, Hungari etj.

j) Shkruhen me k fjalët e terminologjisë tekniko–shkeneore ndërkombëtare që e kanë burimin te gre-qishtja e vjetër dhe që përmbajnë tema, të cilat në këtë gjuhë kanë pasur një X (h):

Shënim 1. Në pajtim me shqiptimin popullor të nguli­tur prej kohësh, shkruhen me 11 fjalët:

apostull, atllas (lloj pëlhure), ballkanik, ballkon, bllok, bllokadë, bllokoj, bullgar, busull, çokollatë, dishepull, gallo-she, gorillë, gumallak, idhull, kabllo, kabllogram, karama-njollë, kapitull, kapitullim, kapitulloj, konsull, konsullatë, kon-troll, kontrolloj, kontrollor, llogari, llogaritar, nitrollak, ora-kull, pallto, pllakat, protokoll, sallam, sallë, sallon, vullkan, vullkanik, vullkanizim etj.

Shënim 2. Ndër fjalët me burim nga anglishtja shkru­hen me 1: gol, golf, kloun, klub etj. dhe me 11: basketboll, futboll, hendboll, penallti, volejboll etj.

Shënim 3. Ndër fjalët e reja të burimit sllav shkruhen me 1: bolshevik, kolkoz, komsomolas, polak, polka etj. dhe me 11: bjellorus, sllav, sllovak, slloven etj.; po kështu Bjellorusi.

m) Fjalët e huaja që janë marrë kryesisht nga gjuhët romane dhe që në këto gjuhë kanë rr, shkru­hen me rr e jo me r:

arrestim, arrestoj, arrivist, arrogancë, barrikadë, hemorragji, irracional, karrierë, karrierist, katarr, ko-rrekt, korrekturë, korrelacion, korrespondencë, korri-dor, korrigjoj, serrë, surrealizëm, surrogat, tarracë, territor, terror, terrorist etj.

n) Fjalët që burojnë nga greqishtja e vjetër, nga latinishtja a nga gjuhët romane ose që janë formuar në shqipen me elemente të këtyre gjuhëve, tek të ci-lat ato kanë një s ndërzanore, shkruhen me z:

afazi, aferezë, analizë, apoteozë, artizanat, aziatik, azil, bazë, bazilikë, bizon, cezurë, dezertim, dezertoj, dezinfektim, dezinfektoj, diagnozë, diatezë, dierezë, dinozaur, dioqezë, divizion, dizenteri, dozë, entuzia­zëm, ezojag, fazë, fibrozë, filozof, filozofi, fizikan, fizi-kë, fiziologji, fizionomi, fizioterapi (po kështu edhe fizkulturë, fizkulturist), ftiziatër, frazeologji, gjenezë, herezi, hidrolizë, hipnozë, hipokrizi, hipostazë, hipote-nuzë, hipotezë, izoglosë, izolacionizëm, izolant, izomorf, izotermik, izotop, kazermë, kazino, kazuistikë, klauzo-lë, krizantemë, krizë, laktozë, metamorfozë, metastazë, metatezë, mezolit, mizantrop, mozaik, muzë, muzikë, muzikor, narkozë, osmozë, parazit, poezi, pozë, pozicion, pozitë, pozitiv, prognozë, protezë, prozë, prozodi, psiko-zë, rezervë, rezolutë, rezultat, sintezë, teozofi, tezë, trom-bozë, uzinë, uzurpator, uzurpoj, vazelinë, vizitë, vizi-toj etj.

Me z shkruhen edhe emrat e përveçëm të këtij

tipi:

Azia, Belizari, Brazili, Dionizi,   Elizi,   Elizabeta, Ezopi, Izokrati, Kazablanka, Lozana, Piza, Polinezia, Raguza, Sirakuza, Tezeu, Tuniz, Tunizia, Venezuela etj.

Shënim. Shkruhen me s fjalët: president, presidium dhe emrat e përveçëm: Efesi, Hesiodi, Hesiku, Isaia, Isidori, Isis, Kresi, Lisia, Lisimaku, Lisistrata, Mesopotamia, Moisiu, Nausika, Osiris, Pisistrati, Poseidoni, Teodosi, Trasibuli, Trasi-meni etj.

nj) Shkruhen me -z- në të gjitha trajtat e tyre fjalët me -izëm e -azëm:

abstraksionizëm, abstraksionizmi; arkaizëm, ar-kaizmi; ateizëm, ateizmi; bektashizëm, bektashizmi; burokratizëm, burokratizmi; centralizëm, centralizmi; djathtizëm, djathtizmi; dualizëm, dualizmi; feudali-zëm, feudalizmi; globalizëm, globalizmi; historizëm, historizmi; iluminizëm, iluminizmi; klasicizëm, klasi-cizmi; komunizëm, komunizmi; leninizëm, leninizmi;

majtizëm, majtizmi; marksizëm, marksizmi; optimizëm, optimizmi; prizëm, prizmi; realizëm, realizmi; revizio-nizëm, revizionizmi; romantizëm, romantizmi; silogji-zëm, silogjizmi; socializëm, socializmi; shkollarizëm, shkollarizmi; shovinizëm, shovinizmi; zyrtarizëm, zyr-tarizmi etj.;

entuziazëm, entuziazmi; pleonazëm, pleonazmi; sarkazëm, sarkazmi etj.

o) Shkruhen me -zm- e jo me -sm- fjalët që bu-rojnë nga greqishtja e vjetër ose që janë ndërtuar me elemente të kësaj gjuhe:

jantazmë, kozmetik, kozmik, kozmodrom, kozmo-goni, kozmografi, kozmonaut, kozmopolit, kozmos, plaz-më, protoplazmë, sizmik, sizmograf etj.

p) Shkruhen me -z- fjalët e huaja të formuara me parashtesën dez- (des-), kur s-ja e parashtesës gjendet në pozicion ndërzanor:

dezinfektoj, dezinfektim, dezintegroj, dezintegrim

etj.

q) Fjalët me parashtesën dis- përpara një ba-shkëtingëlloreje dhe ato me parashtesën trans- e ru-ajnë gjithmonë s-në e parashtesës në shkrim:

disharmoni, diskreditoj, diskriminim, disnivel, dis-peçer, disponoj, dispozitë etj.; transaksion, transatlantik, transfuzion, transistor, transit, transliterim, transmetim, transoqeanik, transport etj.

r) Shkruhen me s fjalët e huaja që në gjuhët e burimit kanë -ss-:

asimilim, disertacion, glosar, kolos, kolosal, mision, pesimist, regjisor etj.;

Abisinia, Asiria, Mesina, Odesa, Tesalia etj.; po kështu mesapët, molosët etj.

rr) Shkruhen me -s- e jo me -z- fjalët e huaja të formuara me anën e parashtesës a- prej fjalësh me s nistore:

aseptik, asimetri, asimetrik, asimptotë, asizmik, asocial etj.

§ 37

Shkrimi i emrave të përveçëm të huaj mbështe-tet përgjithësisht në shqiptimin e tyre në gjuhët për-katëse, duke iu përshtatur sistemit grafik të shqipes. Me përjashtim të rr-së, bashkëtingëlloret dyfishe të këtyre emrave nuk ruhen në shkrim në gjuhën shqi-pe[1].

Kështu, shkruhen:

Aligieri, Atila, Bajron, Bethoven, Bop, Brams, Çehov, Dostojevski, Dvorzhak, Dyma, Eminesku, Fa-dejev, Gëte, Gorki, Hajne, Hygo, Kamoensi, Karaxhale, Karduçi, Kozhbuk, Kujbishev, Lu Sin, Manxoni, Mic-kieviç, Monteskjë, Moxart, Myse, Pestaloci, Petëfi, Ra-bindranat Tagore, Rasin, Saltikov-Shedrin, Sun Jat Sen, Shekspir, Sheli, Shiler, Shopen, Shtajnbek, Tomas Man, Turgeniev, Vagner, Vilhelm Tel, Volter, Xher-zhinski, Zhan-Zhak Ruso etj.; Amazona, Azerbajxhan, Bejrut, Bohemi, Bolonjë, Bombei, Bon, Bordo, Bu-dapest, Bukuresht, Delhi, Dresden,  Filipinet,  Hagë,

Hartum, Havai, Havanë, Helsinki, Jenisei, Johanes-burg, Kajro, Kalkuta, Kaukaz, Këln, Kopenhagë, Kra-kov, Lajpcig, Leningrad, Lihtenshtajn, Liverpul, Lo-zanë, Luarë, Majakovski, Majer, Mançester, Melburn, Misisipi, Napoli, Neva, Niagara, Nju-Jork, Odesa, One-ga, Oslo, Otava, Pragë, Rio-de-Zhanejro, Sahalin, Senë, Sidnei, Sofje, Stokholm, Suez, Tajlandë, Tula, Tunizi, Uashington, Valencia, Varshavë, Vyrtemberg, Xha-majka etj.;

Arras, Andorra, Kamberra, Sierra-Leone etj.

Shënim 1. Emrat e përveçëm të gjuhëve sllave, pava-rësisht nga mënyra e shqiptirnit të 1-së në këto gjuhë, shkru­hen përgjithësisht me 1:

Arhangelsk, Bajkal, Bjalistok, Blagojev, Bratislava, Dobrolu-bov, Glinka, Gogol, Jalta, Kaluga, Ladoga, Lermontov, Lo-baçevski, Lomonosov, Lodz, Lublin, Ludmila, Lugansk, Luna-çarski, Milan, Milorad, Milosh, Mladenov, Oblomov, Pavlov, Poloni, Ruslan, Sverdlov, Tula, Ural, Vladimir, Vladivostok, Volodarski, Volodja, Vroclav etj.

Shënim 2. Emrat e përveçëm më -ij të burimit rus shkruhen me -i:

Belinski, Çajkovski, Dostojevski, Gorki, Musorgski, Sta-nislavski etj.

Shënim 3. Disa emra të përveçëm me prejardhje të huaj shkruhen sipas traditës së ngulitur prej kohësh në gjuhën shqipe:

Bruksel, Kazan, Korfuz, Moskë, Orel, Paris, Selanik, Stam-boll, Suedi, Vjenë, Zvicër etj.[2]

IV. ÇËSHTJE GRAMATIKORE

1. DISA TRAJTA TË SHUMËSIT TË EMRAVE DHE TË MBIEMRAVE

§ 38

Nga emrat femërorë më -ë, shkruhen në shumës:

a)  me mbaresën -a emra si: ara-t, arra-t, arka-t,
banka-t, banja-t, barka-t, biseda-t, bisha-t, detyra-t,
fara-t, faza-t, forma-t, fusha-t, fytyra-t, kazma-t,
kërpudha-t, kisha-t, klasa-t, lopata-t, maja-t, mëny-
ra-t, mynxyra-t, napa-t, natyra-t, nevoja-t, nyja-t, pël-
hura-t, pisha-t, pulpa-t, qafa-t, rroba-t, shembëlltyra-t,
shtëllunga-t, toka-t, thika-t, veta-t, vlera-t;

b)     me -ë, ashtu si në njëjës, emra si: anë-t, ba-
thë-t, bjeshkë-t, dallgë-t, degë-t, fletë-t, gojë-t,
gozhdë-t, gjurmë-t, gjymtyrë-t, jetë-t, këmishë-t,
kojshë-t, lëpjetë-t, llërë-t, mollë-t, pjesë-t, pjeshkë-t,
rrugë-t, strehë-t, shegë-t, udhë-t.

Shënim. Sipas kuptimeve me të cilat përdoren, një numër emrash shkruhen me dy trajta shumësi:

brinjë: brinjë-t (brinjët e trupit), brinja-t (në ato kodra, në ato brinja); copë: copë-t (pesë mijë copë tulla), copa-t (dy copa bukë); grykë: grykë-t (më dhembin   grykët),   gryka-t

(grykat e maleve); kokë: kokë-t (dhjetë kokë dhen), koka-t (kokat e qepëve); lëkurë: lëkurë-t (përpunimi i lëkurëve), lë-kura-t (lëkurat e pemëve); pikë: pikë-t (fitoi pesë pikë), pi-ka-t (pikat e shiut).

§ 39

Trajta e pashquar e emërores së shumësit të em­rave femërorë imë -i, -e, -a ose -o të theksuar, si edhe më -e, -o të patheksuar, shkruhet njësoj si ajo e njëjësit:

një hardhi – shumë hardhi, një qershi, – shumë qershi, një shtëpi – shumë shtëpi, një tepsi – shu­më tepsi; një ide – shumë ide, një rrëke – shumë rrëke, një rrufe – shumë rrufe; një bela – shumë bela, një kala – shumë kala, një shaka – shumë sha-ka; një byro – shumë byro, një tablo – shumë ta-blo[3] etj.;

një anije – shumë anije, një lule – shumë lule, një perde – shumë perde, një shishe – shumë shishe; një depo – shumë depo, një pako – shumë pako, një pallto – shumë pallto, një triko – shumë triko etj.

§ 40

Nga emrat dhe mbiemrat mashkullorë më -al, -an, -ar, -ec, -el, -er, -et, -ez, -il, -ir, -ol, -on, -oz, -un, që zakonisht e kanë shumësin më -ë (gjeneralë, kuin-talë; aeroplanë, partizanë; fshatarë, hambarë, përpa­rimtarë; guralecë, memecë; dembelë, kriminelë; ber-berë, fenerë; atletë, planetë; borgjezë, kinezë; civilë, katilë, kopilë; ilirë, zinxhirë; gogolë, kaqolë; bidonë, kampionë; bajlozë, marangozë; majmunë, pirunë etj.), shkruhen në shumës:

a)   me -a emrat: karkaleca, kastraveca, keca, spe-ca; bela, çengela, gjela, tegela, tela; breza; automobila, bilbila, fitila, kandila, karafila, trëndafila; sokola, stola; gramafona, magnetofona, mikrofona, telefona; kavano-za, mitraloza, rrogoza; çuna;

b)   me -e emrait: festivale, hidrocentrale, ideale, kanale, korale, kristale, lokale, male, materiale, mine-rale etj.; duhane, dyqane, oqeane, organe, plane, tava-ne, vullkane; pazare, seminare, thesare, visare etj.; kotece; akuarele, duele,hotele, kapitele, pastele, tunele, zabele; dikastere, kantiere, karaktere, mermere, min-dere, mistere etj.; fakultete, marifete, personalitete, qytete, shporete, shtete etj.; qymeze, sofrabeze; idile; hire, manastire, panaire; ciklone, elektrone, frone, ho-ne, hormone, kampione (mostër), kanione, protone, shabllone, zakone etj.; kanune.

Shënim 1. Emrat më -ac, -aç, -af, -ak, -ap, -aq, -ash, -eç, -ek, -en, -esh, -ik, -in, -ist, -jan, -jot, -ok, -or, -osh, -ot, -tar, -tor, -uk shkruhen në shumës rregullisht me -ë:

kupacë, përtacë; gungaçë, gjembaçë (por ilaçe); fotografë, paragrafë; kapakë, rosakë; dollapë, mesapë-t; hutaqë, shka-tarraqë; gjumashë, larashë; gjyveçë, kryeneçë; dyshekë, mjekë; hostenë, kapitenë (por bedena, liqene); arbëreshë, kaleshë (por rrebeshe); ibrikë, kreshnikë; latinë, pinguinë; artistë, komu-nistë; lumjanë, matjanë; himarjotë, suljotë; patokë, shokë;

doktorë, fjalorë; kataroshë, trimoshë; patriotë; luftëtarë, shkrimtarë; punëtorë, traktorë; bishtukë, kopukë etj.

Shënim 2. Emrat më -ant, -at, -az, -ent, -id, -iti -ont

shkruhen në shumës me -ë, kur shënojnë frymorë, dhe me -e, kur nuk shënojnë frymorë:

aspirantë, elefantë, laborantë, kursantë etj.; argatë, dele-gatë, diplomatë, kroatë, labeatë-t, mecenatë, vlonjatë etj.; ma-trapazë, xhambazë etj.; asistentë, docentë, elementë, klientë, studentë etj.; heraklidë-t, invalidë etj.; gjirokastritë, komitë, petritë, semitë-t etj.; kontë, rinoqerontë etj.;

brilante, diamante, restorante, variante etj.; agregate, apa-rate, atentate, fosfate, kampionate, kombinate, pallate, silika-te, shpate etj.; kafaze, pullaze etj.; aksidente, amendamente, argumente, bazamente, dokumente, eksperimente, elementë (ki-mike), fermente, fragmente, instrumente, kontinente etj.; hibri-de, metaloide, okside, romboide etj.; boksite, deficite, fosfo-rite, grafite, pirite, suficite etj. (por shirita); fronte, horizonte etj.

Shënim 3. Emrat më -azh, -ezh, -ël, -im, -ion, -(i)um, -ozh, -us shkruhen në shumës me -e:

aliazhe, ambalazhe, grupazhe, homazhe, plazhe, silazhe, shantazhe; kortezhe; ansamble (ansambël), cikle (cikël); boti-me, kërkime, punime, vendime; divizione, dominione, embrio-ne, komisione, leksione, pozicione, profesione, tubacione; elo-zhe; albume, forume, kostume, presidiume, simpoziume, sta-diume; puse, viruse etj.

Shënim 4. Shkruhen në shumës me -a emrat: bërryla, cepa, gjyma, mana, qilima, tipa, xhepa; me e emrat: djepe, kallëpe, kryqe, mikrobe, probleme, rafte, zarfe.

§§41—43

110

§ 41

Emrat mashkullorë më -ës, -ues e -yes e kanë traj­tën e shumësit njësoj si të njëjësit:

blerës, grykës, hamës, mbledhës, nxënës, qitës, vendës, zgjedhës etj., por çelësat;

kallëzues, mësues, sulmues, tregues etj.; hekurkthyes, përkthyes, udhërrëfyes etj.

§ 42

Mbiemrat, të cilët përcaktojnë emrat mashkullorë me sbumësin më -e, në numrin shumës përdoren në trajtën e gjinisë femërore:

dete të thella, drejtime të reja, elementet kimike, kanale vaditëse, katunde malore, kënde të ngushta, kopshte të lulëzuara, kujtimet e mia, këto kushte më duken të papranueshme, këto lajme s’më duken të besueshme, lëngjet tretëse, ato livadhe të gjelbra, malet tona të larta, metale të rralla, minerale të do-bishme, personalitete të shquara, përparime të duk-shme, të gjitha qytetet e mëdha, ritme të shpejta, sen-de të gjetura, Shtetet e Bashkuara të Amerikës, shtigje të ngushta, tipare themelore, tregime humoris-tike, ushtrime gjuhësore, vende liridashëse, vendet to­na, vendime të prera, këto vendime janë të drejta, veprime luftarake, zakonet i kanë shumë të afërta etj.

§ 43

Mbiemrat që përcaktojnë emrat mashkullorë e as-njanës, të cilët e formojnë shumësin me mbaresën -ra,në numrin shumës përdoren në trajtën e gjinisë femë-rore:

djathëra të mira, drithërat e sivjetme, fshatra të elektrifikuara, leshra të dredhura, mallra të jashtme, mishra të pjekura, ujëra të ftohta[4] etj.

§ 44

Shumësi i emrave më -llëk shkruhet me fundoren

-qe:

axhamillëqe, budallallëqe, çilimillëqe, gomarllëqe, matrapazllëqe, pazarllëqe etj.

SHKRIMI I NYJËS SË PËRPARME

§ 45

Emrat në rasën gjinore shkruhen me nyjë të për-parme (i, e, të, së):

ndërmarrja e ndërtimit, ndërmarrjes së ndërtimit; Partia e Punës, Partisë së Punës; pasuria e shtetit, pasurisë së shtetit etj.;

dyqani i luleve, dyqanit të luleve; rrethi i Tira-nës, rrethit të Tiranës; shtëpive të fshatit; arave të kooperativës; ndërmarrjeve të ndërtimit; puseve të naftës; detyrave të ditës; mbjelljeve të vjeshtës etj.

§ 46

Kur një emër i rasës gjinore vjen pas një emri tjetër në rasën gjinore a dhanore njëjës të pashquar, shkruhet me nyjën e përparme të, pavarësisht nga gjinia që ka emri para tij:

diploma e një studenti të Institutit Bujqësor; di-ploma e një studenteje të degës elektrike; norma e një punëtoreje të fabrikës së tjerrjes; çmimi iu dorë-zua një atleti të skuadrës kombëtare; leshi i një deleje të racës merinos; banorët e një pjese të lagjeve të re-ja etj.

§ 47

Kur një emër i rasës gjinore, pavarësisht nga gji­nia që ka, vjen pas një emri mashkullor në rasën gjinore a dhanore të shquar njëjës, shkruhet me nyjën e përparme të, dhe kur ai vjen pas një emri femëror në po këto rasa, shkruhet me nyjën e përparme së:

zyra e kryetarit të Këshillit Popullor të fshatit; fuqia e krahut të punëtorëve; zbatimi i vullnetit të klasës punëtore; dëgjimi i zërit të masave punonjëse; Lavdi heroizmit të gruas shqiptare!; i jepet fjala për-faqësuesit të Frontit Demokratik etj.;

historia e luftës së popullit shqiptar; fryti i punës së punëtorëve; përvjetori i shpalljes së pavarësisë; ndërtimi i fabrikës së këpucëve; çmimi iu dha minie­rës së qymyrgurlt; pas korrjes së grurit; përpara shtë-pisë së kulturës; pas stinës së pranverës etj.

§ 48

Kur një emër femëror në rasën gjinore, dhanore a rrjedhore njëjës përcaktohet nga dy ose më shumë mbiemra të nyjshëm (ose numërorë rreshtorë), mbi-emri i dytë e të tjerët pas tij marrin nyjën të e jo së. Po kështu veprohet edhe kur mbiemri i parë është i panyjshëm ose kur emri përcaktohet njëkohësisht nga një përemër pronor dhe nga një a më shumë mbi­emra të nyjshëm:

(i, e, të, së) fshatarësisë së varfër e të mesme; (i, e, të, së) vajzës së urtë, të zellshme dhe të shka-thët; (i, e, të, së) fushës pjellore dhe të gjerë; (i, e, të, së) cilëslsë, së parë, të dytë e të tretë etj.;

(i, e, të, së) vajzës së tij të dashur; (i, e, të, së) vajzës së tij të mirë e të sjellshme; (i, e, të, së) motrës së saj të dashur; (i, e, të, së) motrës së saj të dashur e të paharruar etj.

Shënim. Kur mbiemrat e nyjshëm (ose numërorët rreshtorë) ndodhen përpara emrit, përdoret nyja së e jo të: lotët e së shkretës e të së pangushëlluarës nënë; t’i caktohen normat së parës,së dytës dhe së tretës kategori të punëtorëve etj.

§ 49

Kur një emër femëror në rasën gjinore, dhanore a rrjedhore njëjës përcaktohet nga një ose disa mbiemra dhe nga një ose disa emra në gjinore, fjala përcaktue-se e dytë e të tjerat pas saj marrin nyjën të e jo së:

(i, e, të, së) klasës punëtore të Shqipërisë; (i, e, të, së) fabrikës së re të tullave; (i, e, të, së) kooperativës së zgjeruar të Krutjes; sipërfaqja e Republikës Popu-llore të Shqipërisë; (i, e, të, së) luftës çlirimtare të pamposhtur të popullit shqiptar; (i, e, të, së) Partisë së Punës të Shqipërisë; (i, e, të, së) Republikës Popullo-re të Shqipërisë; (i, e, të, së) rrjedhjes së poshtme të Vjosës dhe të Semanit; (i, e, të, së) klimës së butë e të qëndrueshme të Vlorës, të Himarës, të Sarandës etj.

§ 50

Kur pas një emri femëror të shquar të rasës gji­nore, dhanore a rrjedhore njëjës vijnë dy a më shumë emra femërorë në gjinore njëjës, nga këta të fundit i dyti e të tjerët pas tij marrin nyjën së e jo të në ras-tet kur këta përcaktojnë emrin në gjinore që ndodhet menjëherë përpara tyre; por në rastet kur këta për­caktojnë jo emrin në gjinore që ndodhet menjëherë përpara tyre, po atë që ndodhet para atij> shkruhen me nyjën të e jo së:

punimet e tharjes së kënetës së fushës së Thuma-nës; përmirësimi i cilësisë së racës së lopës së Shko-drës etj.;

zhvillimi i industrisë së naftës të Shqipërisë (është fjala për industrinë [e naftës] të Shqipërisë); themelimi i Partisë së Punës të Shqipërisë (është fja­la për Partinë [e Punës] të Shqipërisë); Komiteti Qen-dror i Bashkimit të Rinisë së Punës të Shqipërisë; pu-nonjësit e bujqësisë të zonave malore etj.

§ 51

Kur një emër femëror në gjinore njëjës përcak­tohet nga dy ose më shumë emra të bashkërenditur, që janë po në rasën gjinore, emri i dytë përcaktues e të tjerët pas tij marrin nyjën të e jo së:

prodhimet e fushës së Korçës, të Myzeqesë, të Thumanës e të Zadrimës; punimet e stinës së pranverës, të verës, të vjeshtës, të dimrit; veshjet e krahinës së Mirditës dhe të Matit etj.

§ 52

Kur dy emra në rasën gjinore ndjekin një emër në emërore njëjës, emri i dytë në gjinore, kur përcak-ton emrin në emërore, merr, sipas gjinisë së këtij të fundit, nyjën e përparme i për gjininë mashkullorë dhe e për gjininë femërore:

rendi i ditës i Kongresit; libri i gjuhës i klasës së shtatë; ministri i Punëve të Jashtme i Republikës Popullore të Shqipërisë etj.;

fjala e nderit e shqiptarit; Partia e Punës e Shqi­përisë; Ministria e Tregëtisë e RPSH; stina e verës e këtij viti etj.

Kur emri i përcaktuar është në kallëzore, atëhere emri i dytë në gjinore merr nyjën të e jo së: Partinë e Punës të Shqipërisë; në rafinerinë e naftës të Cërrikut etj.

§ 53

Përpara emrave femërorë të nyjshëm, në gjinore, dhanore e rrjedhore shkruhet nyja së për trajtën e shquar dhe nyja të për trajtën e pashquar:

orari i së mërkurës; tiparet e së folmes së Mir-ditës; parashikimi i së ardhmes; kujtimet e së shkua-rës; përhapja e së resë; shpresat e së nesërmes etj.; por: ndeshjet sportive të një të diele; tiparet e një të folmeje; drejt një të ardhmeje të lumtur etj.

Shkruhen me së në gjinore, dhanore e rrjedhore të shquar edhe emrat femërorë të farefisnisë, kur përdoren me nyjë: kujdesi i së bijës; i tha së motrës; mori letër prej së shoqes etj.

§ 54

Kur një emër përcaktohet nga dy a më shumë emra të bashkërenditur të rasës gjinore, të gjithë kë­ta përdoren zakonisht me nyjë të përparme:

Fakulteti i Historisë dhe i Filologjisë; (i, e, të, së) Fakultetit të Historisë dhe të Filologjisë; Instituti i Gjuhësisë dhe i Letërsisë; (i, e, të, së) Institutit të Gjuhësisë dhe të Letërsisë; Institutin e Gjuhësisë dhe të Letërsisë; Ministria e Arsimit dhe e Kulturës; (i, e, të, së) Ministrisë së Arsimit dhe të Kulturës; Ministrinë e Arsimit dhe të Kulturës; stacioni i makinave dhe i traktorëve; (i, e, të, së) stacionit të makinave dhe të traktorëve; stacionin e makinave dhe të traktorëve; shfrytëzimi i vendburimeve të kromit, të bakrit dhe të hekur-nikelit; shkollat e Tiranës, të Durrësit e të Elbasanit; e drejta e votës, e fjalës, e mbledhjes dhe e shtypit; në interes të popullit e të atdheut; organet e frymëmarrjes dhe të qarkullimit të gjakut; zhurma e kazmave dhe e lopatave etj.

Në rastet kur vijnë njëri pas tjetrit tre a më shu­më emra të rasës gjinore të bashkërenditur pa lidhëza, nyja e përparme e emrit të dytë (kur nyja nuk ndry­shon) ose të tretë (kur nyja ndryshon nga e në të) dhe e emrave të tjerë pasues shkruhet ose jo, duke u mbë-shtetur në arsye të caktuara kuptimore ose stilistike:

prodhimi i drithërave, i duhanit, i pambukut, i perimeve, i patateve, i frutave; zotimet e punonjësve të gjeologjisë, të naftës, të minierave, të degëve të tjera të industrisë e të artizanatit etj.;

kishte marrë hov të madh ndërtimi i shtëpive, ja-brikave, shkollave, rrugëve, urave; është rritur numri i degëve, katedrave, laboratorëve dhe kabineteve; bri-gada vullnetarësh nga fshatrat e Peshkopisë, të Kru-jës, Elbasanit, Skraparit, Tepelenës, Sarandës etj.

§ 55

Kur pas një emri femëror ndeshen dy nyja të përparme të rasës gjinore të gjinisë femërore (së së), e para nga këto shkruhet të:

jrytet e fitores të së resë dhe të shembjes të së vjetrës; hartimi i nxënëses të së pestës së tetëvjeça-res; ditëlindja e vajzës të së motrës; dita e dasmës të së mbesës; përpara forcës të së vërtetës; kërkësat i përgjigjen detyrës të së sotmes e të së ardhmes etj.

§ 56

Midis emrave mashkullorë që lakohen si femërorët (axhë, bacë, dajë, gegë, hoxhë, lalë, toskë; Bato, Gjo-kë, Kolë, Pirro, Sulë etj.) dhe emrave ose mbiemrave që i përcaktojnë ata, pas rasës emërore të të përcak-

§§57, 58

118

tuarve shkruhet nyja i, ndërsa në gjinore, dhanore e rrjedhore shkruhet nyja së:

axha i Agimit, (i, e) axhës së Agimit; daja i Zanës, (i, e) dajës së Zanës; Leka i Madh, (i, e) Lekës së Madh; Kola i Gjokës, (i, e) Kolës së Gjokës etj.

§ 57

Mbiemrat e nyjshëm të shkallës pohore, kur vij-në pas një emri femëror në rasën gjinore a dhanore të trajtës së pashquar të njëjësit, shkruhen me nyjën të, ndërsa kur vijnë pas një emri në trajtën e shquar, shkruhen me nyjën së:

oborri i një shkolle të madhe; fitoret e një briga-de të re; flamuri iu dorëzua një punëtoreje të dalluar etj.;

oborri i shtëpisë së madhe; fitoret e brigadës së re; flamuri iu dorëzua punëtores së dalluar etj.

§ 58

Në shkallën krahasore dhe në sipëroren e formuar me pjesëzën më mbiemrat e nyjshëm që përcaktojnë një emër femëror, në të gjitha rasat e zhdrejta të një­jësit shkruhen me nyjën e përparme të, ndërsa, kur ndodhen para emrit, shkruhen me nyjën së:

hartimi i një rregulloreje të re e më të plotë; ndërtimi i një fabrike më të madhe se e para etj.; çmimi iu dha shkollës më të dalluar të rrethit; prodhi-mi i verës më të mirë të vendit etj.;

prodhimi i më së mirës verë të vendit; zbriti prej më së lartës majë të Shqipërisë etj.

§ 59

Mbiemri i nyjshëm që ndjek një kundrinë të drej-të, të shprehur me një emër në kallëzore të shquar, merr nyjën e, kur është cilësor, dhe nyjën të, kur ka funksion kallëzuesor:

ndaji mollët e mëdha nga të voglat; ngriti dorën e djathtë; përdorini drejt trajtat e shkurtra të për-emrit; por: i dua mollët të ëmbla; e ka dorën të mba-rë; gënjeshtra i ka këmbët të shkurtra; i ka rrënjët të thella etj.

§ 60

Mbiemrat e nyjshëm që ndjekin një emër në rrje-dhoren e pashquar të shumësit marrin nyjën të e jo së:

(prej) malesh të larta; (prej) lumenjsh të rrëmbyer; (pas) kërkimesh të pandërprera; (prej) krahinash të largëta; (prej) erërash të forta etj.

§ 61

Përemrat pronorë im, ime, yt, jote, ynë, jonë, juaj, qoftë kur përdoren thjesht si përemra, qoftë kur përcaktojnë një emër, shkruhen pa nyjë të për­parme :

libri im; ky libër është imi; puna ime; kjo punë është imja; djali yt; yti është ky djalë?; shtëpia jote; kjo shtëpi është jotja; vendi ynë; ky vend është yni; shkolla jonë; kjo shkollë është jona; kooperativa jonë; kooperativa jonë dhe juaja etj.

§§62, 63

Përemrat pronorë e (të) mi, e (të) mia, e (të) tu, e (të) tua, i (e, të) tij, i (e, të) tyre, i (e, të) saj shkru­hen me nyjë të përparme në të gjitha trajtat dhe për-dorimet e tyre:

nxënësit e mi; jletoret e mia; djemtë e tu; duart e tua; shkolla e tij; motra e saj; fshati i tyre; nëna e tyre etj.

SHKRIMI I DISA PJESËZAVE DHE PARAFJALËVE

§ 62

Trajtat foljore që formohen me do të shkruhen zakonisht të plota:

do të shkoj, do të shkoja, do të kem shkuar, do të kisha shkuar etj.

§ 63

Pjesëza të, që vihet përpara lidhores ose përpara pjesores, shkruhet rregullisht në të gjitha rastet e për-sëritjes së trajtave foljore përkatëse bashkë me para-fjalët që mund të ketë përpara (për, me):

të jetojmë, të punojmë dhe të mendojmë si re-volucionarë etj.; për të studjuar, për të kuptuar dhe për të zbatuar drejt udhëzimet; me të arritur e me të parë gjendjen, ai mori masa etj. (dhe jo: të jetojmë, punojmë dhe mendojmë si revolucionarë; me të arri­tur e parë gjendjen, ai mori masa etj.).

§ 64

Pjesëza duke e përcjellores shkruhet në të gjitha rastet e përsëritjes së kësaj trajte foljore; në raste mo-h’ir.i, bashkë me të përsëritet dhe pjesëza mos:

ata shkonin duke kënduar e duke brohoritur; duke parë e duke bërë; duke mos njohur e duke mos marrë parasysh rrethanat etj.

§ 65

Pjesëza pa përpara pjesores shkruhet rregullisht në të gjitha rastet e përsëritjes së kësaj trajte foljore:

pa u lodhur e pa u përpjekur nuk bëhet gjë; pa punuar, pa ujitur e pa plehëruar mirë tokën, nuk me­rr en prodhime të mëdha.

§ 66

Parafjalët në, te (tek), me, nga, prej e të tjera si këto zakonisht përsëriten në shkrim, sa herë që bash-kërenditen dy a më shumë emra a përemra, me të ci-lët ato lidhen:

në pranverë, në verë, në vjeshtë e në dimër etj.; te ilirët, te trakasit e të popujt e tjerë etj.; me të ngrënë e me të pirë; me hekur e me zjarr; me mish e me shpirt; me thonj e me dhëmbë etj.; nga Elbasani, nga Gjirokastra e nga Vlora etj.; prej Himare e prej Mirdite; as në sjelljet, as në fytyrën e tij nuk vërehej shenjë tronditjeje; nga shtati, nga dituria, nga fjala nuk kishte shok etj.

Këto parafjalë mund të mos përsëriten për arsye të caktuara kuptimore ose stilistike:

në fshatra e qytete; me shokë e shoqe; u nisën de-legatët nga Shkodra, Durrësi, Berati e Korça; qindra partizanë, me pushkë e mitraloza, u turrën mbi armi-kun; shkolla jonë socialiste kërkon nga mësuesit e pedagogët një stil të ri pune etj.

V.   SHKRIMI I FJALËVE NJËSH. NDARAS DHE ME VIZË NË MES

§ 67

Shkruhen njësh të gjitha ato njësi që nga pikë-pamja leksikore përbëjnë një f jalë të vetme [5] dhe nda-ras ato njësi që janë pjesë e një togfjalëshi, e një lo-kucioni ose e një emërtimi të përbërë.

A. Shkruhen njësh, si një f jalë e vetme, pa vizë në mes:

a) fjalët me parashtesa:

antifashist, antiimperialist, i derisotshëm, joan-tagonist, (folje) jokalimtare, jokapitalist, joproletar, jo-zyrtar, kundërsulm, kundërvënie, i mëparshëm, i më-vonshëm, mospërfillje, mossulmim, nëndrejtor, nën-ndarje, nëntoka, i paaftë, paaftësi, i pabesë, i papër-shtatshëm, parregullsi, i parregullt, pasiguri, i pashko-llë, i pashpresë, i paraçlirimit, parafytyrim, i parakoh-shëm, parashkollor, (periudha) e pasluftës, prapaske-në, riatdhesim, sipërmarrje etj.;

b) fjalët e përbëra me lidhje përcaktore ndërmjet gjymtyrëve të tyre:

anarkosindikalist, armëpushim, asimzenelas, (i, e) ashtuquajtur, bajramcurras, bakërpunues, ballëgjerë, ballëhapur, ballëlart, bashkatdhetar, bashkëjetesë, ba-shkëveprim, besëlidhje, besëpakë, bishtdhelpër, bojar-gjend, bojëbizele, bojëçelik, bojëfinjë, bojëgështenjë, bojëgrurë, bojëgjak-e, bojëlimon, bojëmanushaqe, bojë-mjaltë, bojëportokall, bojëshegë, bojëtjegull, bojëtullë, bojëvjollcë, bojuthull, bollujsë, botëkuptim, breshkujëse, buzëpaqeshur, buzëqeshur, datëlindje, dëmshpërblim, ditëlindje, disavjeçar-e, dobiprurës, dorëcung, dorë-shtrënguar, dorëzonjë, dredhalesh, dritëshkurtër, dru-prerës, duarkryq, duarlidhur, duarplot, dyfish, dyvjeçar, dhjetëgarëshi, dhjetëvjeçar, elektromagnetik, elektro-mekanik, faqebardhë, jaqekuq, fatpadalë, jjalëjormim, fjalëkryq, fletanketë, jletëdalje, fletëhyrje, fletëlavdë-rim, fletërrufe, flokëgështenjë, flokëpakrehur, flokë-verdhë, fotoekspozitë, fotoreporter, fuqiplotë, furrnaltë, frymëmarrje, gurgdhendës, gurkali, gjeneralkolonel, gjenemlmajor, gjuhëlopë, gjuhënuse, gjysmagjeli, gjysmanalfabet, gjysmëhënë, gjysmëkoloni, gjysmëpro-letar, gjysmëzyrtar, hekurkthyes, hekurudhë, hirplotë, ideoestetik, jashtëshkollor, juglindje, katërkëndësh, kë-mbëkryq, këmbëngulje, këpucëbërës, kokëfortë, kokë-shkëmb, kokulur, korparmatë, krahabishtshkulë, kra-hëhapur, kryekomandant, kryemjek, kryemjeshtër, kryeqytet, kryeredaktor, kryeradhë, kryerresht, krye-trim, kryevend, kryeveteriner, kundëradmiral, kundër-peshë, kundërpërgjigje, kundërsulm, kundërveprim, leshracullufedredhur, letërnjoftim, liridashës, luftanije, luftënxitës, luledele, lulejilxhan, lulelakër, lulemëllagë, lulemustak, luleshqerrë, luleshtrydhe, lulëgjake, lulë­kuqe, marrëveshje, mesoburrë, mosmarrëveshje, mus-taqepadirsur, nacionalçlirimtar, (shtresa) naftëgazmbaj-tëse, ndihmësministër, ndihmësmjek, ndihmësveteri-ner, neofashist, orëndreqës, paqedashës, paraardhës, paradhënie, paragjykim, parakalim, pararojë, pesëga-rësh, pesëmbëdhjetëditëshi, pikëmbështetje, pikënisje, pikëpamje, pikëpyetje, pikësynim, pjesëmarrës, pjesë-marrje, i porsaardhur, i porsalindur, postbllok, prapa-mbetje, praparojë, prapavijë, procesverbal, projektbu-xhet, projektplan, pulëbardhë, pulëdushke, qindvjeto-ri, qymyrguri, radiodhënës, radiomarrës, radiopërha-pje, rrobalarëse, rrobaqepës, rrugëdalje, socialdemokrat, symbyllurazi, sypatrembur, syshqiponjë, syzi, shkozë-bardhë, shkozëzezë, i shumanshëm, shumëfishi, shu-mëfishoj, tejkaloj, tejpamës, (e kryer) e tejshkuar, te-neqepunues, tetorëshi, trefish, trevjeçar, truprojë, udhëheqës, udhëheqje, udhëkryq, ultratingull, vajguri, vajgursjellës, vendburim, vendkalim, vendlindje, vend-qëndrim, vendrojë, vendvarrim, vetëshërbim, vetë-vendosje, vojokushas, vullnetmirë, zemërgur, zemërmi-rë, zëvendëskryeredaktor, zëvendësministër etj.

Shënim. Kur njëra nga gjymtyrët e një fjale të për-bërë është e formuar prej pjesësh që lidhen me lidhëzat e ose a, këto pjesë shkruhen me vizë midis tyre:

gjuhëhelm-e-thikë, dorë-e-këmbargjendeja, gushë-e-llërë-e–gjibardhoshe, shpirt-e-zemërmadh etj.

Kur gjymtyrët e para të dy a më shumë fjalëve të për-bëra, të renditura njëra pas tjetrës, përcaktohen nga një gjymtyrë e përbashkët, që, për arsye shkurtimi, shënohet ve-tëm një herë, pas tyre vihet një vizë lidhëse:

(lejë) dy- a triditëshe, (botime) dy- e mëshumëvëllimë-she, (paketë) katër- a pesëkilogramëshe, (ndërtesa) një- a më-shumëkatëshe, (periudha) e> para- dhe pasçlirimit, (enë) pesë-, dhjetë- dhe njëzetlitërshe, (ndërtesa) pesë- dhe gjashtëkatë-she, (kamionë) tre-, pesë- dhe shtatëtonësh, (moshat) tridhjetë-, dyzet- dhe pesëdhjetëvjeçare etj.

c) fjalët e përbëra, gjymtyrët e të cilave kanë li-dhje këpujore ndërmjet tyre, kur ato janë njësuar plo-tësisht si nga ana leksikore, ashtu edhe nga ana gra-matikore:

ballafaqe, deledash, dritëhije, fytafyt, gushtovje-shtë, hekurbeton, juglindje, juglindor-e, këmbadoras, marrëdhënie, pulagjel, shitblerje, shurdhmemec, veri-lindje, verilindor, veriperëndim, veriperëndimor, vesh-mbathje etj.;

ç) fjalët e përbëra e të përngjitura, të cilat janë ngulitur prej kohësh si të tilla në gjuhë, si nga ana leksikore, ashtu edhe nga ana gramatikore:

emra; (ditët e) djegagurit, ecejaket, jarefis, fëshfë-she, gjëegjëzë, qoftëlargu, rraketake, shtrojerë, shtoj-zavalle, taketuke, thashetheme etj.;

mbiemra: i pakundshoq, (i, e) pandonjëtëmetë, (i, e) patëmetë, (i, e) pavënëre etj.;

numërorë; numërorët themelorë që nga njëmbë-dhjetë deri më nëntëmbëdhjetë, ata që tregojnë dhje-tëshe, qindëshe, si edhe numërorët rreshtorë, pavarë-sisht nga numri i pjesëve përbërëse të tyre:

njëmbëdhjetë, dymbëdhjetë, trembëdhjetë. . . nën­tëmbëdhjetë; tridhjetë, pesëdhjetë, gjashtëdhjetë, nën-tëdhjetë etj.; njëqind, dyqind, treqind, katërqind etj.;

(i, e) njëmbëdhjetë, (i, e) dymbëdhjetë, (i, e) një­zetenjëtë, (i, e) tridhjetenëntë, (i, e) pesëdhjetegjashtë, (i, e) njëqindedytë, (i, e) pesëqindegjashtëdhjetekatërt, (i, e) njëmijekatërqindepesëdhjeteshtatë, (i, e) njëmi-liontë, (i, e) njëmilionepesëqindmijekatërqindeshtatë-dhjetetretë, (i, e) njëmiliardtë etj.;

përemra të pakufishëm: akëcili, akëkush, akë&e-cili, asgjë, askurrkush, askush, asnjeri, asnjë, asnjëri, cilido, cilëtdo, çdo, çdonjëri, çfarëdo, diçka, dikush, disa, gjëkafshë, gjësendi, gjithçka, gjithjarë, gjithkush, gjithsecili, gjithsekush, kurrfarë, kurrgjë, kushdo, mos-gjë, moskush, mosnjeri, ndoca, ndokush, ndonjë, ndo-njëri, pakkush, rrallëkush, secili, secilido, sekush, si-kush, shumëkush, tjetërkush etj.;

ndajfolje e parafjalë: afërmendsh, anembanë, asgjëmangut, askund, askurrë, asnjëherë, asodore, aspak, atëbotë, atëherë, ballaballas, ballafaqas, brenda-përbrenda, brezahypthi, buzagas, dalngadalë, doemos, domosdo, dosido, drejtpërdrejt, drejtpërsëdrejti, duar-plot, gjithandej, gjithaq, gjithashtu, gjithherë, gjithkah, gjithkund, gjithmonë, gjithnjë, gjithsaherë, hëpër-hë, kalaqafë, kësisoj, këmbëcingthi kësodore, kurr-kund, kryekëput, kryekreje, matanë, mbasandaj, mbasdite, medoemos, menjëherë, mezi, mënjanë, mi-rëfilli, moskund, moskurrë, mosnjëherë, ndërdysh, ndërdyshas, ndërkohë, ndërmjet, ndonjëherë, ndopak, (më vjen) ndoresh, ngadita, ngado, ngaherë, ngando-njëherë, nganjëherë, (zë) ngoje, (marr) ngrykë, njëditë-zaj, njëfish, njëherazi, njëherë, njëlloj, njëmend, një-natëzaj, njëzëri, padashur, pakmos, paksa, paksëpaku, papritmas, parandej, pardje, pareshtur, parmbrëmë, parvjet, paskëtaj, pasnesër, patjetër, përballë, për-brenda, përbri, përditë, përdhe, përdhuni, përfaqe, për-jundi, përgjithmonë përgjumësh, përgjysmë, përherë, përjashta, përjetë, përkëtej, përkrah, përkundra, për-kundrejt, përmbrapa, përmendsh, përmes, përnatë, përnjëherë, përnjëherësh, përnjëmend, përpara, për-pjetë, përplot, përposh, përqark, përreth, përsëri,për-sipër, përtej, prapëseprapë, qëkur, qëmoti, qëparë, rra-llëherë, sakaq, sakaqherë, sidokudo, sidoqoftë, shpesh-herë, tatëpjetë, tejetej, tejembanë, tejpërtej, tekdo, top-gropthi, vetvetiu etj.;

lidhëza: derisa, domethënë, gjersa, gjithsaherë, kurse, megjithatë, megjithëkëtë, megjithëqë, megjithë-se, meqenëse, meqë, mirëpo, ndërsa, ndonëse, ndoqë, ngaqë, ngase, nëse, përderisa, përveçqë, përveçse, po-që, porsa, porse, porsi, posa, prejse, qëkurse, saku, sa-po, sesa, siç, sikur, sikurse, tekqë, teksa, veçse etj.;

pjesëza: kushedi, pikësëpari, pothuaj, pothuajse, seç, thuajse etj.;

pasthirrma: obobo, ububu, falemnderit, faleminde-rit, lamtumirë, mirëmëngjes, mirëdita, mirëmbrëma, mirupafshim, tungjatjeta etj.

Shënim. Dallohen në shkrim ndajfoljet: atëherë, njëherë, përse, qëkur (qyshkur), lidhëzat nëse, ngase, sesa, pjesëza seç nga përdorimet e pjesëve përbërëse të tyre si fjalë të veçanta:

kam qenë i vogël alëherë; atëherë, po vij edhe unë me ju, por: as këtë herë, as atë herë; njëherë e një kohë, por: vjen një herë në javë; përse nuk erdhi?, por: për se është fjala?: kam qëkur (qyshkur) që po të pres, por: që kur ra dëborë u ftoh moti;

nëse nuk vjen, më shkruaj, por: nëse e mbështetti këtë men-dimt; nuk erdhi ngase s’kish kohë, por: nga se bëhet letra?; më mirë të vdesësh më këmbë, sesa të rrosh i gjunjë-zuar, por: nuk e di se sa është ora;

seç këndon bilbili,   por:   nuk   e di   se ç’i   Jca   ngjarë.

d) mbaresa dhe nyja e prapme tek emrat e mbi­emrat e huaj të personave e të vendeve:

poemat e Bajronit, «Don Kishoti» i Cervantesit, operat e Çajkovskit, letrat e Dora d’Istrias, jeta e Engelsit, «Dasma e Figaros», veprat e Gëtes, vendlin-dja e Glinkës, veprat e Leninit, skulpturat e Mikelan-xhelos, veprat e Rabëlesë, novelat e Stefan Cvajgut, tragjeditë e Shekspirit, «Lufta dhe paqja» e Tolstoit, operat e Verdit, romanet e Viktor Hygoit, tregimet e Xhek Londonit etj.;

porti i Akrës, Ankaraja, ishulli i Borneos, ngush-tica e Gjibraltarit, popullsia e Honolulusë, fushat e Irakut, pyjet e Kongos, kryeqyteti i Paraguait, rrugët e Rio-de-Zhanejros, ishulli i Rodosit, ishulli i Tahitit, Republika e Zambias etj.

B. Shkruhen ndaras:

a) togf jalëshat e tipit emër në emërore -j- emër në rasën rrjedhore, gjymtyrët e të cilëve ruajnë pavarë-sinë e tyre morfologjike:

bar blete, bar ethesh, bar gjaku, bar miu, bar peshku, bar veshi, bar zemre, lule blete, lule dhensh, lule gjaku, lule sahati, lule sapuni, lule shqerrash, vaj peshku etj.

Po kështu shkruhen edhe togfjalëshat me kup-tim mbiemëror, të përbërë nga emrat bojë ose ngjyrë dhe një emër në rrjedhore:

bojë (ngjyrë) argjendi, bojë (ngjyrë) ari, bojë arre, bojë deti, bojë dheu, bojë gruri, bojë hiri, bojë limoni, bojë mishi, bojë mjalti, bojë plumbi, bojë preshi, bojë qielli, bojë shege, bojë tulle, bojë ulliri, bojë uthulle, bojë vaji etj.

Shënim. Në pajtim me përdorimin e sotëm emërtirnet gjel deti, lule dielli, panxhar sheqeri mund të shkruhen edhe njësh, si fjalë të vetme: gjeldeti, luledielli, panxhar sheqeri.

b)  ndajfoljet dhe lokucionet rudajfoljore si: së
afërmi, së bashku, së dyti, së fundi, së jashtmi, së
larti, së paku, së pari, së toku, së thelli; më së fu-
ndi, më së miri; për së afërmi, për së gjalli, për së
largu, për së mbari  etj.;

më dysh, më tresh, më katërsh; për një, për dy, për tre eftj.;

c)  lokucionet ndajfoljore të formuara nga dy fjalë,
të njëjta ose të ndryshme, të lidhura në mes tyre me
një parafjalë ose me lidhëzën e:

këmbë mbi këmbë; dita me ditë, nata me natë; buzë më buzë, dorë më dorë, gojë më gojë, grykë më grykë, kokë më kokë, kot më kot, krah më krah, majë më majë, qoshe më qoshe, sy më sy, thikë më thikë, vesh më vesh; ca nga ca, dy nga dy, një nga një, pak nga pak, tre nga tre; rrugë pa rrugë, punë pa punë; brez pas brezi, herë pas here, kohë pas ko-he; aty për aty, ballë për ballë, ditë për ditë, dorë për dorë, dhëmb për dhëmb, fjalë për fjalë, krah për krah, mes për mes, mot për mot, një për një, pikë për pikë, sot për sot, sy për sy, tani për tani, vit për vit etj.;

fund e krye, fund e majë, kokë e këmbë, lesh e li; qesh e ngjesh; shkel e shko; mirë e tumirë, keq e tukeq; rribarë e prapë, rreth e (për)qark, rreth e rrotull, veç e veç etj.;

ç) ndërtimet e tipit me ose për -f- emër në kallë-zore të pashquar, me vlerë kryesisht ndajfoljore:

me ditë, me hir, me kohë, me natë, me ngut, me padurim, me pahir, me radhë, me rend, me vrap; për shembull, me të pabesë etj., po kështu edhe (më ra) ndër mend; (e la) pas dore etj.

d) numërorët themelorë të formuar me pjesë-marrjen e fjalëve mijë, milion, miliard etj. dhe pjesët përbërëse të një numërori themelor, të lidhura me lidhëzën e:

një mijë, dy mijë, tri mijë, dhjetë mijë, pesë-mbëdhjetë mijë, dyzet mijë, dyqind mijë, një milion, dy milion…, një miliard, dy miliard… etj.;

njëzet e një, njëzet e shtatë, tridhjet e dy, dyzet e katër, shtatëdhjetë e tre, njëqind e një, njëqind e trembëdhjetë, treqind e pesëdhjetë e katër, një mi­jë e nënteqind e shtatëdhjetë e tre, njëzet e tetë mijë e katërqind e pesëdhjetë e shtatë, një milion e pesë-qind mijë e dyqind e dymbëdhjetë etj.;

dh)   lokucionet parafjalore ose lidhëzore si:

aq 9a; ashtu si; deri ku, deri kur, deri në, deri te; duke qenë se; edhe pse, edhe sikur; gjer kur, gjer në, gjer te; kaq sa; kështu që; kurdo që; mjaft që; në është se, në qoftë se; në mënyrë që, në rast se; ngado që; po qe se, po të jetë se; që në, që se, që te; qysh se; sado që; sapo që; si edhe; sido që; tekdo që; vetëm se etj.;

e)  shprehjet emërore për qind, për mijë etj.;

pesë për qind, qind për qind, njëqind e pesëdhjetë e pesë për qind, dyqind për mijë; 8 për qind, 120 për qind, 50 për mijë etj.[6];

ë) pjesëza u e trajtave pësore-vetvetore, kur ndo­dhet para foljes:

u afrova, u kërkua, u lodhëm, u nisëm etj.;

f)  lokucionet pasthirrmore që shprehin përshë-
ndetje, urime, falënderirne, ngushëllime etj., pjesët
përbërëse të të cilave e ruajnë pavarësinë e tyre gra-
matikore:

Mbeçi me shëndet!, Mirë ardhshi!, Mirë ju gjet-shim!, Mirë se erdhe!, Mirë se ju gjetal, Mirë se er-dhëtl, Mirë se na erdhëtl, Mirë se vjen!, Mirë se na vjen!, Mirë se vini!, Mirë se të vini!, Puna mbarë!, Punë të mbarë!, Udha mbarë!, Udhë të mbarë!, Mbarë pastë!, Nga mot gëzuar!, E paçim me jetë!, Për shu­më vjet!, Për shumë vjet gëzuar!, Qofshi shëndoshë!, Me shëndet!, Shëndet paç!, Shëndet paçi!, Shëndet paçin! etj.;

Ju falemi nderit!, Të falem nderit! etj.;

Kryet shëndoshë!, Qofshi vetë!, Të rrosh vetë!, Vetë shëndoshë! etj.

Po kështu shkruhen edhe: Si urdhëron!, Si ur-dhëroni! etj.

§ 68

Shkruhen me vizë lidhëse në mes:

a) formimet e përftuara nga përsëritja e një fjale në të njëjtën trajtë ose në trajta të ndryshme, nga bashkimi i dy antonimeve, i dy numërorëve themelo­rë (për të shënuar një sasi të përafërt), formimet ono-matopeike të përftuara nga përsëritja e një fjale në të njëjtën trajtë ose në trajtë të ndryshuar:

copë-copë, çika-çika, duar-duar, fije-fije, fletë–fletë, grigje-grigje, grupe-grupe, gunga-gunga, herë–herë, kokrra-kokrra, kortarë-kortarë, kuti-kuti, lara–lara, lloj-lloj, ngjyra-ngjyra, palë-palë, petë-petë, pika-pika, pjesë-pjesë, radhë-radhë, rripa-rripa, shka-llë-shkallë, togje-togje, tufa-tufa, thela-thela, valë–valë, vende-vende, vise-vise, vrima-vrima, xhunga–xhunga, zhele-zhele etj.; dita-ditës, dora-dorës, hera–herës, këmba-këmbës etj.; njëri-tjetri, shoqi-shoqin etj.; çalë-çalë, fort-fort, gati-gati, hollë-hollë, rëndë–rëndë, shumë-shumë, vonë-vonë etj.

aty-këtu, hyrje-dalje, (punëtorët e) ngarkim-shkar-kimit, poshtë-lart, pritje-përcjellje, vajtje-ardhje etj.;

dy-tri orë, dhjetë-pesëmbëdhjetë vjet, 10-15 vjet, katër-pesë veta, pesë-gjashtë ditë, 5-6 ditë, afate dy–tremujore, periudha njëzet-tridhjetëvjeçare etj.;

bam-bam, ciu-ciu, dër-dër, fiu-fiu, ham-ham, hum-hum, kuak-kuak, llap-llap, osh-osh, tak-tak, zdruj–zdruj etj.; bam-bum, fap-fup, gau-giu, ham-hum, paj–puf, tik-tak etj.; gëk-mëk, lecka-pecka, qorr-morr etj.;

■§68 b, c, ç, d

134

b) emërtimet e përbëra të njësive të matjes:

ditë-njeri, ditë-punë, gram-molekulë, kalë-fuqi, kuaj-fuqi, kilovat-orë, orë-makinë, orë-normë, orë-nje-ri, ton-kilometër, vit-dritë etj.

Kështu shkruhen edhe emërtimet e përbëra të një­sive të ndryshme të klasifikimit: grup-kulturë, grup–mallra, grup-moshë etj.;

c)  emërtimet jo të thjeshta me lidhje këpujore
plotësuese ose me lidhje përcaktore-ndajshtimore
ndërmjet pjesëve përbërëse të tyre:

bar-bufe, bar-lulishte, hotel-restorant, kafe-resto-rant, miniera e hekur-nikelit, (trajta) pësore-vet-vetore, postë-telegraf-telefon etj.;

dhomë-muze, shtëpi-muze, qytet-muze, qytet-hero, dyqan-shtëpi, hotel-pension, vagon-cisternë, vagon–restorant, vinç-kullë, vinç-urë, sëpatë-daltë, organiza-të-bazë, (punimet e) shpim-kërkimit, (brigada e) shpim–shfrytëzimit; të shpim-vlerësimit, plan-detyrë, qen-ujk etj.;

ç) formimet terminologjike të tipit:

(raketa) ajër-ajër, ajër-tokë;   tokë-ajër,  tokë-tokë

etj.;

d) formimet e tjera jo të thjeshta, kryesisht mbie-
mërore, pjesët e të cilave kanë midis tyre lidhje këpu-
jore që shprehin marrëdhënie plotësuese ose të ndër-
sjellta:

agraro-industrial, analitiko-sintetik, bujqësor-in-dustrial, ekonomiko-shoqëror, historiko-gjeografik,  po­litiko-kulturor, politiko-shoqëror, tekniko-material, ushtarako-politik etj.;

afro-aziatik, anglo-amerikan, austro-hungarez, bal-to-sllav, franko-gjerman, greko-romak, shqiptaro–grek, trako-ilir eltj.[7];

fjalor frëngjisht-shqip, fjalor latinisht-shqip, fja­lor shqip-rusisht-frëngjisht etj.

Po kështu shkruhen: marksizëm-leninizëm, mark-sist-leninist, marksiste-leniniste.

dh) pjesëza ish- përpara emërtimeve të ndryshme:

ish-drejtor, ish-komandant, ish-komisar, ish-krye-qyteti, ish-kryetari i Këshillit Popullor të Rrethit. .., ish-ministër etj.;

e) emërtimet e përbëra të pikave të horizontit, të formuara prej një fjale të thjeshtë dhe prej një fjale të përbërë:

jug-juglindje, jug-jugperëndim, lindje-verilindje, perëndim-jugperëndim, veri-verilindje etj.;

ë) emrat e përbërë të krahiniave e të fshatrave të vendit tonë, me lidhje bashkërenditëse, ndajshtimore ose me lidhje përkatësie:

Ballaj-Vendas, Bardhaj-Reç, Çal-Barzez, Çerkez–Morinë, Çermë-Biçak, Dars-Fshat, Mborje-Drenovë, Nikaj-Mertur, Pezë-Helmës, Rreth-Greth etj.; Gjeçaj-

-Kodër, Labinot-Fushë, Labinot-Mal, Papër-Sollak etj., Dushk-Peqin, Fier-Shegan, Fushë-Arrëz, Fushë-Lurë, Fushë-Muhur, Krej-Lurë, Kulej-Papër, Lab-Martalloz, Nivicë-Bubar, Toskë-Martalloz, Ujë-Lurth, Zall-Dajt, Zall-Dardhë, Zall-Herr etj.;

f)   emrat e përbërë gjeografikë të huaj, edhe kur
pjesët përbërëse lidhen midis tyre me një parafjalë, li-
dhëz ose nyjë:

Aima-Ata, Alzas-Lorenë, Amu-Darja, Bab-el-Man-deb, Brest-Litovsk, Buenos-Ajres, Dar-es-Salam, Frank-furt-mbi-Majn, Hong-Kong, Il-dë-Frans, Komsomolsk–mbi-Amur, Kosta-Rika, Kuala-Lumpur, Nju-Delhi, Nju-Jork, Pa-dë-Kale, Port-Artur, Port-Said, Rostov–mbi-Don, San-Francisko, San-Hoze, San-Huan, San–Marino, San-Salvador, Santo-Domingo, Sent-Etien, Sierra-Leone, Sierra-Morena, Sir-Darja, Tel-Aviv, Tian–Shan, Ulan-Bator etj.

Te emërtimet gjeografikë, që si pjesë të parë kanë një nyjë të përparme në gjuhët përkatëse, ndërmjet saj dhe pjesës tjetër nuk vihet vizë lidhëse: La Paz, La Plata,  La Valeta< Los Anxhelos etj.

g)  emrat ose mbiemrat e huaj të personave të për-
bërë prej dy a më shumë pjesësh:

Abu-Ali, Abu-Ali-Ahmet, Frederik Zholio-Kyri, Ge-Lisak, Ibn-Batuta, Ibn-Rusta, Ibn-Sina, Mak Do-nald, Mamln-Sibirjak, Mari-Luizë, Martin Andersen–Neksë, Mendelson-Bartoldi, Rimski-Korsakov, Salti-kov-Shedrin, Sen-Sans, Sen-Simon, Sen-Zhyst, Zhan–Zhak Ruso etj.

Shënim 1. Kur midis emrit dhe mbiemrit të një per­soni të huaj ndodhet një nyjë ose një pjesëz, këto zakonisht shkruhen veç: Antonis van Dajk, Dora d’lstria, Fergys O Ko-nor, Gi dë Mopasan, Leonardo da Vinçi, Lope de Vega, Mah-mud al Kazhgari, Miguel de Cervantes, Shon O Kejsi, Vin-cent van Gog, Zhanë d’Ark etj.

Shënim 2. Pjesët përcaktuese të mbiemrave të per-sonave shkruhen pa vizë lidhëse e pa kllapa: Aleksandër Dyma Biri, Gavril Dara Plaku, Gavril Dara i Riu, Katoni i Ri etj.

Shënim 3. Pjesa -ogllu e emrave të burimit turk shkru­het njësh me emrin vetjak përkatës: Osmanogllu, Pazvano-gllu etj.

Shënim 4. Gjymtyrët përbërëse të emrave dhe të mbie­mrave kinezë, koreanë, vietnamezë e birmanë shkruhen veç e veç, pa vizë në mes: Fan Dinj Fung,Li Sun Sin, Lu Sin, Ngu-jen Van Troi etj.

gj) numërorët rreshtorë, kur vetë numri ose një pjesë e tij shënohet me shifra arafoe:

klasa e 2-të, kreu i 4-t, e 5-ta A, Kongresi i 6-të, shekulli i 20-të, viti i 29-të i Çlirimit, i 74-ti, i 50-mi-jëti ose i 50 000-ti, i 200-milionti ose i 200 000 000-ti etj.

Po kështu shkruhen: 400-shi 500-shi, 900-shi, 300 000-shi ose 300-mijëshi etj.

Kur numërori rreshtor shkruhet me shifër roma-ke, përdoret pa prapashtesë dhe pa nyjë të përparme:

klasa I, Kongresi V, Kreu XVI, viti XXIX i Çliri­mit, Gjergj Balsha I, Luigji XIV, Mehmeti II etj.

Shënim. Numërorët rreshtorë që shënojnë shkallët e përgjegjësisë në organizatat shoqërore, në ushtri etj., shkru­hen gjithnjë me shkronja e jo me shifra romake:

kapiten i parë, piloti i dytë, sekretari i parë i Komitetit të Partisë të …, sekretari i dytë i ambasadës etj.

h)  emërtimet e përvjetorëve dhe formimet e ngja-
shme me to, kur numërori shënohet me shifër:

50-vjetori i Pavarësisë; 25-vjetori i themelimit të Partisë; shkolla 8-vjeçare; 15-ditëshi i parë i shtatorit; 30-vjetëshi i parë i shekullit XIX etj.

Por, kur numërori shënohet me shkronja, fjala shkruhet si një e vetme, pa vizë në mes: pesëdhjetë-vjetori i Pavarësisë; pesëqindvjetori i vdekjes së Skën-derbeut; njëzetepesëvjetori i themelimit të Partisë; shkolla tetëvjeçare; pesëmbëdhjetëditëshi i parë i shta­torit etj.;

i)  emërtimet e veçanta të mjeteve teknike, si edhe
emërtimet e ngjashme konvencionale, në përbërjen e
të cilave hyn edhe një numër i shënuar me shifra:

B-52, Boing-707, F-100, 11-18, Gaz-69, Mig-21, T-34, TU-104, U-2, Apolo-14, Kozmos-130; Plani D-4, Agjenti J-33 eftj.

Po kështu shkruhen edhe numrat e telefonave dhe të targave të automjeteve, kur përbëhen nga grupe shifrash p.sh.:

27-52, 25-09, 41-44, 55-70, 55-76;

BR 68-65, DR 42-68, ER 50-52, KO 43-93, TR 03-97, ■ UP 05-06-50 etj.;

j) emërtimet e shkurtuara të institucioneve, të zyrave, të ndërmarrjeve, të organizatave etj.; viza li-dhëse në këtë rast vihet midis tyre dhe nyjës së prap-me ose mbaresës:

SMT-ja e Lushnjës, punonjësit e NB-ve, Komite-ti Qendror i BRPSH-së, sesioni i 28-të i OKB-së, Shta-bi i ABD-së, korrespondentët e ATSH-së, nëpunësit e

PTT-së, oxhaku i TEC-it, anëtarët e BRASH-it, rre-gullorja e FIFA-s etj.;

k) emërtimet e përbëra nga një pjesë e shkurtuar dhe nga një pjesë e plotë:

NI-Kimike, Nl-Projarma, Nl-Pyjore, NI-Qelqi, NI-Tulla etj.;

I)   shkronjat, numrat (kur shkruhen me shifra),
pjesët e pandryshueshme të ligjëratës, si edhe elementë
që nuk janë pjesë të ligjëratës, kur përdoren si emra
dhe marrin tregues të itrajtave rasore:

a-ja; h-ja; vëru pikat ë-ve; vër pikën mbi i-në; d-ja është bashkëtingëllore; y-ja është zanore; të gje-ndet x-i etj.; 1-ja; 2-ja; 3-ja; 7-a; 15-a; kryengritja e 1911-s; ngjarjet e 1924-s; aksionet kryesore gjatë 1943-së etj.; e-ja, dhe-ja, as-i janë lidhëza këpujore; kuptimet e -tar-it si prapashtesë; zë-ja është prapa-shtesë zvogëlimi; pse-ja është ndajfolje pyetëse etj.;

II)    komandat ushtarake të përbëra nga dy ose
më shuanë pjesë; viza lidhëse në këtë rast vihet midis
pjesëve përbërëse të tyre:

Para-marshl, Me vrap-marshl, Prapa-ktheul, Gjys-mëdjathtas-kthehu!, Në vend-numërol, Skuadër-ndaU, Skuadra, djathtas-kthehu!, Në krah-armë!, Pranë këm-bës-armë!, Në sup-armël, Në krahaqafë-armë!, Djathtas–ndero!, Togë-ndal!, Toga-mblidhu!, Bajonetë-drejto!, Bajonetë-përkul!, Për nder-armë!, Armë-zbraz!, Maj-tas-eja në radhë! Largësi-zmadho!, Rrip-zgjato!, Kom-pania, në vijë togë-kolonë-mblidhu!, Batalioni, në vi-jë kompani-kolonë-mblidhu! etj.

§ 69

Shkruhen me vizë të gjatë në mes tyre:

a)  emrat e përveçëm që shënojnë caqet e një ha-
pësire gjeografike, si edhe emrat që shënojnë caqe
kohore:

gara e çiklizmit Tiranë—Elbasan—Korçë; hekur-udha Rrogozhinë—Fier; kanali Peqin—Kavajë, ka-nali Vjosë—Levan—Fier; largësia Tokë—Diell; vi-ja ajrore Paris—Tiranë—Pekin; lundrimi Amerikë —Evropë; udhëtimi Francë—Argjentinë—Australi; udhëtimi Tokë—Hënë etj.;

periudha janar—maj; periudha pranverë—vje-shtë etj.;

b) numërorët që shënojnë caqet e një hapësire ko-
hore:

periudha 1939—1944; tridhjetëvjetori i themeli-mit të Partisë 8.XI.1941—8.XI.1971; katërqindvjetori i lindjes së Budit 1566—1966; Konferenca e Parë e Studimeve Albanologjike 15—21.XI.1962; Kongresi i Drejtshkrimit të Gjuhës Shqipe 20—25.XI.1972; pe-sëqindvjetori i vdekjes së Skënderbeut 1468—1968; plani i katërt pesëvjeçar 1966—1970; viti shkollor 1973—1974; letërsia e shekujve XIX—XX etj.;

c)  dy a më shumë emra të veçantë ose emërtime,
fjalë a togje fjalësh të veçanta, të cilat kanë ndërmjet
tyre marrëdhënie të ndërsjellta, janë elementë përbë-
rëse të njësive kuptimore shumëpjesëshe ose shënojnë
kalime nga një gjendje në një gjendje tjetër:

ndeshja Dinamo—Partizani; ndeshja e jutbollit Shqipëri—Turqi; takimi Spaski—Fisher; uniteti par-ti—popull;

trekëndëshi mësim—punë prodhuese—edukim fizik dhe ushtarak;

marrëdhëniet mall—para—mall;

ç) emrat e bashkautorëve të një vepre:

K. Marks—F.Engels; A. Xhuvani—K. Çipo etj.

VI.   PËRDORIMI I SHKRONJAVE TË MËDHA

§ 70

Shkronja e madhe përdoret për të dalluar emrat e përveçëm dhe emërtimet e barasvlershme me ta nga emrat e përgjithshëm.

§ 71

Shkruhen me shkronjën e parë të madhe emrat dhe mbiemrat e personave, epitetet ose ofiqet (nofkat) që janë pjesë përbërëse e tyre, si edhe pseudonimet:

AU Kelmendi, Avni Rustemi, Dedë Gjo Luli, Gjergj Elez Alia, Gjergj Kastrioti, Gjeto Basho Muji, Gjin Bua Shpata, Gjon Buzuku, Ismail Qemali, Naim Frashëri, Pjetër Budi, Rrapo Hekali etj.;

Aleksandër Dyma Biri, Gavril Dara i Riu, Gjergj Balsha i Parë, Gjergj Qimekeqi, Ivani i Tmerrshëm, Rikard Zemërluani, Leka i Madh, Lleshi i Zi, Mark Shalëgjati, Nikolla Këmbëleshi etj.;

Asdreni, Buburicka, Çajupi, Dokë Sula, Jakin Shkodra, Migjeni, Platonicus, Rushit Bilbil Gramshi etj.

Shënim 1. Nyjat dhe pjesëzat e mbiemravc   të   huaj

shkruhen me shkronjë të vogël, kur jepet i plotë emri dhe mbiemri i personit, por shkruhen me shkronjë të madhe, kur përdoret vetëm mbiemri dhe kur nyja ose pjesëza është ele-ment i domosdoshëm i tij:

Kalderon de la Barka, por De la Barka, Leonardo da Vinçi, por Da Vinçi; Lope de Vega, por De Vega; Mahmud al Kazhgari, por AI Kazhgari; Sharl dë Koster, por Dë Kos-ter; Vincent van Gog, por Van Gog etj.

Me shkronjë të madhe shkruhen edhe pjesët O, Mak, San, Sen të mbiemrave të huaj të personave:

O Brien, O Konor, O Kejsi; Mak-Dovell, San-Martin, Sen–Simon etj.

S h ë n i m 2. Të gjitha pjesët e emrave dhe të mbie­mrave kkiezë, koreanë, vietnamezë e birmanë fillojnë me shkronjë të madhe:

Fan Dinj Fung, Kan Gam Çan, Li Sju Çen, Lu Sin, Ngujen Van Troi, Sun Jat Sen etj.

§ 72

Shkruhen me shkronjën e parë të madhe emrat e mbiemrat e përveçëm, të cilët, megjithëse përdoren për të shënuar një kategori të caktuar njerëzish, nuk janë kthyer në emra të përgjithshëm:

janë të rrallë në histori Gjergj Kastriotët; kemi edhe ne Homerët tanë; një Promete i ditëve tona etj.

Shënim. Kur emrat e përveçëm të njerëzve janë kthyer në emra të përgjithshëm që shënojnë tipin përkatës, shkru­hen me shkronjë të vogël:

ciceron, donkishot, gobsek, harpagon, kuisling, mecen, mentor etj.

Me shkronjë të vogël shkruhen edhe emërtimet e një­sive të matjes, të mjeteve teknike, të sendeve etj., të eilat burojnë nga emra të përveçëm:

amper-i, om-i, vat-i, volt-i, zhul-i; dizel, ford, mau-zer, rëntgen etj.

§ 73

Emërtimet e funksioneve shtetërore, politike e ushtarake, të gradave, të titujve fetarë etj. shkruhen me shkronjë të vogël:

ministri i Ndërtimit N.N., deputeti i Kuvendit Po-pullor N.N., kryetari i Komitetit Ekzekutiv N.N., presidenti i Republikës, perandori Kostandin, mbretë-resha Teuta, sulltan Murati II;

sekretari i Komitetit të Partisë, anëtari i Byrosë Politike, anëtari i Sekretariatit të KQ, sekretari i KQ, komisari i korpusit, komisari i batalionit, ambasadori N.N.;

komandanti i regjimentit, komandanti i korpusit, komandanti i brigadës, shefi i shtabit, admirali N.N., mareshali Vatutin, gjenerali Dombrovski, major Pe-t trit Bardhi, toger Skënder Petrela;

dukë Gjin Tanushi, princi Karl Topia, kont Ni~ ketë Topia, vojvodë Janosh Huniadi, Ali pashë Gucia, Mehmet pashë Bushati, Ali bej Evrenozi;

anëtari i Akademisë së Shkencave N.N., profesor N.N., docent N.N., doktor profesor Aleksandër Xhu-vani, bashkëpunëtor i vjetër shkencor N. N. [8];

Emërtimet e titujve të tjerë të nderit shkruhen me shkronjë të madhe vetëm në fjalën e parë:

Artist i merituar, Mësues i merituar, Mjeshtër i sportit etj.[9]

§ 75

Shkruhen me shkronjë të madhe emrat e përve­çëm të botës mitologjjke e fetare, si edhe ata të figu-rave e të tregimeve popullore:

Adami, Apoloni, Buda, Diana, Eva, Hermesi, Ju-piteri, Krishti, Minerva, Mitra, Muhameti, Neptuni, Pani, Polifemi, Shiva, Zeusi etj.; Borëbardha, e Buku-ra e Dheut, Hirushja, Katallani, Maro Përhitura, Sy-qenëza etj. (por shkruhen me shkronjë të vogël emrat e përgjithshëm të sferave të mësipërme si allah^ engjëll, perëndi, perri, shenjt, xhind, zanë etj.).

§ 76

Shkruhen me shkronjë të madhe emrat e përve­çëm të kafshëve:

Balashi, Baloja, Bukefali, Kazili, Kuqali, Laroja, Rosinanti etj.

■ri i Pishkashit, Gjiri Arabik, Gjiri Persik, Ishulli i Le-zhës, Kepi i Gjelbër, Kepi i Shpresës së Mirë, Kodra e Kuqe, Komsomolsk-mbi-Amur, Kunora e Dardhës, Kunora e Lurës, Lëndina e Lotëve, Lugjet e Verdha, Lumi i Vlorës, Maja e Hekurave, Malësia e Madhe, Malësia e Mbishkodrës, Mali i Bardhë, Mali i Gjerë, Mali i Zi, Mali me Gropa, Oqeani i Ngrirë i Veriut, Përroi i Thatë, Poli i Jugut, Poli i Veriut, Qafa e Gjarprit, Qafa e Thanës, Qafa e Zezë, Reç-e-Dar-dha, Rrafshi i Dukagjinit, Rruga e Barrikadave, Sheshi i Demostratave, Sheshi i Flamurit, Shka-lla e Tujanit, Shkëmbi i Kavajës, Shtegu i Dhenve, Tenda e Qyplt, Toka e Zjarrtë, Ura e Shtrejtë, Vau i Dejës, Vendet e Ulëta, Zelanda e Re etj.

Shënim 1. Emrat e përgjithshëm gjeografikë si breg, buzë, çukë, det, fushë, gadishull, grykë, gji, hundë, istëm, ishull, kanal, kep, kodër, krua, liqen, lumë, majë, mal, ngu-shticë, përrua, qafë, qytet, sukë, she, shkretëtirë, shpellë, tropik, vargmal etj., kur nuk janë pjesë përbërëse e një emërtimi të përveçëm, por përdoren si përcaktues të një emri gjeografik ose përcaktohen prej tij, shkruhen me shkronjë të vogël:

çuka e Ajtojt, deti Adriatik, deti i Kinës Jugore, fusha e Korçës, fusha e Myzeqesë, gadishulli i Ballkanit, gryka e Kël-cyrës, gjiri i Vlorës, hunda e Karaburunit, istmi i Korintit, ishulli i Sazanit, kanali i Korfuzit, kanali i Myzeqesë, kanali i Suezit, kepi i Rodonit, kroi i Zejmenit, liqeni Balaton, liqeni i Prespës, liqeni i Shkodrës, lumi i Matit, lumi i Tiranës, maja e Korabit, maja e Radohinës, mali i Dajtit, ngushtica e Bosforit, ngushtica c Gjibraltarit, përroi i Munellës, qafa e Llogorasë, qyteti i Fierit, shpella e Dragobisë, tropiku i Ga-forres, vargmali i Andeve etj.

Shënim 2. Mbiemrat që janë pjesë përbërëse të em­rave gjeografikë, sikurse shihet edhe nga shembujt e mësi-përm, shkruhen kurdoherë me shkronjë të madhe:

Curraj i Epër, Drini i Bardhë, Drini i Zi, Kanali i Madh, Kurveleshi i Poshtëm, Labova e Sipërme, Malësia e Madhe, Mali i Zi, Myzeqeja e Vogël, Prespa e Madhe, Prespa e Vogël etj.

Shënim 3. Të gjitha pjesët përbërëse të emërtimeve zyrtare të shteteve fillojnë me shkronjë të madhe (me për-jashtim të nyjave):

Despotati i Epirit, Mbretëria e Nepalit, Perandoria Os-mane, Perandoria Romake e Lindjes, Perandoria Romake e Perëndimit, Principata e Arbërisë, Principata e Lihtenshtajnit, Republika Arabe e Egjiptit, Republika Demokratike Gjerma-ne, Republika Demokratike e Vietnamit, Republika France-ze, Republika e Korçës, Republika Popullore e Kinës, Repu­blika Popullore e Shqipërisë, Republika e San-Marinos, Repu­blika Socialisie e Rumanisë, Republika e Venedikut, Shtetet e Bashkuara të Amerikës etj.

Shënim 4. Emrat e anëve të horizontit dhe mbiemrat e formuar prej tyre shkruhen me shkronjë të madhe (me përjashtim të nyjës), kur përdoren si emërtime njësish te-rritoriale (gjeografike ose historike) ose si pjesë të këtyre emërtimeve:

vallet tona të Jugut, popujt e Lindjes, Lindja e Largme, Lindja e Mesme, shtetet e Perëndimit, kryengritjet e malëso-rëve të Veriut, popujt e Veriut. etj.;

Amerika e Jugut, Italia e Jugut, Poli i Jugut, Vietnami i Jugut, Evropa e Veriut, Irlanda e Veriut, Koreja e Veriut, Poli i Veriut, Shqipëria e Veriut, Vietnami i Veriut etj.;

Amerika Jugore, Evropa Jugore, Shqipëria Jugore, Evropa Juglindore, Azia Juglindore, Evropa Lindore, Gjermania Lindore, Mesdheu Lindor, Evropa Perëndimore, Gjermania Pe-rëndimore, Afrika Veriore, Amerika Veriore, Shqipëria Veriore, Shqipëria Veriperëndimore etj.;

Kur emrat dhe mbiemrat e mësipërm përdoren për të shënuar një drejtim ose një pikë të horizontit, shkruhen me shkronjë të vogël: u nisën drejt veriut; era fryn nga lindja; në drejtim veriperëndimor etj.

Shënim 5. Emërtimet gjeografike shkruhen me shkronjë të madhe, edhe kur përdoren me kuptim të figurshëm:

Borovë (masakër fashiste), Munih (marrëveshje me fa-shizmin), Dien Bien Fu, Stalingrad, Vaterlo (disfatë e rëndë ushtarake).

§ 79

Emërtimet e periudhave, të ngjarjeve, të akteve e të dokumenlteve historike me rëndësi kombëtare ose ndërkombëtare, të monumenteve historike e të monu-menteve të kulturës shkruhen me shkronjë të madhe (me përjashtim të nyjave dhe të fjalëve shërbyese):

Çlirimi (zhvillimi ekonomik pas Çlirimit), Reforma, Rilindja, Rilindja Kombëtare Shqiptare, Tanzimati etj.;

Antanta, Antanta e Vogël, (fuqitë) e Boshtit, In-ternacionalja Komuniste, Internacionalja e Parë, Ko-muna e Parisit, Konferenca e Ambasadorëve, Konfe-renca e Labinotit, Konferenca e Paqes, Konferenca e Pezës, Kongresi VI i PPSH, Kongresi i Drejtshkrimit të Gjuhës Shqipe, Kongresi i Lushnjës, Kongresi i Manastirit, Kongresi i Përmetit, Kuvendi i Lezhës, Lëvizja Nacionalçlirimtare, Lidhja e Prizrenit, Lufta e Dytë Botërore, Lufta Nacionalçlirimtare, Lufta Një-qindvjeçare, Lufta e Vlorës, Mbledhja e Beratit, Nata e Shën Bartolemeut, Njëqind Ditët, Operacioni i Dim-rit, Qeveria e Përkohshme e Durrësit, Reforma Agrare, Republika e Tretë, Revolucioni Socialist i Tetorit, Shoqëria e të Shtypurit Shkronja Shqip, Traktati i Londrës, Traktati i Shën Stefanit, Traktati i Versajës

Dekreti i Paqes, Dekreti i Tokës, Karta e Kombeve të Bashkuara, Karta e Madhe e Lirive, Kushtetuta e

RPSH, Letra e Hapur e KQ të PPSH, Memorandumi i Gërçes, Tezat e Prillit etj.;

Shtëpia e Partisë, Kalaja e Gjirokastrës, Varre-zat e Dëshmorëve të Atdheut (Tiranë), Mauzoleumi i Dëshmorëve (Durrës), Manastiri i Ardenicës etj.;

Monumenti i Shpalljes së Pavarësisë (Vlorë), Mo­numenti i Luftëtarit Kombëtar (Korçë), Monumenti i Skënderbeut (Tiranë, Krujë), Ura e Mesit, Xhamia e Ethem beut (Tiranë) etj.

Shënim. Emërtimet e epokave gjeologjike, historike e të formacioneve historiko-shoqërore që nuk janë emra të përveçëm, shkruhen me shkronjë të vogël:

diluvi, jura, kuaternari etj.; koha e re, mesjeta, neoliti, paleoliti etj.; feudalizmi, komuna primitive, kapitalizmi, ko-munizmi etj.

§ 80

Emërtimet zyrtare (të sotme ose historike) ttë ins-titucioneve të shtetilt e të partisë të vendit tonë, si edhe emërtimet e organizatave shoqërore e të njësive ush-tarake kryesore shkruhen me shkronjë të madhe (me përjashtim të nyjave dhe të fjalëve shërbyese); po kë­shtu veprohet edhe në rastet e ngjashme në kumtimet e në dokumentet zyrltare:

Komiteti Qendror i Partisë së Punës të Shqipë­risë, Byroja Politike e Komitetit Qendror të Partisë së Punës të Shqipërisë, Sekretariati i Komitetit Qe­ndror të Partisë së Punës të Shqipërisë, Kuvendi Po-pullor, Presidiumi i Kuvendit Popullor, Këshilli i Ministrave i Republikës Popullore të Shqipërisë, Fronti Demokratik i Shqipërisë, Këshilli i Përgjith­shëm i Frontit Demokratik, Bashkimet Profesionale të

Shqipërisë, Këshilli i Përgjithshëm i Bashkimeve Profe-sionale të Shqipërisë, Bashkimi i Rinisë së Punës të Shqipërisë, Komiteti Qendror i Bashkimit të Rinisë së Punës të Shqipërisë, Bashkimi i Grave të Shqipëri­së, Këshilli i Përgjithshëm i Bashkimit të Grave të Shqi­përisë, Partia Komuniste e Shqipërisë, Rinia Komuniste Shqiptare, Ushtria Popullore, Ushtria Nacionalçlirim­tare, Shtabi i Përgjithshëm i Ushtrisë Nacionalçli­rimtare, Këshilli Antifashist Nacionalçlirimtar, Kryqi i Kuq Shqiptar, Bashkimi i Përgjithshëm i Koopera-tivave të Konsumit, Komiteti Kombëtar i Veteranë-ve të Luftës të Popullit Shqiptar, Ministria e Arsimit dhe e Kulturës, Ministria e Punëve të Jashtme, Mi­nistria e Tregtisë, Akademia e Shkencave e Republi­kës Popullore të Shqipërisë, Universiteti Shtetëror i Tiranës, Biblioteka Kombëtare, Banka e Shtetit Shqip­tar, Komiteti i Kulturës dhe i Arteve, Instituti i Gju­hësisë dhe i Letërsisë, Instituti i Monumenteve të Kulturës, Instituti i Lartë Shtetëror i Bujqësisë, Insti­tuti i Shkencave, Fakulteti i Historisë dhe i Filologjisë, Fakulteti Ekonomik, Drejtoria e Përgjithshme e Eko-nomisë Komunale, Teatri Popullor, Teatri i Operës dhe i Baletit, Shtëpia Botuese e Librit Shkollor, Ko­miteti i Partisë i Rrethit të Beratit, Këshilli Popullor i Rrethit të Shkodrës, Korparmata I, Divizioni II, Bri-gada I Sulmuese etj.[10]

Shënim. Emërtimet e kategorive të mësipërme, kur përdoren si emra të përgjithshëm, shkruhen me shkronjë   të

vogël: u bënë zgjedhjet e këshillave popullore të rretheve; do të shkoj në komitetin ekzekutiv; ky universitet nuk ka fakul-tet mjekësie etj.

§ 81

Kur në një kontekst të caktuar një emërtim i ti­pave të përmendur në §§ 79, 80 rishfaqet me anë të fjalës së parë, kjo shkruhet me shkronjë të madhe, si përfaqësuese e një emri të përveçëm:

forcat e Lidhjes (= e Lidhjes së Prizrenit); mësimet e Komunës (= e Komunës së Pari-sit); vendimet e Kongresit (p.sh. e Kongresit të Lu-shnjës, të Përmetit); rëndësia historike e këtyre Tezave (= e Tezave të Prillit); Kongresi VI i Partisë (= i Partisë së Punës të Shqipërisë); tridhjetëvjetori i themelimit të Frontit (= të Frontit Demokratik të Shqipërisë); institutet e Akademisë (= e Akademisë së Shkencave të RPSH); dokumentet e Shtabit (= e Shtabit të Përgjithshëm të Ushtrisë Nacionalçlirim-tare) etj.

§ 82

Shkruhen me shkronjë të madhe pjesët përbërëse të emërtimeve të festave kombëtare e ndërkombëtare:

28 Nëntori, 29 Nëntori, 11 Janari, 8 Marsi ose Tetë Marsi, 1 Maji ose Një Maji, 24 Maji, 1 Qershori, 10 Korriku, 7 Nëntori, 8 Nëntori ose Tetë Nëntori, Dita e Aviacionit, Dita e Mësuesit, Dita Ndërkombëtare e Gruas, Viti i Ri etj.

Shënim. Emrat e festave fetare shkruhen me shkronjë të vogël:

bajrami, kërshëndellat, mevludi, nata e mirë, pashkët, e premtja e zezë, ramazani, rrëshajet, ujët e bekuar etj.

§ 83

Te titujt e gazetave, të revistave e të librave, të cilët vihen kurdoherë ndërmjet thonjëzash, shkruhet me shkronjë Itë madhe vetëm fjala e parë dhe emrat e përveçëm që hyjnë në përbërjen e titullit:

«Zëri i popullit*, «Bashkimi*, «Zëri i rinisë*, «Sporti popullor*, «Jeta e re», «Studime filologjike*, «Studime historike*, «Gjurmime albanologjike*, «Re-vista pedagogjike*, «Në shërbim të popullit*, «Ylli i mëngjezit*, «Bujku i ri», «Shqiptarja e re», «Kushtri-mi i lirisë*, «Bota e re*, «Ata nuk ishin vetëm…*, «Bagëti e bujqësia*, «Drurët dhe shkurret e Shqipëri­së*, «Gramatika e gjuhës shqipe*, «Historia e Skë-nderbeut*, «Historia e letërsisë shqipe*, «Komedia hyj-nore*, «Kujtime nga jeta e Brigadës I Sulmuese*, «Lulet e verës*, «Norma letrare kombëtare dhe kul-tura e gjuhës*, «Para agimit*, «Për revolucionarizimin e mëtejshëm të shkollës sonë*, ^Drejtshkrimi i gjuhës shqipe*, «Shpresë për popullin, tmerr për armikun*, «Toka jonë*, «Zëri i arbëreshëve* etj.

Po kështu shkruhen titujt e botimeve në gjuhët e huaja, kur jepen me alfabetin e shqipes:

«1 foni tis Alvanias*, «Noje rajnishe cajtung*, «L’albaneze d’Italia*, «L’ymanite ruzhë*, «Rote fane* etj.

§ 84

Shkuruimet e emrave të shteteve, të partive, të organizatave, të shoqërive, të institucioneve, të ndër-marrjeve etj., shkruhen me shkronja të mëdha, pa vënë pikë as ndërmjet, as pas tyre:

RPSH, RSR, RDGJ, BRSS, SHBA etj.; PPSH, PKSH, PKK etj.; BPSH, BRPSH, BGSH, KONARE, OKB, NATO, SEATO, UNESKO, GAT etj.; AIESEE, FIDE, FIFA, OPEK, SVEA, UEFA etj.; ATSH, NB, NN, SMT, UEM, USHT, TEC, AXHERPRES, AFP, MENA, VNA etj.

§ 85

Shkruhen me shkronjë të madhe emrat e për­gjithshëm, kur përdoren për të shënuar qenie të per-sonifikuara (në fabulat, përrallat e në krijime të tjera

letrare):

Plaku i Vitit të Ri; O Prill, o im vëllal; «Vajza dhe Vdekja»; Përralla gjet një ditë të Vërtetën (N. Fra-shëri); Të lumtë, o Arbër, se na zbardhe faqen! (K. Kristoforidhi) etj.

§ 86

Mund të shkruhet me shkronjë të madhe një emër i përgjithshëm për qëllime të veçanta stilistike, për të theksuar me forcë a me ngjyrim të veçanitë një no-cion, një njeri a një ide të caktuar (Atdheu, Mëmë-dheu, Partia, Liria, Komisari, Komandanti, Njeriu, Nëntori eitj.):

«Të bukurën e gjeta te ti, o Atdhe!»; «Të nderoj-më Mëmëdhenë!»; «Ku t’i kërkoj rrënjët e tua, Parti?»; «Mirëmëngjes, Republikë!»; Nëntori ynë i lav-dishëm; «Flamur i madh për Vegjëli»; «YH i pavdekur për Liri» etj.

§ 87

Përemri vetor ju dhe përemrat pronorë juaj, (i, e) tij, (i, e) saj, në shenjë nderimi për personin të cilit i drejtohemi, ose për të cilin flasim, mund të shkru­hen me shkronjë të madhe.

Me shkronjë të madhe mund të shkruhen edhe emërtimet e bartësve të funksioneve shtetërore e sho-qërore, kur u drejtohemi atyre:

Shoku Ministër!; Shpresoj, shoku Kryetar, se do të marr një përgjigje të shpejtë etj.

§ 88

Shkruhen me shkronjë të madhe emërtimet shken-core të tipave, klasave, rendeve, familjeve e gjinive të botës bimore e shtazore në trajtën latine të tyre; te emërtimet e llojeve e të nënndarjeve të tyre shkru­het me shkronjë të madhe vetëm fjala e parë:

Chordata, Protozoa, Mammalia, Pisces, Rodentia, Carnivora, Felidae, Ursidae, Turdus, Mugil, Canis lupus, Locusta viridis etj.;

Angiospermae, Gymnospermae, Dicotyledones, Mo-nocotyledones, Archichlamideae, Leguminosae, Polygo-nales, Pinaceae, Papilonaceae, Larix, Abies, Castanea sativa, Salvia officinalis etj.

§ 89

Shkruhen me shkronjën e parë të madhe simbo-let e elementëve kimike:

Cl, Fe, H, Mg, Mn, N, Na, O, S etj. § 90

Emrat e përgjithshëm si rrugë, bulevard, stadium, shesh, lagje, hotel, kinema, teatër, ndërmarrje, koo-perativë, uzinë, kombinat, hidrocentral, vapor, shko-llë, klub, gazetë, revistë, roman, poemë, dramë, opera, balet, këngë, çetë, batalion, brigadë etj., që përcakto-hen nga një emër a emërtim i përveçëm në rasën emërore, i venë ndërmjet thonjëzash’[11], shkruhen me shkronjë të vogël:

rruga «Asim Vokshi», rruga ^Kongresi i Përme-tit», bulevardi «Dëshmorët e Kombit», bulevardi «Re-publika», stadiumi «Dinamo», sheshi «Avni Rustemi[12], sheshi «Heronjtë e Vigut», sheshi «Skënderbej»i lagjja «Çlirimi»-, lagjja «24 Maji»;

hotel «Adriatiku», hotel «Dajti», kinema «17 Nën-tori», kinema «Moravay>, teatri «Aleksandër Moisiu», teatri «Migjeni», ndërmarrja bujqësore «8 Nëntori», ndërmarrja e ndërtimit «Perlat Rexhepi», kooperativa bujqësore «Ylli i kuq»-, uzina «Drini», uzina «Partizani», kombinati ushqimor «Ali Kelmendi», hidrocentrali «Karl Marks», hidrocentrali «Lenin», vapori «Vlora», shkolla «Bajram Curri», shkolla «Katër   Dëshmorët[13],

VII.   NDAR1A E FJALËVE NË FUND TE RRESHTIT

§ 96

Ndarja e fjalëve në fund të rreshtit mbështetet kryesisht në ndarjen e fjalëve në rrokje, duke marrë parasysh edhe strukturën morfologjike të fjalës.

§ 97

Fjalët njërrokëshe nuk ndahen në fund të rresh­tit:

afsh, ankth, bulkth, çmend, dash, dru, kënd, kopsht, lak, lëng, i lig, ngjall, shkrep, shkrumb, tremb, thumb, vrull, zmbraps etj.

§ 98

Ndarja e fjalëve në fund të rreshtit bëhet sipas këtyre rreguillave:

a) Bashkëtingëllorja që ndodhet ndërmjet dy za-noresh shkon me zanoren që vjen pas:

ba-rra, bre-dhi, de-ti, do-ra, gë-zim, li-sat, lu-le, mi-ku, ndri-çim, ple-pi, po-pu-lli, pu-në, shpre-sa, xi-xë-llo-nja etj.

n — 36%

b) Kur ndërmjet dy zanoresh ndodhen dy a më shumë bashkëtingëllore, ndarja në fund të rresh-tit është e lirë, mjafton që të paktën bashkëtingëllorja e fundit e togut përkatës të kalojë në krye të rreshtit me zanoren pasuese; nga dy ose më shumë ndarje të mundshme të një fjale duhet parapëlqyer ajo që ruan më të qartë kufijtë e pjesëve të kuptimshme të fjalës:

ko-dra ose kod-ra
hu-dhra » hudh-ra
shu-fra » shuf-ra
ko-fsha >■> kof-sha
ve-gla » veg-la
la-kra » lak-ra
ko-krra » kok-rra
ve-pra vep-ra
po-sta pos-ta
mu-shka » mush-ka
vi-shnje vish-nje
ku-shti kush-ti
la-vdi » lav-di
ek-skavator » eks-kavator
ek-skursion » eks-kursion
ek-speditë » eks-peditë
ek-sport » eks-port
fu-nksion » fun-ksion
të-mblat » tëm-blat ose tëmb-lat
the-mbra » them-bra   » themb-ra
lu-ndra » lun-dra     » lund-ra
qe-ndra » qen-dra     » qend-ra
që-ndroj » qën-droj    » qënd-roj
hë-ngra hën-gra     » hëng-ra etj,

por: korr-je, lodh-je, ndjek-je, ngec-je; i këtej-më, e nesër-mja, i par-më, i pas-më; e ardh-shmja, i brend-shëm, i buj-shëm, i dhimb-shëm, e dhimb-shme, e më-tej-shme, e nder-shme, e nder-shmja, të ngadal-shmit, e paprek-shme, e pavdek-shme, e përbot-shme, e përbot-shmja, e përjav-shmja, i përkoh-shëm, e për-koh-shme, e përkoh-shmja, e vrull-shme; i flak-të, i pes-të, i shesh-të etj.

Shënim. Bashkëtingëllorja j e ndjekur nga një bashkë­tingëllore tjetër lidhet gjithmonë me zanoren që i prin: kuj-tim, laj~thi, maj-tas, mbruj-ta, paj-toj, vaj-ta etj.

c) Kur në një fjalë vijnë dy zanore njëra pas tjetrës ato mund të ndahen në fund të rreshtit:

vëlla-it, xhaxha-it; ka-ut, va-ut; mete-or; atdhe-ut, kre-ut, muze-ut; e di-el, di-ell, mi-ell, qi-ell; ari-ut, bari-ut, njeri-ut, shi-ut, veri-ut; blu-aj, du-ajt, gru-as, kru-aj, ku-adër, (por edhe kua-dër), ku-arc, mu-aj, punu-ar, ru-aj, sku-adër (por edhe skua-dër), shkru-an; ku-otë (por edhe kuo-të), dy-er, fy-ell, kthy-er, ly-ej, ly-ejmë, thy-ej, thy-ejmë etj.

Në shkrimin e trajtave si mësuesi, sulmuesi, për-kthyesit etj. dhe në fjalët e prejardhura si i arsye-shëm, i pathyeshëm etj. të parapëlqehen ndarjet më­suesi, sulmue-sin, përkthye-sit etj.; i arsye-shëm, i pathye-shëm etj.

ç) Ndarja në fund të rreshtit e fjalëve të përbëra e të përngjitura, si edhe e fjalëve të formuara me pa-rashtesa që përdoren edhe si fjalë më veite në gjuhën e sotme, bëhet në kufirin e pjesëve përbërëse të tyre; kur paraqitet nevoja për ndarjen e vetë pjesëve përbërëse, zbatohen rregullat e mësipërme:

hekur-udhë ose he-kurudhë ose hekuvu-dhë (por jo heku-rudhë); bashk-atdhetar ose bashkatdhe-tar (por jo ba-shkatdhetar); gjith-monë ose gjithmo-në; i shum-anshëm ose i shuman-shëm; mos-ardhje ose mosardh-je (por jo mo-sardhje); për-emër ose përe-mër (por jo pë-remër); i për-jetshëm ose i përjet–shëm etj.

§ 99

Nuk ndahen në fund të rreshtit:

a) fjalët e përbëra të shkurtuara si:

RPSH, PPSH, BPSH, BRPSH, ATSH, BRSS, FIFA, ISIS, KEMP, KK, KONARE, NATO, NB, NIL, NISH, NTLAI, NTLAP, NTSHAI, NTSHAP, OKB, PK, PS, PTT, RDGJ, RSR, SEATO, SHBA, UP etj.;

b) prapashtesa e një numërori rreshtor të shënuar
me shifra arabe dhe nyja e prapme e mbaresat në ato
raste kur shkruhen me vizë lidhëse (shih § 68, pikat
gj, j, l):

Kongresi i 6-të, Internacionalja e 2-të, shekulli i 20-të etj.; SMT-ja, PTT-së, TEC-it etj.; dhe-ja, pse-ja, ah-et dhe oh-et etj.;

c)  shkurttimet e tipave:

a.i. (ad interim), b.j. (bie fjala), d.v. (dora vetë), e.r. (era e ve),f.v. (fjala vjen), p.sh. (për shembull) etj.;

ç) emërtimet e veçanta të mjeteve teknike, si edhe

emërtimet e ngjashme konvencionale, në përbërjen e të cilave hyn edhe një numër i shënuar me shifra (shih § 68 pika i); shkurtimet e njësive të masave dhe shenjat e përqindjes e të përmijës nga shifra që u prin:

TU-104, Boing-707, Gaz-69, Mig-21; 35 cm, 50 dm, 40 km, 28 800 km2, 90 ha, 3 m3, 200 g, 35 kg, 70 kv, 2 l; 100%, 112%, 30%Q etj.;

d)  shenja e paragrafit dhe numri e shkronja që
vijnë pas saj, si edhe shkurtime të tjera që shënojnë
nënndarje të kapitujve, neneve etj.;

§ 12, § 12 a, § 67 Ba, Kreu IV, Kreu VI c etj.;

dh) numrat që përmbajnë një   thyesë   dhjetore:

15,5; 0,06; 10,53 etj.;

e)  shkronjat e një dyshkronjëshi:

da-lloj (e jo dal-loj), ha-rroj (e jo har-roj), pe-sha (e jo pes-ha), hu-dhër (e jo hud-hër) etj.

§ 100

Në ndarjen e fjalëve në fund të rreshtit duhen pasur parasysh edhe këto rregulla plotësuese:

a) një shkronjë e vetme nuk mund të lihet në fund të rreshtit e as të çohet në rreshtin tjetër, edhe kur ësh­të zanore. Kështu shkruhet:

aca-rim (e jo a-carim), acid (e jo a-cid), urë (e jo u-rë), ba-riu (e jo bari-u), li-ria (e jo liri-a), miu (e jomi-u), shkoi (e jo shko-i), Shqi-përia ose Shqipë-ria (e jo Shqipëri-a) etj.;

b) dy shkronja të njëllojta që takohen në një fja-
lë, mund të ndahen në fund të rreshtit:

i pa-anshëm, i pa-arsyeshëm, ko-operativë, vaku–um, kundër-revolucionar, hesht-te, (në mos) prit-të etj.;

c) kur kalon në rreshtin tjetër pjesa e dytë e një
fjale a e një emërtimi të përbërë, që shkruhet me vizë
lidhëse, para saj, në krye të rreshtit, përsëritet viza
lidhëse:

hyrje- / -dalje, marksist- / -leninist, copa- / -copa, aty- j -këtu[14] etj.

§ 101

Nuk mund të hapen kllapa a thonjëza në fund të rreshtit e as të mbyllen në fillim të rreshtit tjetër.

Nuk mund të kalojnë në rreshtin tjetër shenjat e   pikësimit, me përjashtim të vizës së gjatë.

VIII. SHKRIMI I DATAVE

§ 102

Kur në datat e plota muaji shkruhet me shifra (arabe ose romake), pas shënimit të datës dhe të mua-jit vihet një pikë:

20.VII.1973 ose 20.7.1973 (dhe jo 20/7/1973 ose 20-V11-1973) etj.

§ 103

Kur në datat e plota muaji shkruheit me shkro­nja, nuk vihet asnjë shenjë midis ditës, muajit dhe vitit:

23 janar 1943, 4 mars 1973 etj. § 104

Në shkrimin e datave, pas emrit të vendit vihet presje dhe para shifrës që shënon datën, në shkresat zyrtare, vihet parafjala më:

Tiranë, më 19.11.1948; Shkodër, më 5 tetor 1972

etj.

Parafjala më shkruhet kurdoherë para datave, kur ato përdoren si plotës kohe brenda   një   fjalie:

Kongresi u hap të hënën, më 20.XI.1972; Mbledhja bëhet të shtimën, më 1 shtator 1973 etj.

TREGUESI I ÇËSHTJEVE

I. DREJTSHKRIMI I ZANOREVE

ZANORJA   E   E THEKSUAR

Shkrimi i e-së te fjalët ku ajo ndiqet ose ka
qenë ndjekur nga një bashkëtingëllore hun-
dore.                                                                                            § 1

Shkrimi i e-së te fjalët e prejardhura ose të
përbëra, të formuara prej fjalëve të tipit të
mësipërm.                                                                                   § 1

ZANORJA   E   E PATHEKSUAR

Rënia e -e-së fundore të patheksuar tek emrat
femërorë në trajtën e emërores së shquar dhe
shkrimi i saj në trajtat e tjera rasore.                                       § 2

ZANORJA   Ë   E THEKSUAR

Shkrimi i ë-së te fjalët ku kjo zanore e thek-
suar i përgjigjet historikisht një a-je hundore
dhe te fjalët e prejardhura ose të përbëra,
të formuara prej tyre.                                                                  § 3

Shkrimi me a i disa fjalëve të kategorive

të mësipërme, që kanë hyrë me këtë trajtë

në gjuhën letrare.                                                                       § 3

Shkrimi i ë-së te fjalët me prapashtesën -llëk,     § 4

ZANORJA   Ë   E PATHEKSUAR ë-ja paratheksore

Shkrimi i ë-së paratheksore te fjalët e parme

dhe te fjalët e formuara prej tyre.                                             § 5

Shkrimi i ë-së paratheksore te fjalët ku ajo i
takon rrokjes së parë dhe te fjalët e formuara
prej tyre.                                                                                     § 5

të ngulitjes prej kohësh të shqiptimit dhe të

shkrimit të tyre në gjuhën letrare.                                           § 5 b shën. 1

Shkrimi pa ë paratheksore i fjalëve të për-
bëra, kur gjymtyra e dytë fillon me zano-
re.                                                                                             § 5 b shën. 2

Shkrimi me ë paratheksore i fjalëve të prej-
ardhura nga tema më bashkëtingëllore, por me
strukturë fonetike-fjalëformuese të ngjashme
me ato të § 5 b.                                                                           § 5 c

Shkrimi pa ë paratheksore i fjalëve të prej-
ardhura, të formuara prej temash më një
bashkëtingëllore me anë të prapashtesave
-tar(e), -tor(e), -ti, -toj.                                                                § 5 shën. a

Shkrimi pa ë paratheksore i fjalëve të prej-
ardhura, të formuara prej temash më bashkë-
tingëllore të lëngëta (-r, -1, -II) me theks mbi
rrokjen e parafundit.                                                                   § 5 shën. b

Shkrimi pa ë paratheksore i fjalëve të prej-

ardhura, të formuara prej temash më -r, -ërr,

-ël, -ës, -ëz me anë prapashtesash që fillojnë

me zanore.                                                                                  § 5 Ç

Shkrimi me ë paratheksore i disa shumë-
save me trajtë fonetikisht të ngjashme me
fjalët e tipit të mësipërm.                                                           § 5 ç

Shkrimi me ë paratheksore i fjalëve të
prejardhura, të formuara prej temash më
-ër me anë prapashtesash që fillojnë me za-
nore, kur para ë-së ndodhet një nga bash-
këtingëlloret b, d, f, j, k, p, t, v ose gru-
pet -nd-, -st-.                                                                              § 5 ç shën.

Shkrimi më ë i fjalëve dhëndëri, dhëndëroj,
gjëndërohem, motëri, sipërore, sipëri.                                       § 5 ç

ë-ja pastheksore

Shkrimi i ë-së pastheksore tek emrat femë-
rorë më -ëz, tek emrat e mbiemrat mash-
kullorë më -ës, -ësh dhe te femërorët për-
katës në të gjitha trajtat e lakimit.                                         § 6 a

Shkrimi i ë-së pastheksore te mbiemrat   më

-ët në të gjitha trajtat e lakimit të tyre.                               § 6 b

Shkrimi me -të (dhe jo me -ët) i mbiemrave

të formuar prej një teme më -h.                                          § 6 b shën.

Shkrimi i ë-së te trajta e vetës së dytë njëjës e
së tashmes lidhore të foljeve me temë më ba-
shkëtingëllore.                                                                        § 6 c

Shkrimi pa ë pastheksore i emrave e i mbie-
mrave më -ël, -ër, -ërr dhe i emrave mashku-
llorë më -izëm, -azëm gjatë lakimit, kur pas
këtyre fundoreve vjen një zanore.                                          § 7 a

Shkrimi i ë-së pastheksore të mbaresës -ër të shumësit të emrave mashkullorë në të gjitha rasat gjatë lakimit   (etër-etërit,  etërve  etj.).     § 7 a

Shkrimi pa ë pastheksore i mbiemrave më -ëm
e më -shëm gjatë lakimit, kur pas këtyre pra-
pashtesave vjen një zanore ose një -j.                                   § 7 b

Shkrimi pa ë para prapashtesave -shëm dhe -të
i mbiemrave të formuar prej tyre në të gjitha
trajtat e lakimit.                                                                     § 7 c

Shkrimi pa ë pastheksore i trajtave të përngji­tura të habitores.

§ 7 ç

ë-ja fundore

Shkrimi i ë-së fundore te fjalët me theks që në
krye të herës në rrokjen e parafundit, si edhe
në rasat ku ajo s’është më fundore.                                        § 8

Shkrimi i ë-së fundore te emrat femërorë si

bukë, fjalë dhe në trajtat e lakimit të tyre.       § 8 a

Shkrimi i ë-së   fundore   te   numërorët   si

dhjetë, mijë dhe në trajtat e lakimit të tyre.      § 8 a

Shkrimi i ë-së fundore te emrat mashkullorë
që shkojnë pas lakimit të emrave femërorë
(dajë etj.).                                                                               § 8 a

Shkrimi i ë-së fundore te disa emra mashku-
llorë (burrë etj.) dhe te shumica e emrave
mashkullorë që përdoren edhe si asnjanës
(ujë etj.).                                                                                 § 8 b

Shkrimi i ë-së fundore te mbiemrat dhe te
ndajfoljet e tipit (i, e) mirë – mirë.                                         § 8 c

Shkrimi më -ë i mbiemrave dhe pa -ë i ndaj-

foljeve në çiftet si (i, e) drejtë – drejt.                                     § 8 c

Shkrimi i ë-së fundore te mbiemrat e formuar me anën e prapashtesës -të nga emra e numë-rorë njërrokësh ose me theks në rrokjen fu­ndore, si edhe nga folje që mbarojnë me zanore.    § 8 ç

Shkrimi i ë-së fundore te trajtat e shumësit të
emrave dhe të mbiemrave mashkullorë si par-
tizanë, ushtarë etj.                                                                 § 8 d

Shkrimi i ë-së fundore të shumësit të emrave
e të mbiemrave mashkullorë në trajtat rasore
kur ajo nuk është më fundore.                                               § 8 d

Shkrimi pa ë fundore i emërores dhe i kallezores së pashquar shumës të emrave të njësive të masave që burojnë nga emra njerëzish dhe shkrimi me -ë- i tyre në rasat e tjera të shu­mësit të pashquar (120 volt – 120 voltësh).       § 8 d shën.

Shkrimi i ë-së fundore tek emërorja dhe te
kallëzorja e shquar shumës e emrave dhe e
mbiemrave mashkullorë që në njëjësin e pa-
shquar mbarojnë më një bashkëtingëllore dhe
që janë njërrokësh ose e kanë theksin në rrok-
jen e fundit.                                                                            § 8 dh

Shkrimi i ë-së fundore te trajtat e shquara
njëjës të rasave të zhdrejta dhe tek emërorja
e kallëzorja shumës e emrave femërorë që
mbarojnë me zanore të theksuar.                                           § 8 e

Shkrimi i ë-së fundore te shkurtimet e gjini-
së femërore që në emëroren e pashquar shqip-
tohen me theks mbi rrokjen e fundit.                                     § 8 e

Shkrimi i ë-së fundore tek emrat e formuar
me prapashtesën -zë prej temash që mbarojnë
me zanore të theksuar.                                                           § 8 ë

Shkrimi i ë-së fundore tek emrat e formuar
me prapashtesën -zë dhe me shpërngulje theksi
në rrokjen e parafundit.                                                         § 8 ë

Shkrimi i ë-së fundore tek emrat femërorë më

-më.                                                                                          § 8 f

Shkrimi i ë-së fundore te përemrat pronorë si

ynë, jonë, të mitë etj.                                                              ‘§ 8 g

Shkrimi i ë-së fundore te numërorët themelorë.     § 8 gj

Shkrimi i ë-së fundore te foljet me temë më
zanore në vetën e parë dhe të tretë shumës
të së tashmes dëftore e lidhore.                                             § 8 h

Shkrimi i ë-së fundore te foljet me temë më
grup zanoresh të ndjekur nga një -j në vetat
dhe mënyrat e mësipërme.                                                     § 8 h

Shkrimi i ë-së fundore te trajtat foljore të
shumësit të së kryerës së thjeshtë që dalin më
një zanore.                                                                               § 8 i

Shkrimi i ë-së fundore te veta e tretë    njëjës

e mënyrës lidhore të të gjitha foljeve.                                     § 8 j

Shkrimi i ë-së fundore te pjesoret e folje-
ve me temë më zanore a më -1, -11, -r, -rr dhe te
mbiemrat e nyjshëm të formuar prej tyre.                            § 8 k

Shkrimi i ë-së fundore te pjesoret si dhënë,

ngrënë etj.                                                                              § 8 k

Shkrimi pa -ë fundore i pjesoreve me temë
më tog zanor, të cilat theksin e kanë në rro-
kjen e parafundit.                                                                   § 8 k

Shkrimi pa ë fundore i emrave dhe i mbiem-
rave më -ël, -ër, -ërr, -ëz, -ull, -ur që nuk e
kanë theksin në rrokjen e fundit.                                           § 9 a

Shkrimi pa ë fundore i emrave dhe i mbie-
mrave që në shumësin e pashquar dalin më një
nga bashkëtingëlloret -gj, -q, -j, -nj, të prira
nga një zanore.                                                                       § 9 b

Shkrimi pa ë para nyjës -të dhe mbaresave

rasore të shumësit i emrave si cjep, desh etj.      § 9 b shën.

Shkrimi pa ë i trajtave rasore të shumësit të
emrave dhe të mbiemrave që në emëroren e
pashquar të shumësit mbarojnë me dy bashkë-
tingëllore ose me -1, -r, -s, -z.                                               § 9 c

Shkrimi me -i- para nyjës -t të trajtës së
shquar dhe para mbaresës -sh të rrjedho’res i
emrave dhe i mbiemrave të mësipërm.                                  § 9 c

Shkrimi pa ë fundore i rrjedhores së shquar

të emrave që në shumës mbarojnë me zanore       § 9 ç

të theksuar.

Shkrimi pa ë fundore i mbiemrave të formuar

me prapashtesat -(ë)m, -shëm.                                               § 9 d

Shkrimi pa ë fundore i mbiemrave të formuar
nga emra, numërorë e ndajfolje me theksin
mbi rrokjen e parafundit.                                                      § 9 dh

Shkrimi pa ë fundore i pjesoreve (dhe i mbie-
mrave përkatës) më -ur, -ier, -yer, -uar.                    § 9 e

Shkrimi pa ë fundore i trajtave të vetës së
parë e të tretë shumës të së tashmes dëftore
e lidhore të foljeve që dalin më bashkëtingë-
llore ose më -ie.                                                                    § 9 ë

Shkrimi pa ë fundore i trajtave të shumësit të
së pakryerës së dëftores e të lidhores te të gjitha
foljet.                                                                                       § 9 f

Shkrimi pa ë fundore i shumësit të së kryerës
së thjeshtë të foljeve me temë më bashkëti-
ngëllore.                                                                                  § 9 g

Shkrimi pa ë fundore i shumësit të së kryerës
së thjeshtë të foljeve që përmbajnë një grup
zanoresh.                                                                                § 9 g

Shkrimi pa ë fundore i trajtave të urdhërores
të foljeve që te kjo mënyrë e kanë temën
më bashkëtingëllore.                                                               § 9 g]

Shkrimi pa ë fundore i përemrave dëftore (i,

e) atij, (i, e) këtij, (i, e) asaj, (i, e) kësaj.                             S 9 h

Shkrimi pa ë fundore i përemrave pronorë (i,

e) tij, (i, e) saj.                                                                       § 9 h

ZANORJA   U

Shkrimi me u në të gjitha rasat i emrave dhe

i mbiemrave më -ull, -ur.                                                 § 10

Shkrimi me u i emrave dhe i mbiemrave të
formuar prej emrash dhe mbiemrash më -ull,
-ur.                                                                                     § 10

ZANORET   I   DHE   Y

Shkrimi me i (dhe   jo   me y)   i   fjalëve   si

ai, bilbil, direk etj.                                                              § 11

Shkrimi me y i fjalëve si byzylyk, çyrek, dy-
sheme etj.                                                                            §   11

ZANORET   U   DHE   Y

Shkrimi me u dhe jo me y i fjalëve si bufe,
bulmet, bulmetore etj.                                                          § 12

Shkrimi me y dhe jo me u (as me i) i fjalë-
ve si bërryl, bylyk, byrek etj.                                                § 12

GRUPË ZANORESH DHE DIFTONGJE -IE- / -JE-

Shkrimi me -ie- i emrave tek të cilët ky grup
ndiqet nga bashkëtdngëlloret -1, -11,-r dhe i fja-
lëve të formuara prej tyre.                                                   § 13 a

Shkrimi me -ie- i foljeve tek të cilat ky grup
zanoresh ndiqet nga mbaresa -j.                                        § 13 b

Shkrimi me -je- i trajtave të njëjësdt të së
kryerës së thjeshtë të dëftores dhe i trajtave
të dëshirores të foljeve të mësipërme.                                  § 13 b

Shkrimi me -je- në të gjitha trajtat i foljes
ndjej (ia fal fajin dikujt), si edhe i formime-
ve prej saj.                                                                            § 13 b

Shkrimi me i i trajtave pësore-vetvetore të

foljeve të mësipërme.                                                            § 13 b

Shkrimd me -je- i të gjitha fjalëve të formu-
ara nga folja ndiej.                                                               § 13 b shëru

Shkrimi me -ie i foljeve te trajta përfaqësues*
e të cilave ky grup ndodhet në rrokje të ha-
pur                                                                                        § 12 c

Shkrimi me -j- i këtyre foljeve në vetën e
tretë njëjës të lidhores e të urdhërores dhe në
trajtat e shumësit që bashkohen me trajtat »
shkurtra të përemrit vetor.                                                  § 13 c

ShklTmi më i i këtyre foljeve në vetën e dytë
shumës të së tashmes dëftore, lidhore dhe ur-
dhërore, në të pakryerën e dëftores e të li-
dhores dhe në trajtat pësore-vetvetore.                                 § 13 a>

Shkrimi ime -je- i foljeve me temë më -1, -II,

-rr dhe i fjalëve të formuara prej tyre.                               § 14-

Shkrimi me i i foljeve të mësipërme në vetën e dytë shumës të së tashmes dhe në të gjitha vetat e së pakryerës së dëftores e të lidhores, në urdhërore dhe në trajtat pësore-vetvetore.   § 14

GRUPI   YE

Shkrimi i grupit ye te fjalë si arsye, dyer etj.     § 15-

GRUPET UA, UE

Shkrimi i grupit ua te emrat dhe mbiemrat si

buall, dragua, i huaj etj.                                                      § 16 a

Shkrimi i grupit ua te foljet me temë më -ua
si bluaj, dua etj., si edhe te shumësi i së krye-
rës së thjeshtë, te habitorja dhe te pjesoret e
foljeve me temë më -o.                                                          § 16 b

Shkrimi pa grup zanoresh i trajtave pësore-
-vetvetore si kryhet, bluhet etj.                                            § 16 b

Shkrimi me ue i emrave dhe i mbiemrave fol-
jore të formuar me prapashtesat -s dhe -shëm
nga folje me temë më -o / -ua, si edhe i fja-
lëve të formuara prej tyre.                                                   § 17

TAKIMI I DY ZANOREVE TË NJËJTA

Shkrimi i dy zanoreve të njëjta, kur ato ta-
kohen në formim fjalësh.                                                          § 18

APOSTROFI

Përdorimi i apostrofit për të shënuar rënien e ë-së fundore:

te trajtat e shkurtra përemërore më dhe

të;                                                                                § 19 a

te pjesëza të e trajtave foljore, kur pas
tyre vijnë trajtat e shkurtra përemërore i, u,
ia, iu, ja, jua, ua ose pjesëza u e trajtave pë-
sore-vetvetore të foljeve.                                                      § 19 a

Shkrimi pa apostrof i trajitave përemërore ma,
ta.                                                                                         § 19 a shën.

Përdorimi i apostrofit pas pjesëzës mohuese s

dhe pas përemrit ç.                                                              § 19 b

Shkrimi pa apostrof i përemrit të pakufishëm
çdo, i përemrit pyetës çfarë dhe i fjalëve të
formuara prej tyre.                                                               § 19 b shën.

Përdorimi i apostrofit tek nyjat të, së me
kuptim pronor në rasat e zhdrejta të em-
rave i ati, e ëma.                                                                  § 19 c

Mospërdorimi i apostrofit kur ë-ja fundore e
patheksuar ndiqet nga një fjalë që fillon me
zanore.                                                                                  § 20 a

Mospërdorimi i apostrofit te fjalët që mbaroj-
në me a, e, i, kur ato ndiqen nga një fjalë që
nis me zanore.                                                                      § 20 b

Mospërdorimi i apostrofit në vetën e tretë
njëjës e shumës të përemrave vetorë të thje-
shtë (pa parashtesë), kur vijnë pas një para-
fjate                                                                                       § 20 c

Mospërdorimi i apostrofit te trajtat e për-
emrave pronorë që nisin me s ose t (sime,
tim).                                                                                        §. 20 ç

THEKSI

Mospërdorimi i asnjë lloj theksi në shkrim.                         § 21

Përdorimi  në  raste    të    veçanta    i  theksit

të mprehtë (‘)•                                                                       § 21

II.   DREJTSHKRIMI I BASHKËTINGËLLOREVE

BASHKËTINGËLLORET E ZËSHME NË FUND E NË TRUP TË FJALËS

Shkrimi i bashkëtingëlloreve të zëshme b, d,
dh, g, gj, v, x, xh, z, zh si të tilla, kur gjen-
den në fund të fjalës.                                                             § 22

Shkrimi i bashkëtingëlloreve të zëshme si të
tilla, kur gjenden në trup të fjalës përpara një
bashkëtingëlloreje të shurdhët a përpara bash-
këtingëllores n.                                                                    § 22

Shkrimi me -s i ndajfoljeve të formuara me

prapashtesën -as.                                                               § 22 shën. 2

SH / ZH / Ç   NISTORE

Shkrimi i fjalëve me sh nistore, kur kjo ndiqet
nga një bashkëtingëllore e shurdhët (f, k, p, q,
t, th).                                                                                  § 23 a

Shkrimi i fjalëve me zh nistore, kur kjo ndiqet
nga një bashkëtingëllore e zëshme (b, d, g, gj,
v).                                                                                       § 23 b

Shkrimi me ç i të gjitha fjalëve të formuara
me këtë përemër, pavarësisht nga bashkëtin-
gëllorja që e pason.                                                                § 23 b shën.

Shkrimi i fjalëve me ç nistore, kur kjo ndiqet
nga një zanore ose nga një bashkëtingëllore e
tingullt (1, II, r, rr, m, n, nj, j).                                     § 23 c

S,   Z   NISTORE

Shkrimi i fjalëve me s nistore, kur kjo ndiqet
nga një bashkëtingëllore e shurdhët ose nga
një bashkëtingëllore e tingullt (m, n, 1).                          § 24 a

Shkrimi i fjalëve me z nistore, kur kjo ndiqet

nga një bashkëtingëllore e zëshme.                                      § 24 b

Shkrimi   me   z   nistore   i   fjalëve zmadhoj,
zmbraps dhe i formimeve prej tyre.                                     § 24 b

SHKRIMI I   J-SË

Shkrimi me j i emrave ku j-ja ndërzanore i
përket temës, si edhe i fjalëve të formuara prej
tyre.                                                                                      § 25 a

Shkrimi me j i emrave femërorë që dalin më
zanore të theksuar (përvec i-së) në trajtat ku
zanorja e theksuar ndiqet nga një zanore tje-
tër.                                                                                        § 25 b

Shkrimi me j i emërores njëjës të shquar të
emrave që dalin më -o të patheksuar, si edhe i
gjinores, dhanores e rrjedhores njëjës të pa-
shquar.                                                                                  § 25 c

Shkrimi me j i emrave të përveçëm   të   tipit

Koço.                                                                                      § 25 c

Shkrimi me j i përemrave (i, e) tij, (i, e) atij,

(i, e) këtij dhe i trajtave të ndryshme të tyre.   § 25 ç

Shkrimi me j i trajtës së shkurtër të përemrit vetor të vetës së tretë (i), kur i prapangjitet foljes, e bashkuar me një tjetër trajtë të shkur­tër ose me pjesëzën u të pësore-vetvetores.       § 25 d

Shkrimi me j i vetës së parë e të tretë shu-
mës të së tashmes së dëftores të foljeve më
-aj, -ej, -ëj, -ij, -oj, -uj, -yj, -iej, -uaj, -yej.   § 25 dh

“Shkrimi me j i vetës së parë e të tretë njëjës
e shumës të së tashmes së lidhores dhe të së
:ardhmes së foljeve më -aj, -ej, -ëj, -ij, -oj, -uj,
-yj, -iej, -uaj, -yej.                                                       § 25 dh

-Shkrimi me j i vetës së parë e të dytë njëjës
të së pakryerës dëftore, lidhore e kushtore të
foljeve më -aj, -ej, -ëj, -ij, -oj, -uj, -yj, -iej,
-uaj, -yej.                                                                         § 25 dh

Shkrimi pa -j i foljeve si ha, fle, që në vetën e parë të së tashmes dëftore dalin më zanore.    § 25 dh shëa

Shkrimi me i dhe jo me j i trajtave rasore të njëjësit të shquar (me përjashtfcn të kallëzores), si edhe i trajtave të gjinores, të dhanores e të rrjedhores së njëjësit të pashquar të emrave anashkullorë më -ua ose më -a të theksuar.       § 26 a

Shkrimi me i dhe jo me j i trajtës së shkurtër
përemërore i, kur bashkohet me një trajtë tje-
tër të shkurtër ose me pjesëzën u të pësore-
-vetvetores.                                                                           § 26 b

Shkrimi me -i i vetës së tretë njëjës të së krye-

rës së thjeshitë të foljeve më -oj ose -uaj.                        § 26 c

Shkrimi me -i- i fjalëve të formuara prej te-
mash më -i të theksuar me anë prapa-
shtesash që fillojnë me zanore.                                             § 26 ç

SHKRIMI I BASHKËTINGËLLORES   H

Shkrimi i h-së në fillim të fjalës.                                           § 27 a

Shkrimi i h-së në fillim të fjalëve të burimit

turk.                                                                                      § 27 a

Shkrimi i h-së në fund të fjalës.                                          § 27 b

Shkrimi i h-së në mes të fjalës te trajtat pë-
sore-vetvetore të foljeve me temë më zanore.                    § 27 c

Shkrimi i h-së në mes të fjalës në raste të tje-

ra.                                                                                        § 27 c

Fjalë që nuk shkruhen me h.                                                 § 27 shën.

FJALËT ME   RR

Shkrimi i rr-së në fillim të fjalës.                                         § 28 a

Shkrimi i rr-së në mes të fjalës.                                           § 28 b

Shkrimi i rr-së në fund të fjalës.                                          § 28 c

Fjalë që shkruhen me r (dhe jo me rr).                                § 28 shën.

NJ-JA NË TRUP E NË FUND TË FJALËS

Shkrimi me nj në trup të fjalës i emrave fe-
mërorë si banjë, finjë.                                                          § 29 a

Shkrimi me nj i mbiemrave të formuar nga

një temë më -nj.                                                                  § 29 b

Shkrimi me -nj i shumësit të emrave mashku-
llorë më zanore të theksuar ose më -ua.                               § 29 c

Shkrimi me -nj i shumësit të disa emrave mashkullorë si gjarpër, lumë etj.

§ 29 c

GRUPE BASHKËTINGËLLORESH MB,   NDS   NG,   NGJ

Shkrimi i plotë i grupeve të bashkëtingëllore-
ve mb, nd, ng, ngj në fillim, në trup dhe në
fund të fjalës.                                                                        § 30

TAKIME BASHKËTINGËLLORESH

TAKIMI I   T-SË   ME   SH-NË

Shkrimi me tsh i mbiemrave të formuar me
prapashtesën -shëm, kur sh-ja e prapashtesës
takohet me t-në e temës.                                                       § 31

Shkrimi me tsh i trajtave të dëshirores, ku

sh-ja e prapashtesës takohet me t-në e temës.     § 31

TAKIMI I G-SË   OSE  I   N-SË ME   J-NË

Shkrimi me i i fjalëve ku takohet g-ja ose
n-ja e temës me j-në e prapashtesës a të mba-
resës.                                                                                    § 32

TAKIMI I   D-SË,   S-SË,   T-SË OSE I   Z-SË ME   H-NË

Shkrimi pa shenjë ndarëse midis pjesëve për-
bërëse i fjalëve të prejardhura ose të përbëra,
ku d-ja, s-ja, t-ja ose z-ja takohet me një h
që vjen pas.                                                                           § 33

Shkrimi pa shenjë ndarëse i emrave të përve-
çëm ku d-ja, s-ja, t-ja ose z-ja takohet me një
h.                                                                                           § 33

TAKIMI I  D-SË   ME T-NË

Shkrimi me dt, kur në formim   fjalësh   ose
trajtash takohen këto bashkëtingëllore.                              § 34

TAKIMI I DY SHKRONJAVE TË NJËJTA

Shkrimi i të dyja shkronjave të njëjta (njëra
prej të cilave mund të bëjë pjesë në një dy-
shkronjësh), kur ato takohen në formim fja-
lësh.                                                                                       § 35

Shkrimi vetëm me rr i fjalëve ku takohen r

me rr.                                                                                   § 35 shën. 1

Shkrimi vetëm me 11 i fjalëve ku takohen

1 me U.                                                                                   § 35 shën. 1

Shkrimi me -st dhe jo me -tt i trajtës së ve­tës së tretë njëjës të së pakryerës dëftore, lidhore e kushtore të foljeve me temë më -t.       § 35 shën. 3

III.   DISA TIPA FJALËSH ME PREJARDHJE TË HUAJ DHE EMRASH TË PËRVEÇËM TË HUAJ

Shkrimi me -ia-, -ie-, -io-, -iu- i fjalëve të huaja që kanë -ia-, -ie-, -io-, -iu- me i të

patheksuar në trup të tyre, si edhe i emrave të
përveçëm të huaj të këtyre tipave.                                        § 36 a

Shkrimi me -ja-, -je-, -jo-, -ju- i një numri

fjalësh si havjar, objekt, fjord etj.                                        § 36 a shën.

Shkrimi me ja-, je-, jo-, ju- i fjalëve që nisin
me togjet e mësipërme, si edhe i emrave të
përveçëm të huaj të këtyre tipave.                                         § 36 b

Shkrimi me j i fjalëve dhe i emrave të
përveçëm me aj, ej, oj, uj, kur këto grupe janë
në trup të tyre.                                                                       § 36 c

Shkrimi me i i fjalëve dhe i emrave të për­veçëm të mësipërm, kur këto grupe janë fundore.   § 36 c

Shkrimi me i i fjalëve me burim prej greqi-

shtes së vjetër, që në këtë gjuhë kanë y.                              § 36 ç

Shkrimi me i i emrave të përveçëm me burim
prej greqishtes së vjetër, që në këtë gjuhë ka-
në y, si edhe i fjalëve të formuara prej tyre.                         § 36 ç

Shkrimi edhe në gjuhën shqipe me au, eu i fja-
lëve dhe i emrave të përveçëm me burim grek,
latin a iliro-trak me au, eu.                                              § 36 d

Shkrimi me v i një numri fjalësh si Evropë,

nevralgji etj.                                                                          § 36 d shën.

Shkrimi me ua, ue, ui, uo i fjalëve dhe i em-
rave të përveçëm të burimit latin-roman me
kua, kue, kui, kuo.                                                     § 36 dh

Shkrimi në shqipen me -oo- i fjalëve të huaja

me -oo-.                                                                             § 36 e

Shkrimi me c i fjalëve me burim nga latini-
shtja, nga gjuhët romane, si edhe nga gre-
qishtja, të cilat në gjuhën shqipe kanë një c
të ndjekur nga e ose i.                                                        § 36 e

Shkrimi me c i emrave të përveçëm të huaj

që në gjuhën shqipe kanë një c të ndjekur

nga një e ose i.                                                                    § 36 ë

Shkrimi me d, t (e jo   me dh, th) i fjalëve ndërkombëtare me burim nga greqishtja e vjetër.    § 36 f

Shkrimi me d, t i emrave të përveçëm grekë

e romakë.                                                                               § 36 f

Shkrimi me dh, th i një numri   fjalësh   dhe

emrash të përveçëm të përdorimit popullor.                         § 36 f shën.

Shkrimi me gj i fjalëve që burojnë kryesisht
nga greqishtja, latinishtja a nga gjuhët roma-
ne e që në shqipen kanë një gj të ndjekur nga
e ose i, si edhe i emrave të përveçëm të huaj
të tipit të mësipërm.                                                               § 36 g

Shkrimi me xh e jo me gj i një numri fjalësh

si inxhinier, xhiro etj.                                                             § 36 g shën.

Shkrimi me j (dhe jo me zh ose xh) i fjalëve

si adjutant, juri etj.                                                         § 36 gj

Shkrimi me zh i fjalëve që janë marrë drejt-

përdrejt nga frëngjishtja.                                                      § 36 gj

Shkrimi me gn i fjalëve si agnosticizëm, gneis etj.   § 36 h

Shkrimi me 11, në pajtim me shqiptimin popu-
llor të ngulitur prej kohësh, i disa fjalëve me
burim të huaj të tipit të mësipërm.                                       § 36 11 shë». 1

Shkrimi me 1 dhe me 11 i fjalëve me burim

nga anglishtja.                                                                   § 36 11 shën. 2

Shkrimi me 1 dhe me 11 i fjalëve të reja të

burimit sllav.                                                                        § 36 11 shën. 3

Shkrimi me rr i fjalëve itë huaja, kryesisht ro-

mane, që në këto gjuhë kanë rr.                    § 36 m

Shkrimi me -z- i fjalëve me burim nga gre-
qishtja e vjetër, nga latinishtja a nga gjuhët
romane ose të formuara në shqipen me elemen-
te të këtyre gjuhëve, tek të cilat ato kanë një
s ndërzanore, si edhe i emrave të përveçëm të
huaj të tipit të mësipërm.                                                    § 36 n

Shkrimi me s i një numri emrash të përveçëm

të tipit të mësipërm.                                                           § 36 n shën*

Shkrimi me -z- i fjalëve me -izëm e -azëm.        § 36 nj

Shkrimi me -zm- i fjalëve me burim nga gre-
qishtja e vjetër ose të ndërtuara me elemente
të kësaj gjuhe.                                                                       § 36 o

Shkrimi me -z- i fjalëve të huaja, të formua-
ra me parashtesën dez- (des-), kur s-ja e para-
shtesës gjendet në pozicion ndërzanor.                                § 36 p

Shkrimi me s i fjalëve me parashtesën dis-
përpara një bashkëtingëlloreje.                                           § 36 q

Shkrimi me s i fjalëve me parashtesën trans.       § 36 q

Shkrimi me s i fjalëve të huaja që në gjuhën

e burimit kanë ss.                                                                § 36 r

Shkrimi me -s- i fjalëve të huaja të formuara

me parashtesën a- prej fjalësh me s nistore.      § 36 rr

Shkrimi i emrave të përveçëm të huaj sipas
shqiptimit të tyre në gjuhët përkatëse dhe në
përshtatje me sistemin grafik të shqipes.                             § 37

Mosruajtja në shkrim e bashkëtingëlloreve
dyfishe të emrave të përveçëm të huaj me për-
jashtim të rr-së.                                                                    § 37

Shënimi në kllapa, në shfaqjen e parë, i em-
rave të përveçëm të huaj sipas grafisë së gju-
hës nga burojnë.                                                                   § 37

Shkrimi me 1 i emrave të përveçëm të gju-
hëve sllave, pavarësisht nga mënyra e shqip-
Mmit të 1-së në këto gjuhë.                                                   § 37 shën. 1

Shkrimi me -i i emrave të përveçëm më -ij të

burimit rus.                                                                          § 37 shën. 8

Shkrimi sipas traditës së ngulitur prej kohësh
në gjuhën shqipe i disa emrave të përveçëm
të huaj.                                                                                 § 37 shën. 3

IV.   ÇËSHTJE GRAMATIKORE

DISA TRAJTA TË SHUMËSIT TË EMRAVE DHE TË MBIEMRAVE

Shkrimi me -a në shumës i emrave femërorë

më -ë (arra-t, rroba-t).                                                          § 38 a

Shkrimi me -ë në shumës, ashtu si në njëjës,

i emrave femërorë më -ë (anë-t, fletë-t).                              § 38 b

Shkrimi me dy trajta shumësi, sipas kuptime-
ve me të cilat përdoren, i një numri emrash
femërorë si brinjë-t, brinja-t.                                               § 38 b shën.

Shkrimi në shumës njësoj si në njëjës i emrave
femërorë me zanore të theksuar (një hardhi-
shumë hardhi).                                                                      § 39

Shkrimi në shumës njësoj si në njëjës i emra­ve femërorë më -e dhe -o të patheksuar (një lule – shumë lule, një pako – shumë pako).       § 39

Përdorimi në gjuhën letrare edhe i shumësit

më -ra te disa nga emrat e tipave të mësipërm

për qëllime të caktuara stilistike-shprehëse.                        § 39

Shkrimi në shumës zakonisht me -ë i emrave
mashkullorë më -al, -an, -ar, -ec, -el, -er, -et,
-ez, -il, -ir, -ol, -on, -oz, -un.                                             § 40

Shkrimi në shumës me -a i disa emrave nga

tipat e mësipërm.                                                                § 40 a

Shkrimi në shumës me -e 1 disa emrave nga tipat e mësipërm.

§ 40 b

Shkrimi në shumës rregullisht me -ë i emrave më -ac, -aç, -af, -ak, -ap, -aq, -ash, -eç, -ek,
-en, -esh, -ik, -in, -ist, -jan, -jot, -ok, -or, -osh,-ot, -tar, -tor, -uk.

§ 40 shën. 1

Shkrimi në shumës me -ë i emrave më -ant,-at, -az, -ent, -id, -it, -ont, kur shënojnë fry morë.                                                                                    § 40 shën. 2

Shkrimi në shumës me -e i emrave më -ant,
-at, -az, -ent, -id, -it, -ont, kur nuk shënojnë
frymorë.                                                                               § 40 shën. 2

Shkrimi në shumës me -e i emrave më -azh,

-ezh, -ël, -im, -ion, -(i)um, -ozh, -us.                  § 40 shën. 3

Shkrimi në shumës me -a i disa emrave   si

bërryla, cepa etj.                                                                  § 40 shën. 4

Shkrimi në shumës me -e i   disa   emrave   si

djepe, kryqe etj.                                                                    § 40 shën. 4

Shkrimi në shumës njësoj si në njëjës i em-
rave mashkullorë më -ës, -ues e -yes.                       § 41

Përdorimi në shumës i trajtës së gjinisë fe-
mërorë të mbiemrave që përcaktojnë emra
mashkullorë me shumësin më -e (dete të the-
lla).                                                                                       § 42

Përdorimi në shumës i trajtës së gjinisë mash-
kullorë të mbiemrave që përcaktojnë emra me
temë më -r, të cilët e formojnë shumësin me
mbaresën -a (emra të përveçëm).                                        § 43

Përdorimi në shumës i trajtës së gjinisë femë-
rorë të mbiemrave që përcaktojnë emra ma-
shkullorë e asnjanës me shumësin më -ra
(ujëra të ftohta).                                                                   § 43

Shkrimi me fundoren -qe i shumësit të emra-
ve më -llëk.                                                                      § 44

SHKRIMI I NYJËS SË PËRPARME

Shkrimi me nyjë të përparme (i, e, të, së) i
emrave në rasën gjinore.                                                      § 45

Shkrimi me nyjën e përparme të i një emri të rasës gjinore, kur vjen pas një emri tje-tër të rasës gjinore a dhanore të pashquar njëjës, pavarësisht nga gjinia që ka ky i fundit.     § 46

Shkrimi me nyjën e përparme të i një emri
të çfarëdo gjinie në rasën gjinore, kur vjen pas
një emri mashkullor në rasën gjinore a dha-
nore të shquar njëjës.                                                           § 47

Shkrimi me nyjën e përparme së i një emri të
çfarëdo gjinie në rasën gjinore, kur vjen pas
një emri femëror në rasën gjinore a dhanore
të shquar njëjës.                                                                    § 47

Shkrimi me nyjën të i mbiemrit të dytë dhe i
të tjerëve pas tij (po ashtu edhe i numërorëve
rreshtorë), kur dy a më shumë mbiemra për-
caktojnë një emër femëror të rasës gjinore,
dhanore a rrjedhore njëjës.                                                  § 48

Përdorimi i nyjës së kur dy a më shumë mbi-
emra të nyjshëm ose numërorë rreshtorë ndo-
dhen përpara emrit.                                                             § 48 shën.

Shkrimi me nyjën të i fjalës përcaktuese të
dytë dhe i të tjerave pas saj (emra ose mbi-
emra), kur përcaktojnë një emër femëror në
rasën gjinore, dhanore a rrjedhore njëjës.                           § 49

Shkrimi me nyjën së i emrit të dytë femëror
njëjës e i të tjerëve pas tij, në rastet kur pas
një emri femëror të shquar të rasës gjinore,
dhanore a rrjedhore njëjës vijnë dy a më
shumë emra femërorë në gjinore njëjës, që
përcaktojnë secili emrin që ndodhet menjëherë
para tyre.                                                                              § 50

Shkrimi me nyjën të i emrit të dytë femëror njëjës e i të tjerëve pas tij në rastet kur pas një emri femëror të shquar të rasës gjinore, dha­nore a rrjedhore njëjës vijnë dy a më shumë emra femërorë në gjinore njëjës, që përcak­tojnë jo emrin në gjinore që ndodhet menjë-
herë përpara tyre, por atë që ndodhet para
atij.          § 50

Përdorimi i nyjës të përpara emrit të dytë e të tjerëve pas tij të rasës gjinore, kur një emër femëror në gjinore njëjës përcaktohet nga dy ose më shumë emra të bashkërenditur.     § 51

Përdorimi i nyjës së përparme i për gjininë mashkullorë dhe e për gjininë femërorë për­para emrit të dytë nga dy emra në rasën gji­nore, që ndjekin një emër në emërore njëjës.      § 52

Përdorimi i nyjës së përparme të përpara em-
rit të dytë nga dy emra në rasën gjinore, që
ndjekin një emër në kallëzore njëjës.                                    § 52

Përdorimi i nyjës së për trajtën e shquar dhe
i nyjës të për trajtën e pashquar përpara
emrave femërorë të nyjshëm në gjinore, dha-
nore e rrjedhore.                                                                   § 53

Përdorimi i nyjës së në gjinore, dhanore e
rrjedhore të shquar përpara emrave femërorë
të farefisnisë, kur përdoren me nyjë.                                   § 53

Përdorimi i nyjës së përparme përpara secilit
nga dy a më shumë emra të bashkërenditur
të rasës gjinore që përcaktojnë një emër.                             § 54

Shkrimi ose jo, duke u mbështetur në arsye të
caktuara kuptimore a stilistike, i nyjës së për-
parme te emri i dytë e te të tjerët pas tij,
kur vijnë njëri pas tjetrit më shumë se tre
emra të rasës gjinore të bashkërenditur pa
lidhëza.                                                                                  § 54

Përdorimi i nyjës të pas një emri femëror, kur
ndeshen dy nyja të përparme të rasës gjinore
të gjinisë femërorë (së së).                                                    § 55

Shkrimi i nyjës i midis emrave mashkullorë në emërore, të cilët lakohen si femërorët, dhe emrave ose mbiemrave që i përcaktojnë ata.       § 56

Shkrimi i nyjës së midis emrave mashkullorë
në gjinore, dhanore e rrjedhore, të cilët la-
kohen si femërorët, dhe emrave ose mbiemra-
ve që i përcaktojnë ata.                                                          § 56

Shkrimi i nyjës të te mbiemrat e nyjshëm të shkallës pohore, kur vijnë pas një emri femë­ror në gjinore a dhanore të pashquar njëjës.        § 57

Shkrimi i nyjës së te mbiemrat e nyjshëm
të shkallës pohore, kur vijnë pas një emri
femëror të shquar.                                                                   § 57

Shkrimi me nyjën e përparme të në rasat e
zhdrejta të njëjësit i mbiemrave të shkallës
krahasore dhe sipërore të formuar me pjesëzën
më, kur vijnë pas një emri femëror.                                         § 58

Shkrimi me nyjën e përparme së në rasat e
zhdrejta të njëjësit i mbiemrave të shkallës
krahasore dhe sipërore të formuar me pjesë-
zën më, kur ndodhen para një emri femëror.                           § 58

Përdorimi me nyjën e i mbiemrit të nyjshëm
me funksion cilësori, kur ndjek një kundrinë
të drejtë të shprehur me emër në kallëzore
të shquar.                                                                                 § 59

Përdorimi me nyjën të i mbiemrit të nyjshëm
me funksion kallëzuesori, kur ndjek një kun-
drinë të drejtë të shprehur me emër në ka-
llëzore të shquar.                                                                     § 59

Përdorimi i nyjës të para mbiemrave të nyj-
shëm që ndjekin një emër në rrjedhoren e
pashquar shumës.                                                                    § 60

Shkrimi pa nyjë i përemrave pronorë im, ime,
yt, jote, ynë, jonë, juaj me përdorim thjesht
si përemra ose si përcaktues të një emri.                                § 61

Shkrimi me nyjë të përparme i përemrave
pronorë e (të) mi, e (të) tu etj. në të gjitha
trajtat dhe përdorimet e tyre.                                                 § 61

SHKRIMI I DISA PJESËZAVE DHE PARAFJALËVE

Shkrimi zakonisht i plotë i trajtave foljore

që formohen me do të.                                                         § 62

Shkrimi i pjesëzës të para lidhores ose pje-
sores gjatë përsëritjes së trajtave foljore për-
katëse bashkë me parafjalët që mund të
ketë përpara.                                                                            § 63

Shkrimi i pjesëzës duke të përcjellores në të
gjitha rastet e përsëritjes së kësaj trajte fol-
jore.                                                                                          § 64

Përsëritja, në raste mohimi, edhe e   pjesëzës

mos bashkë me pjesëzën duke.                                             § 64

Shkrimi i pjesëzës pa përpara pjesores në të
gjitha rastet e përsëritjes së kësaj trajte fol-
jore.                                                                                          § 65

Përsëritja në shkrim e parafjalëve në, te (tek),
me, nga, prej etj. gjatë bashkërenditjes së dy
a më shumë emrave a përemrave me të cilët
ato lidhen.                                                                                 § 66

Mospërsëritja në shkrim, për arsye të cak-
tuara kuptimore ose stilistike, e parafjalëve
në, te (tek), me, nga, prej etj. gjatë bashkëren-
ditjes së dy a më shumë emrave a përemrave
me të cilët ato lidhen.                                                               § 66

V.   SHKRIMI I FJALËVE NJËSH, NDARAS DHE ME VIZË NË MES

Shkrimi njësh i të gjitha atyre njësive që nga
pikëpamja leksikore përbëjnë një fjalë të
vetme.                                                                                     § 67

Shkrimi ndaras i të gjitha atyre njësive që
janë pjesë të një togfjalëshi, të një lokucioni
ose të një emërtimi të përbërë.                                               § 67

Shkrimi njësh i fjalëve me parashtesa.                                  § 67 A a

Shkrimi njësh i fjalëve të përbëra me lidhje

përcaktore ndërmjet gjymtyrëve të tyre.                                § 67 A b

Shkrimi me vizë midis tyre i pjesëve të njërës
gjymtyrë të një fjale të përbërë, kur ato pjesë
lidhen midis tyre me lidhëzat e ose a.                                    § 67 A b shën.

Shënimi me vizë i gjymtyrës së dytë të për-
bashkët të dy a më shumë fjalëve të përbëra
të bashkërenditura, kur për arsye shkurtimi,
ajo shkruhet vetëm te fjala e fundit.                                  § 67 A b shën.

Shkrimi njësh i fjalëve të përbëra me lidhje
këpujore ndërmjet gjymtyrëve të tyre, të një-
suara plotësisht si nga ana leksikore, ashtu
edhe nga ana gramatikore.                                                  § 67 A c

Shkrimi njësh i fjalëve të përbëra e të për-
ngjitura (emra, mbiemra, numërorë, përemra
të pakufishëm, ndajfolje, parafjalë, lidhëza,
pjesëza, pasthirrma), të ngulitura prej kohësh
si të tilla në gjuhë si nga ana leksikore, ashtu
edhe nga ana gramatikore.                                                   § 67 A ç

Shkrimi njësh i numërorëve themelorë që nga
11 deri më 19 dhe i atyre që tregojnë dhjetë-
she, qindëshe.                                                                         § 67 A ç

Shkrimi njësh i numërorëve rreshtorë, pava-
rësisht nga numri i pjesëve përbërëse të
tyre.                                                                                       § 67 A ç

Dallimi në shkrim i ndajfoljeve atëherë, një-
herë, përse, qëkur (qyshkur) nga përdorimet
e pjesëve përbërëse të tyre si fjalë të ve-
çanta.                                                                                     § 67 A ç shën.

Dallimi në shkrim i lidhëzave ngase, nëse,
sesa e i pjesëzës seç nga përdorimet e pje-
sëve përbërëse të tyre si fjalë të veçanta.                             § 67 A ç shën.

Shkrimi njësh i mbaresës e i nyjës së prapme
tek emrat e mbiemrat e huaj të personave e
të vendeve.                                                                             § 67 A d

Shkrimi ndaras i togfjalëshave të tipit emër

në emërore + emër në rrjedhore.                                            § 67 B a

Shkrimi ndaras i togfjalëshave me kuptim
mbiemëror të përbërë nga emrat bojë ose
ngjyrë + emër në rrjedhore.                                                 § 67 B a

Shkrimi edhe njësh, edhe ndaras i emërtime-
ve gjel deti, lule dielli, panxhar sheqeri.                             § 67 B a shën.

Shkrimi ndaras i ndajfoljeve dhe i lokucioneve
ndajfoljore si së afërmi, së bashku etj.                                 § 67 B b

Shkrimi ndaras i lokucioneve ndajfoljore
të formuara nga dy fjalë të njëjta ose të ndry-
shme, të lidhura në mes tyre me parafjalë
ose me lidhëzën e.                                                                  § 67 B c

Shkrimi ndaras i ndërtimeve të tipit me ose
për + emër në kallëzore të pashquar me
vlerë kryesisht ndajfoljore.                                                    § 67 B ç

Shkrimi ndaras i  numërorëve themelorë    të

formuar me fjalët mijë, milion, miliard.                              § 67 B d

Shkrimi ndaras i pjesëve përbërëse të një nu-

mërori themelor, të lidhura me lidhëzën e.       § 67 B d

Shkrimi ndaras i lokucioneve parafjalore ose
lidhëzore si aq sa, deri ku, edhe pse, gjer te, si
edhe, sado që etj.                                                                    § 67 B dh

Shkrimi  ndaras  i  shprehjeve  emërore    për

qind, për mijë etj.                                                                   § 67 B e

Shkrimi ndaras i pjesëzës u të trajtave pësore-
-vetvetore, kur ndodhet para foljes.                                      § 67 B ë

Shkrimi ndaras i lokucioneve pasthirrmore,
pjesët përbërëse të të cilave e ruajnë pava-
rësinë e tyre gramatikore.                                                     § 67 B f

Shkrimi me vizë lidhëse në mes i formimeve
të përftuara nga përsëritja e një fjale në të
njëjtën trajtë.                                                                        § 68 a

Shkrimi me vizë lidhëse në mes i formimeve
të përftuara nga përsëritja e një fjale në
trajta të ndryshme.                                                               § 68 a

Shkrimi me vizë lidhëse në mes i formimeve

të përftuara nga bashkimi i dy antonimeve.                        § 68 a

Shkrimi me vizë lidhëse në mes i formimeve të përftuara nga bashkimi i dy numërorëve themelorë për të shënuar një sasi të përafërt.       § 68 a

Shkrimi me vizë lidhëse në mes i formimeve
onomatopeike të përftuara nga përsëritja e një
fjale në të njëjtën trajtë ose në trajtë të
ndryshuar.                                                                             § 68 a

Shkrimi me vizë lidhëse në mes i emërtimeve

të përbëra të njësive të matjes.                                            § 68 b

Shkrimi me vizë lidhëse në mes i emërtimeve të përbëra të njësive të ndryshme të klasifi-

kimit.                                                                                    § 68 b

Shkrimi me vizë lidhëse në mes i emërtimeve
jo të thjeshta me lidhje këpujore plotësuese
ose me lidhje përcaktore-ndajshtimore ndër-
mjet pjesëve përbërëse të tyre.                                             § 68 c

Shkrimi me vizë lidhëse në mes i formimeve
terminologjike të tipit (raketa) ajër-ajër.                             § 68 ç

Shkrimi me vizë lidhëse në mes i formimeve
jo të thjeshta, kryesisht mbiemërore, pjesët e
të cilave kanë midis tyre lidhje këpujore që
shprehin marrëdhënie plotësuese ose të ndër-
sjellta.                                                                                  § 68 d

Shkrimi pa vizë në mes, si fjalë të vetme, i
formimeve të këtij tipi që shënojnë njësi etni-
ke ose gjuhësore të ngulitura historikisht.                          § 68 d

Shkrimi me vizë lidhëse i pjesëzës ish- për-
para emërtimeve të ndryshme.                                          § 68 dh

Shkrimi me vizë lidhëse në mes i emërtimeve
të përbëra të pikave të horizontit, të formua-
ra prej një fjale të thjeshtë dhe prej një
fjale të përbërë.                                                                    § 68 e

Shkrimi me vizë lidhëse në mes i emrave të
përbërë të krahinave e të fshatrave të vendit
tonë, me lidhje bashkërenditëse, ndajshtimore
ose me lidhje përkatësie.                                                       § 68 ë

Shkrimi me vizë lidhëse i emrave të përbërë
gjeografikë të huaj, edhe kur pjesët përbërë-
se lidhen midis tyre me parafjalë, lidhëz
ose nyjë.                                                                               § 68 f

Shkrimi pa vizë i emërtimeve gjeografikë të
huaja që si pjesë të parë kanë një nyjë të
përparme në gjuhët përkatëse.                                             § 68 f

Shkrimi me vizë lidhëse në mes i emrave ose
i mbiemrave të huaj të personave, të përbërë
prej dy a më shumë pjesësh.                                                § 68 g

Shkrimi veç i nyjës ose i pjesëzës, kur ato
ndodhen midis emrit dhe mbiemrit të një
personi të huaj.                                                                   § 68 g shën. 1

Shkrimi pa vizë lidhëse dhe pa kllapa i pje­sëve përcaktuese të mbiemrave të personave.      § 68 g shën. 2

Shkrimi njësh me emrin i pjesës -ogllu te em-
rat e përveçëm me burim turk.                                            § 68 g shën. 3

Shkrimi veç i gjymtyrëve përbërëse të em-
rave dhe të mbiemrave kinezë, koreanë, viet-
namezë e birmanë.                                                              § 68 g shën. 4

Shkrimi me vizë lidhëse i numërorëve rresh-
torë, kur vetë numri ose një pjesë e tij shë-
nohet me shifra arabe.                                                       § 68 gj

Shkrimi pa prapashtesë dhe pa nyjë të për-
parme i numërorëve rreshtorë të shkruar me
shifra romake.                                                                    § 68 gj

Shkrimi me shkronja e jo me shifra romake
i numërorëve rreshtorë që shënojnë shkallët
e përgjegjësisë në organizatat shoqërore, në
ushtri etj.                                                                            § 68 gj shën.

Shkrimi me vizë lidhëse i emërtimeve të
përvjetorëve dhe i formimeve të ngjashme me
to, kur numërori shënohet me shifër.                                  § 68 h

Shkrimi pa vizë, si një fjalë e vetme, i emër-
timeve të përvjetorëve dhe i formimeve të
ngjashme me to, kur numërori shënohet me
shkronja.                                                                              § 68 h

Shkrimi me vizë lidhëse i emërtimeve të
veçanta të mjeteve teknike si edhe i emërti-
meve të ngjashme konvencionale, në përbërjen
e të cilave hyn edhe një numër i shënuar
me shifra.                                                                             § 68 i

Shkrimi me vizë lidhëse i numrave të tele-
fonave dhe të targave të automjeteve, kur
përbëhen nga grupe shifrash.                                              § 68 i

Përdorimi i vizës lidhëse midis emërtimeve
të shkurtuara të institucioneve, të zyrave,
të ndërmarrjeve, të organizatave dhe nyjës së
prapme ose mbaresës.                                                         § 68 j

Shkrimi me vizë lidhëse i emërtimeve të
përbëra nga një pjesë e shkurtuar dhe nga një
pjesë e plotë.                                                                         § 68 k

Shkrimi me vizë lidhëse i shkronjave, numra­ve (kur shprehen me shifra), i pjesëve të pa-ndryshueshme të ligjëratës, si edhe i elementeve që nuk janë pjesë të ligjëratës, kur përdoren si emra dhe marrin tregues të trajtave rasore.   § 68 1

Përdorimi i vizës lidhëse midis pjesëve përbë-
rëse në komandat ushtarake të përbëra nga dy
ose më shumë pjesë.                                                            § 68 11

Përdorimi i vizës së gjatë midis emrave të
përveçëm që shënojnë caqet e një hapësire
gjeografike.                                                                            § 69 a

Përdorimi i vizës së gjatë midis emrave që

shënojnë caqe kohore.                                                            § 69 a

Përdorimi i vizës së gjatë midis numërorëve

që tregojnë caqet e një hapësire kohore.                                § 69 b

Përdorimi i vizës së gjatë midis dy a më shumë
emrash të veçantë ose emërtimesh, fjalësh a to-
gje fjalësh të veçanta, të cilat kanë ndërmjet
tyre marrëdhënie të ndërsjellta, janë elementë
përbërëse të njësive kuptimore shumëpjesëshe
ose shënojnë kalime nga një gjendje në një tje-
tër.                                                                                      § 69 ç

Përdorimi i vizës së gjatë midis emrave të
bashkautorëve të një vepre.                                                § 69 ç

VI.   PËRDORIMI I SHKRONJAVE TË MËDHA

Përdorimi i shkronjës së madhe për të da-lluar emrat e përveçëm dhe emërtimet e ba-rasvlershme me ta nga emrat e përgjithshëm.    § 70

Shkrimi me shkronjën  e parë  të madhe i
emrave dhe i mbiemrave të personave, si edhe
i epiteteve ose i ofiqeve  (nofkave)  që janë
pjesë përbërëse e tyre.                                                          § 71

Shkrimi me shkronjën e parë të   madhe   i
pseudonimeve.                                                                     § 71

Shkrimi me shkronjë të vogël i nyjave dhe i
pjesëzave të mbiemrave të huaj, kur jepet i
plotë emri dhe mbiemri i personit.                                     § 71 shën. 1

Shkrimi me shkronjë të madhe i nyjave dhe i pjesëzave të mbiemrave të huaj të personave, kur përdoret vetëm mbiemri dhe kur nyja ose pjesëza është element i domosdoshëm i tij.        § 71 shën. 1

Shkrimi me shkronjë të madhe i pjesëve
O, Mdk, San, Sen të mbiemrave të huaj të
personave.                                                                           § 71 shën. 1

Shkrimi me shkronjën e parë të madhe i të
gjitha pjesëve të emrave dhe të mbiemrave
kinezë, koreanë, vietnamezë e birmanë.                            § 71 shën. 2

Shkrimi me shkronjën e parë të madhe   i
emrave e i mbiemrave të përveçëm që përdo-
ren për të shënuar një kategori të caktuar
njerëzish, por që nuk janë kthyer në emra të
përgjithshëm.                                                                   § 72

Shkrimi me shkronjë të vogël i emrave të
përveçëm, kur janë kthyer në emra të për-
gjithshëm që shënojnë tipin përkatës.                                § 72 shën.

Shkrimi me shkronjë të vogël i emërtimeve të njësive të matjes, të mjeteve teknike, të sendeve etj. me burim nga emra të përveçëm.   § 72 shën.

Shkrimi me shkronjë të vogël i emërtimeve
të funksioneve shtetërore, politike e ushtarake,
të gradave, të titujve fetarë etj.                                          § 73

Shkrimi me shkronjë të madhe i emërtimeve
të mësipërme, kur ato përdoren më vete (jo
në fjali), siç ndodh zakonisht në rastet kur
u drejtohemi personave përkatës, në nën-
shkrimet, si edhe në renditjen e emërtimeve
në fjalë në dakumentet zyrtare.                                         § 73

Shkrimi me shkronjë të madhe i emërtimeve të funksioneve shtetërore, politike, ushtarake, të gradave, të titujve fetarë etj., kur janë bërë pjesë e pandarë e një emri të përveçëm.        § 73

Shkrimi me shkronjë të madhe i të gjitha
fjalëve përbërëse të emërtimeve të funksio-
neve zyrtare e shoqërore më të larta.                                 § 74

Shkrimi me shkronjë të madhe i të gjitha
fjalëve përbërëse të emërtimeve të titujve më
të lartë të nderit të RPSH.                                                    § 74

Shkrimi me shkronjë të madhe i të gjitha pje-
sëve përbërëse të emërtimeve të urdhrave e
të medaljeve shtetërore.                                                      § 74

Shkrimi me shkronjë të madhe vetëm i fjalës së parë të emërtimeve të titujve të tjerë të nderit.

Vënia ndërmjet thonjëzash e emërtimeve të titujve të nderit, kur përdoren menjëherë pas fjalës «titull», si ndajshtim i paveçuar me presje.  § 74

Shkrimi me shkronjë të madhe i emrave   të
përveçëm të botës mitologjike e fetare.                               § 75

Shkrimi me shkronjë të madhe i emrave të përveçëm të figurave e të tregimeve popullore.   § 75

Shkrimi me shkronjë të vogël i emrave të
përgjithshëm të sferave të mësipërme si allah,
perëndi, shenjt, zanë etj.                                                      § 75

Shkrimi me shkronjë të madhe i emrave të
përveçëm të kafshëve.                                                          § 76

Shkrimi me shkronjë të madhe i emërtimeve
të planetëve, të yjeve, të yjësive e të trupa-
ve të tjerë qiellorë.                                                                § 77

Shkrimi me shkronjë të vogël i emrave diell,
dhe, hënë, tokë, kur nuk përdoren si terma të
astronomisë.                                                                       § 77 shën.

Shkrimi me shkronjë të madhe i emërtimeve
gjeografike e territoriale-administrative, si
edhe i emrave të tjerë të vendeve.                                        § 78

Shkrimi me shkronjë të madhe i pjesëve për-
bërëse të një emërtimi gjeografik a të një
emri vendi prej dy a më shumë fjalësh.                               § 78

Shkrimi me shkronjë të vogël i emrave të për-
gjithshëm gjeografike që përdoren si përcak-
tues të një emri të përveçëm ose përcaktohen
Prej tij.                                                                                 § 78 shën. 1

Shkrimi me shkronjë të madhe i mbiemrave

që janë pjesë përbërëse të emrave gjeografike.   § 78 shën. 2

Shkrimi me shkronjë të madhe i pjesëve

përbërëse të emërtimeve zyrtare të shteteve.     § 78 shën. 3

Shkrimi me shkronjë të madhe i emrave të
anëve të horizontit dhe i mbiemrave të for-
muar prej tyre, kur përdoren si emërtime një-
sish territoriale ose si pjesë të këtyre emërti-
meve.                                                                                    § 78 shën. 4

Shkrimi me shkronjë të vogël i emrave të anë-
ve të horizontit dhe i mbiemrave të formuar
prej tyre, kur shënojnë një drejtim ose një
pikë të horizontit.                                                                 § 78 shën. 4

Shkrimi me shkronjë të madhe i emërtimeve
gjeografike, edhe kur përdoren me kuptim të
figurshëm.                                                                               § 78 shën. 5

Shkrimi me shkronjë të madhe i emërtimeve
të periudhave, të ngjarjeve, të akteve e doku-
menteve historike, të monumenteve historike
e të monumenteve të kulturës.                                              § 79

Shkrimi me shkronjë të vogël i emërtimeve të
epokave gjeologjike, historike e të formacione-
ve historiko-shoqërore, që nuk janë emra të
përveçëm.                                                                                 § 79 shën.

Shkrimi me shkronjë të madhe i emërtimeve
zyrtare (të sotme ose historike) të institucio-
neve të shtetit dhe të partisë të vendit tonë,
të organizatave shoqërore dhe të njësive ushta-
rake kryesore.                                                                      § 80

Shkrimi me shkronjë të madhe i një pjese të emërtimit zyrtar të një institucioni, organizate

etj., kur ajo përdoret për të përfaqësuar gjithë emërtimin.

80

Shkrimi me shkronjë të vogël i emërtimeve të kategorive të mësipërme, kur përdoren si emra të përgjithshëm.

§ 80 shën.

Shkrimi me shkronjë të madhe i fjalës së pacë të një emërtimi të përveçëm, kur ajo përdo­ret si përfaqësuese e gjithë emërtimit.

81

Shkrimi me shkronjë të madhe i pjesëve për­bërëse të emërtimeve të festave kombëtare e ndërkombëtare.

82

Shkrimi me shkronjë të vogël i emërtimeve
të festave fetare.                                                                  § 82 shën.

Shkrimi me shkronjë të madhe i fjalës së parë

të titujve të gazetave, të revistave e të librave.  § 83

Shkrimi me shkronjë të madhe dhe pa pika
i emërtimeve të shkurtuara të shteteve, par-
tive, organizatave etj.                                                          § 84

Shkrimi me shkronjë të madhe i emrave të
përgjithshëm, kur përdoren për të shënuar qe-
nie të personifikuara.                                                           § 85

Shkrimi me shkronjë të madhe i një emri të përgjithshëm për qëllime të veçanta stilistike.

§ 86

Shkrimi me shkronjë të madhe i përemrit ve-
tor ju dhe i përemrave pronorë juaj, (i, e) tij,
(i, e) saj, në shenjë nderimi për personin të
cilit i drejtohemi ose për të cilin flasim.                               § 87

Shkrimi me shkronjë të madhe i emërtimeve
të bartësve të funksioneve shtetërore e shoqë-
rore, kur u drejtohemi atyre.                                               § 87

Shkrimi me shkronjë të madhe i emërtimeve
shkencore të tipave, klasave, rendeve etj. të
botës bimore e shtazore në trajtën latine të
tyre.                                                                                      § 88

Shkrimi me shkronjën e parë të madhe i sim-
boleve të elementeve kimike.                                                § 89

Shkrimi me shkronjë të vogël i emrave të
përgjithshëm si rrugë, ndërmarrje, shkollë, ro-
man, brigadë etj.,që përcaktohen nga një emër
a emërtim i përveçëm në rasën emërore, i
vënë ndërmjet thonjëzash.                                                    § 90

Shkrimi me shkronjë të madhe i emërtimeve
të mësipërme, kur përdoren më vete (jo në
fjali) në tabelat, dokumentet e shpalljet zyr-
tare.                                                                                      § 90

Shkrimi me shkronjë të madhe i emrave shesh,
rrugë, lagje etj., kur janë pjesë e emërtimeve
të përveçme përkatëse.                                                         § 90

Shkrimi me shkronjë të vogël i emrave të po-
pujve dhe të banorëve të një vendi.                                      § 91

Shkrimi me shkronjë të vogël i emrave të di-

tëve të javës, të muajve e të stinëve.                                    § 92

Shkrimi me shkronjë të madhe ose të vogël

i fjalës së parë të çdo vargu.                                                § 93

Shkrimi me shkronjë të madhe, në citime, i
fjalës së parë të vargjeve, kur shkruhen vijue-
shëm njëri pas tjetrit.                                                           § 93

Fillimi me shkronjë të madhe i fjalës së parë

të çdo teksti.                                                                         § 94

Fillimi me shkronjë të madhe i fjalës së parë të një fjalie ose periudhe që vjen pas pikës, shumëpikëshit, pikëpyetjes, pikëçuditjes dhe dy pikave,  kur këto shënojhë mbarimin  e  një
fjalie.       § 94

Shkrimi me shkronjë të vogël i fjalës së parë
pas pikëpyetjes, pikëçuditjes ose shumëpikëshit,
kur ato vihen pas ligjëratës së drejtë dhe në
fjalët e autorit që vijojnë, tregohet se kujt
i takon ligjërata.                                                                  § 94 shën.

Shkrimi me shkronjë të vogël i fjalës së parë
pas shumëpikëshit që shënon ndërprerje gjatë
ligjëratës dhe jo mbarimin e fjalisë a të periu-
dhës së mësipërme.                                                              § 94 shën.

Shkrimi me shkronjë të madhe i fjalës së
parë pas dy pikave, kur fillon një ligjëratë e
drejtë a një citat i vënë ndër thonjëza.                                 § 95 a

Shkrimi me shkronjë të madhe i fjalës së parë
pas dy pikave, kur pas tyre, zakonisht në tek-
ste zyrtare (statute, ligje etj.), radhiten para-
grafë të veçantë që nisin me kryerresht dhe
mbarojnë me pikë.                                                                § 95 b

Përdorimi i shkronjës së vogël pas dy pikave

në të gjitha rastet e tjera.                                                    § 95 b shën.

VII.   NDARJA E FJALËVE NË FUND TË RRESHTIT

Mbështetja e ndarjes së fjalëve në fund të rreshtit kryesisht në ndarjen e fjalëve në rro-kje dhe në strukturën morfologjike të fjalës.   § 96

Mosndarja në fund të rreshtit e fjalëve një-
rrokëshe.                                                                              § 97

Kalimi te zanorja pasuese i bashkëtingëllores

që ndodhet ndërmjet dy zanoresh.                                       § 98 a

Ndarja e lirë në fund të rreshtit, kur ndërmjet
dy zanoresh ndodhen dy a më shumë bashkë-
tingëllore.                                                                             § 98 b

Parapëlqimi nga dy ose më shumë ndarje të
mundshme në fund të rreshtit i asaj që ruan
më të qartë kufijtë e pjesëve të kuptimshme
të fjalës.                                                                                § 98 b

Kalimi i bashkëtingëllores  j, të ndjekur nga

një bashkëtingëllore tjetër, te zanorja që i prin.   § 98 b shën.

Mundësia e ndarjes në fund të rreshtit të
dy zanoreve që vijnë njëra pas tjetrës në një
fjalë.                                                                                        § 98 c

Parapëlqimi i ndarjeve mësue-si, i   pathye-

shëm te fjalët e këtij tipi.                                                       § 98 c

Ndarja në fund të rreshtit, te kufiri i pjesëve
përbërëse, e fjalëve të përbëra, të përngjitu-
ra, si edhe e: fjalëve të formuara me parashtesa
që përdoren edhe si fjalë më vete në gjuhën e
sotme.                                                                                   § 98 ç

Mosndarja në. fund të rreshtit e fjalëve të për-
bëra të shkurtuara.                                                              § 99 a

Mosndarja në fund të rreshtit e prapashtesës
së një numërori rreshtor të shënuar me shifra
arabe.                                                                                   § 99 b

Mosndarja në fund të rreshtit e nyjës së prap-
me dhe e, mbaresave në rastet kur shkruhen
me vizë lidhëse.                                                                     § 99 b

Mosndarja në fund të rreshtit e shkurtimeve të tipave a.L, d.v., p.sh. etj.

§ 99 c

Mosndarja në fund të rreshtit e emërtimeve
të veçanta të mjeteve teknike, si edhe e emër-
timeve të ngjashme konvencionale, në përbë-
rjen e të cilave hyn edhe një numër i shë-
nuar me shifra.                                                                     § 99 ç

Mosndarja në fund të rreshtit e shkurtimeve të njësive të masave dhe e shenjave të për-qindjes e të përmijës nga shifra që u prin.        § 99 ç

Mosndarja në fund të rreshtit e shenjës së
paragrafit nga numri e shkronja që vijnë pas
saj.                                                                                        § 99 d

Mosndarja në fund të rreshtit e shkurtimeve
që shënojnë nënndarje të kapitujve, të neneve
etj.                                                                                        § 99 d

Mosndarja në fund të rreshtit e numrave që
përmbajnë një thyesë dhjetore.                                            § 99 dh

Mosndarja në fund të rreshtit e një dyshkro-

njëshi.                                                                                    § 99 e

Moslënia në fund të rreshtit dhe moskalimi në
rreshtin tjetër i një shkronjë të vetme, edhe
kur është zanore.                                                                § 100 a

Ndarja në fund të rreshtit e dy shkronjave të
njëllojta që takohen në një fjalë.                                         § 100 b

Përsëritja e vizës lidhëse, kur kalon në rre-
shtin tjetër pjesa e dytë e një fjale a e një
emërtimi të përbërë që shkruhet me vizë li-
dhëse.                                                                                  § 100 c

Moslejimi i hapjes së kllapave dhe të thonjë-
zave në fund të rreshtit dhe i mbylljes në fi-
llim të rreshtit tjetër.                                                          § 101

Moskalimi në rreshtin tjetër i shenjave të pi-
kësimit me përjashtim të vizës së gjatë.                             § 101

VIII.   SHKRIMI I DATAVE

Përdorimi i pikës pas shënimit të ditës e
të muajit në datat e plota, kur muaji shkruhet
me shifra (arabe ose romake).                                           § 102

Mospërdorimi i asnjë shenje midis ditës, mua-
jit dhe vitit, kur në datat e plota muaji shkru-
het me shkronja.                                                                 § 103

Përdorimi i presjes pas emrit të   vendit   në
shkrimin e datave.                                                              § 104

Shkrimi i parafjalës më pas emrit të vendit
dhe para shifrës që shënon datën, në shkresat
zyrtare.                                                                                § 104

Shkrimi i parafjalës më para datave, kur ato përdoren si plotës kohe brenda një fjalie.

§ 104


[1]Në shfaqjen e parë të një emri të kësaj kategorie mund të shënohet në kllapa edhe shkrimi i tij sipas grafisë së gjuhës nga buron.

[2]Për shkrimin e kategorive të veçanta të emrave të përve­çëm me prejardhje të huaj, shih pikat përkatëse të §36 të këtij kapitulli.

[3]iPër disa nga emrat e tipave të mësipërm, për qëllime të caktuara stilistike-shprehëse ose me ngjyrime të veçanta kuptimore, përdoret në gjuhën letrare edhe shumësi me -ra: çudira, gostira, kusira, marrëzira, mrekullira, tepsira, trimërira; idera; belara, shakara etj.

[4]Të mos ngatërrohet kjo kategori me emrat që në emëroren e pashquar të njëjësit dalin me temë më -r dhe që e for-mojnë shumësin me mbaresën -a; mbiemrat që i përcak-tojnë këta emra, përdoren në trajtën e gjinisë mashkullorë: emra të përveçëm, hekura të ndryshkur, mbiemra të nyj-shëm, regjistra themeltarë etj.

[5]Për fjalët e këtij tipi që shkruhen me vizë lidhëse në mes, shih më poshtë §68.

[6]Shenjat % (Për Qind) dhe %0 (për mijë) mund të përdo­ren vetëm pas një numri të shënuar me shifra: 5%, 90%, 80%0.

[7]Kur formimet e këtij tipi shënojnë njësi etnike ose gjuhë-sore të ngulitura historikisht, shkruhen pa vizë në mes, si fjalë të vetme: anglosakson, (gjuhët) indoevropiane, istroru-manishtja,  retoromanishtja,  serbokroatishtja  etj.

[8]Kur këto emërtime përdoren më vete (jo në fjali), siç ndodh zakonisht në rastet kur u drejtohemi personave për-katës, në nënshkrimet, si edhe në renditjen e emërtimeve në fjalë në dokumentet zyrtare, ato shkruhen me shkro­një të madhe si në formën e plotë, ashtu edhe në formën e shkurtuar.

[9]Emërtimet e titujve të nderit vihen në thonjëza, kur për­doren menjëherë pas fjalës «titull», si ndajshtim i paveçuar me presje: iu dha titulli «Hero i Popullit», — «Hero ‘ Punës Socialiste», — «Artist i Popullit» etj., por: Heroi i Popullit Qemal Stafa, Mësuesi i Popullit Aleksandër Xhu-vani, Mjeshtri i sportit N.N. etj.

[10]Në rastet kur një pjesë e emërtimit zyrtar të një insti-tucioni, organizate etj. përdoret për të përfaqësuar gjithë emërtimin, kjo pjesë shkruhet me shkronjë të madhe: ministri i Mbrojtjes, ministri i Punëve të Jashtme, drejtori i Ekono-misë Komunale etj.

[11]Emrat e rrugëve e të shesheve në tabelat përkatëse nuk vihen në thonjëza.

[12]Emrat e rrugëve e të shesheve në tabelat përkatëse nuk vihen në thonjëza.

[13]Emrat e rrugëve e të shesheve në tabelat përkatëse nuk vihen në thonjëza.

[14]Viza e pjerrët f në shembujt e mësipërm shënon fundin e rreshtit.

Published in: on Janar 26, 2014 at 9:49 pm  Lini një Koment  
Këtë e pëlqejnë %d blogues: