Vjershat e javës

Vjersha që lindi ditën e hënë
pranoi të më ketë baba edhe nënë,
por nëse e them këtë pak më ndryshe
vjersha më pranoi për gjysh edhe gjyshe.

Vjersha që lindi ditën e martë
doli të jetë pakës më e gjatë,
por kur filloi djepi t’i binte pak ngushtë
Vjershën nisa ta zvogëloj në grusht.

Vjersha e ditës së mërkurë
Lindi kryeneçe s’e mësova kurrë.
Shkrova dhe fshiva mbi trupin e saj,
nuk kishte gëzim, as këngë dhe as vaj.

Vjersha e ditës së enjte
herë vlonte herë ziente,
s’e dija çfarë donte e gjora vjershë
S’e dija çfarë t’i thosha në vesh.

Vjersha e së premtes me temperaturë
Më lindi ashtu papritmas në udhë,
S’erdhi ambulanca as dhe një doktor
Më vonë e shërova unë në kompjutor.

Pse ia fusni kot, vjershat kështu lindin?
PO!- dhe për fundjavë mund ta bëjnë pushim,
Po nuk më besuat provoni, ju bindin
Se vjersha nga ditët na jep një kuptim.

Published in: on Mars 31, 2014 at 8:12 pm  Lini një Koment  

Vjersha e popullit tim

Është apo s’është çorape e arnuar
e leshtë, e bardhë,
si drenushë e vrarë,
vjersha e përgjysmuar?

Është apo s’është rrugicë pa ndriçim
mbrëmjeve vonë
kur s’njeh të zonë,
vjersha në harrim?

Është apo s’është krejt shqiptare
me të folme të re
dhe me paskajore,
vjersha kosovare?

Është apo s’është urim e mallkim
Një varg më shumë
I hedhur në lumë,
Vjersha e popullit tim?

Published in: on Mars 31, 2014 at 8:11 pm  Lini një Koment  

VJERSHAT E POETËVE

Sa herë më merr malli, them vargjet e tyre
Dhe mbushem e mbushem përplot dashuri
Them vargjet e tyre kur bëhem i madh
Dhe dua të jem përsëri fëmijë.

Për ta galaktika ish një arrë e vogël
Arrë e papjekur që rri varur në degë,
Ndërsa tërë planeti vetëm një gogël
E fshehur pas gjethes së blertë.

Vjershat e poetëve si një gurë mulliri
Ku secilën fjalë me durim e bluajnë
Pastaj të tjerë njerëz miellin e zënë
Me të fjalë të bardha gatuajnë

Published in: on Mars 31, 2014 at 8:08 pm  Lini një Koment  

LASGUSH PORADECI – PRINCI I LIRIKËS SHQIPTARE

 

Intervistë, po për se? Për ndonjë çështje të mbushur me vrer? Për politikë, diplomaci, sociologji? 

Kjo qe fraza e parë e poetit t’onë, kur i vajta ta vizitonja. Nuk i çfaqa mendimin t’im sepse sjellja ime çdo gjë tjetër mund të thoshte, por jo të pjellte dyshimin e një interviste. Duhesh të vazhdonja, pra, me qesë se më kuptoni që në fillim sa frikë pjell paraqitja e gazetarit! 
Kështu vendosa pardje të filloj një seri bashkëfjalimesh me letrarët dhe intelektualët tanë, për të kënaqur dëshirën e madhe të lexonjësit, për t’u futur në sekretet e artit, për ta bashkuar me artistin tonë. Populli ynë, vërtetë, qëndron aqë largë intelektualit të tij, sa që një intervistë e shumë-anëshme besoj ta afrojë dhe t’a kuptojë më mirë, ta studjojë me dashuri më të madhe. 
Artisti është gjithëmonë i harruar, i mënjanuar nga opinioni. Nuk flet, nuk bën zhurmë rreth vehtes; vetëm krijon, përpiqet natë e ditë. Na udhëheq, na drejton, na dhuron aq e aq gëzime estetike, por s’e njohim, nuk e shohim. 

Jani Lili - Për art Lasgush, për artin t’ënd do fillojmë. 

Lasgush Poradeci - Për Art. Këtu kemi frikë sepse kemi shumë për të thënë. Dhe që të themi këto s’kemi nevojë që të pregatitemi, sepse kur është zëmra e jonë plot art, fjalët dalin vetë. 
Kam mjaft orë tani që e shikoj me kërshëri, kur ai i prekur thellësisht vazhdon bisedën për Artin. Sytë e tij kanë marrë një dritë të çuditëshme dhe nuk më shikojnë mua tani, i përulë në tokë dhe vazhdon duke folur i pasionuar. Gjëndet në komunikacionin më të ngushtë në shpirtin e tij. Gjëndet i tëri i futur në një botë jashtë realitetit, në atmosferën e fjeshtë të poezisë, të harmonisë shekullore. Flet me mua, por më duket në këtë minut se nuk gjëndet në këtë botën t’onë. Dhe diç kuptoi nga habitja ime, sepse kështu justifikohet vazhdimi i tij: 
- Jemi njerës; kemi kemi dhe trupin përveç shpirtit, dhe trupi nuk ushqehet me theorira, me idera. Është material, pra, që e mban; prej materies së ulët do të ngrihemi në Art. Prej tij merr hov njeriu për në qiell. Dhe shpesh herë është kjo që na shtyn për botën ideale. Kur rimë poshtë në materie, shikojmë lartë në qiell një yll. Ay ylli ndrit dhe është i bukur, dhe ne atij i vërsulemi, prandaj fluturojmë prej materies së lartë. 
[/I]
Dhe kur mbaroi apologji materiale, vazhdoi themën e parë. 

- Më pyete për Art? Të t’a them për njëherësh që t’a mbarojë. 

E preka aqë fortë këtu sa që kërkonte të çlirohej sa më shpejtë. 

- Arti mor zotëri, është diçka e pa-kapur, një frymë që del nga zemëra dhe prapë atje në zemër hyn. Kështu ësht arti. Ri në zemër, del prej saj, dhe prapë atje brënda futet. Sepse arti është këngë, dhe kënga është shpirt dhe shpirt është zemëra. Kam përshtypje se gjëndem në një vend të shënjtë, në një kishë plot harmoni dhe mystiçizmë. 

Më dukesh se s’kisha guxim të vazhdonja. Prandaj pyetja ime me zi dolli, e frikëshme dhe si e penduar. 

Me se merreni në këtë kohë? 

- Po ja miremi me atë që të thash më lartë. Me atë që kam në zemër dhe dua ta nxjerë jashtë, t’a dijnë të tjerët; por me qënë se ata më të shumtët s’e kuptojnë, unë e fut prapë në zemër, se ashtu atje brënda, ashtu qënka më mirë. Si ajo zemra djaloshare që futet në shpirt: 
Futet zemra djaloshare mu fund të shpirtit t’im 
Ose si ajo kënga pleqërishte, e cila atje nga mbarimi i saj i thot të gjitha; që ngrihet vet si vala e detit nga fundi dhe prapë kthehet vet në fundin. 

Si ngrihet që nga deti një valë e dëshëruar 
Nga fundi i zemrës sate ti ngrihesh dyke vuar, 
E prapë por si vala që bie sërisht në det 
Ti bie në thellësirë e zembërës së vetë. 

I këndoi vetë këngët e tia. Ishte fryma e zemërës së tij. Nuk besoj të shtonte gjë në këtë harmoni të thellë, as edhe muzika më e ëmbël. 
Dhe pas pakë nuk e lë prapë të qetë. 

Ç’po punoni tani në fund? 

Në këtë pyetje s’më dha përgjigje të saktë, që të kënaqja vehten dhe lexonjësin që kërkon të mësojë prodhimin e fundit të poetit të tij. Por këtu më rëshqet prapë. Nuk e pranon pyetjen. 

- Mor zotëri, ç’të të them, se po mundohesh, mbase, më të kotë. Punoj dhe unë, mirem me artin t’im dhe dua të bëj një gjë që po bëj, po ç’të t’a themë? Ç’të them? Të them gjë? Më duket se më mirë duhet realizuar se s’a kuvënduar. Pastaj të thashë që arti është një gjë e zemërës, domethënë një gjë fort e dashur, një gjë që është gëzimi më i math i imi, ose hidhërimi më i math; gëzimi dhe hidhërimi i çdo njeriu që ka një zemër që ndjen-dhe zemra që ndjen gjëndet në gjithë popujt-;mirëpo njeriut gëzimi i tij më i math që ka në zemër ose hidhërimi i tij më i math, i duket tepër i shtrënjtë, tepër i dashur, tepër i shënjtë, dhe nga ky shkak ay gëzohet dhe hidhërohet për vete, e mban atë gëzim dhe hidhërim për vet-veten e tij, ashtu i mban në zemër për vete, dhe nga ky shkak nuk ia thot as njeriut. 

Po hidhërimin? 

- Do të thuash që hidhërimi s’është gjë e shtrënjtë për zemërën e njeriut? Jo, nuk them ashtu, sepse hidhërimi në Art, hidhërimi i Artit, është dhe ay gëzim, është këngë, është një hidhërim që këndon, është art dhe ay,-se kjo është Art; një hidhërim që këndon-. Dhe nga ky shkak as gëzim, as hidhërim nuk i themi; siç thamë, këta duhet të realizohen, duhet të derdhen në art, në poezi, në drithmë shpirtërore që ka marë një trup, dhe prandaj, pra, ja, tashti arijtëm ku deshëm, arijtëm në art, në poezinë t’onë, në atë gjë që na qëndron mbyllur në zemër, atë s’e themi sa kohë që qëndron ashtu pa formë, pa trup, e parealizuar; vetëm kur ajo bëhet brënda nesh art, vetëm atëherë e themi. 

Heshti prapë. Priste pyetjen time që nuk vonoi të vijë: 

Nga të rinjtë, kërkoj të më thoni nga talentet e rinj, cilin preferoni si më të fortë? 

- Është një soj sikur të më pyetni se cilin dashuronj më tepër nga shokët e mi që jemi mbledhur në një tryezë. Dhe me qënë se unë i dua të gjithë, sepse shkruajnë art, ja edhe këtu s’po duhet të them asgjë. Nga ana tjetër nuk mund t’i ndajë sepse edhe nuk kanë marrë rrugën e tyre të fundit, edhe nuk kanë dhënë formën e tyre të caktuar, një gjë që vjen kur shkrimtari kalon moshën e tij të parë artistike. Le ta realizojnë ata artin, ëndërat dhe përpjekjet, premtimin që na kanë dhënë, se Arti kështu i realizuar flet vetiu. 

Dhe duke ditur tani etjen e këndonjësit të mësojë se si kalon poeti jetën e tij, i bëra edhe këtë pyetje shumë …guximtare, një pyetje krejtësisht gazetareske: 

Si kaloni kohën t’uaj? 

- Për familjen dhe për jetën time personale më pyet? Këtu s’e kuptoj qëllimin t’ënd, si njeri familjar, apo si artist familjar? 

Si artist familjar e kuptojmë, e dimë. 

- Mirë, ja po ta them: sepse si njeri kam edhe unë shënjtërinë t’ime shtëpijake, me gëzimet dhe hidhërimet e përbashkëta. Sepse hidhërimet janë të shënjta; ato na i dërgon Zoti që ta qërojmë, t’a spastrojmë, ta bëjmë më të paqme zemrën t’onë përdita më shumë, që të mundohemi kështu e të përpiqemi përdita të bëhemi sa më të mirë, më të pastërt shpirtërisht. 
Njeriu midis mundimeve zhvillohet më tepër brendësisht, bëhet më njerëzor. Është theoria budiste, por që ka bazën e saj në çdo njeri të qytetëruar, vetëm me një ndryshim; ndërsa pasonjësi i Buda-s kërkon nëpërmjet mundimevet të arijë në heshtjen trupore, në nirvanë të plot artisti, duke shvilluar vehten përpiqet mbi pasionet të kapërxejë çdo dobësi me qëllim që këtë fazë t’a derdhë në Art. I pari hesht duke pritur mundimet me sarkazmë dhe durim lovjan i cili lartësohet mbi njerinë dhe mundimet e tija i bën këngë. I ngjan koridalos i cili për të kënduar fluturon në lartësirat e qiellit. 
Por si artist familjar, arti flet, bën bashkëfjalime drejt për drejt me Zotin, qoftë edhe në falëtoren familjare. Dhe me qënë se fjalimet me Zotin pjellin, lenë shënjat e tyre, shënjat e dukëshme artistike; ja, për këtë çështje të dytë, për këtë artist familjar, flet arti vetë, që është shënja, gjurma, manifestimi i Zotit. 

Dhe tani a mund të pyesë për gjenezën e “Poradecit”, t’asaj poezie? 

- Poradeci. Këtu kemi një gjë shumë të thjeshtë: ndjenja dhe unë një mbrëmje harmonin, këngën e kësaj mbrëmjeje, si dhe këngën e Drinit që kullon aty pranë, dhe kështu thash t’a shkruaj atë liturgji të zemrës, atë poezi. 
Poeti ndjente rythmin e liqenit, frymën e natyrës, dridhjet e tokës, dhe të gjithë këtë liturgji mystike, që vetëm poeti i vërtetë i ndjen, e derdhi në këngë, në kryeveprën e tij “Poradeci’. 

Po për atë këngën pleqërishte, gjenezën e sajë? 

- Ja, edhe ajo kështu e thjeshtë është: kur isha në mërgim, duke baritur në një kopshtë mbrëmave, prej një dritareje lartë, aty afër një gramafon i vogël, një gramafon shqiptarësh, ia mirte një kënge të pleqëve në pllakën e tij; kështu ia mora dhe unë asaj kënge pleqërisht në zemërën t’ime. 

“Kështu e thjeshtë është”, tha poeti. Dhe vërtetë sa e thjeshtë është poezia! Kullon vetë pa mundime-kur është poet, krijonjësi nga natyra-pa përpjekje dhe vetë-shtërngime. Kështu thjeshtë kujtoj tani poetin, kur dëgjoi pllakën shqiptare. I mallëngjyer thell, i prekur gjer në palcë, la kopshtin dhe u nis për në shtëpinë e tij. Diçka e rëndonte; ishte dëshira dhe mall’i i flaktë për atdhenë e tij, për Shqipërinë. Dhe nuk u çlirua nga kjo barë, veçse kur e derdhi në art, në “Këngë pleqërishte”, në kryeveprën e poezisë s’onë kombëtare. 
Dhe me qënë se arijtëm gjer këtu, me qenë se hekuri qe akoma i nxehtë, e pyeta pa humbur kohë: 

Nga dashuria e popullit je i kënaqur, i prekur? Vjershat t’uaja qarkullojnë në çdo gojë të popullit t’onë. Ç’do poet, ç’do artist punon për atë dhe për vete. 

- Sa kohë që pikë së pari, jam i kënaqur me veten brënda në zemërën t’ime, me artin t’im, ashtu siç e kam lindur atë, gjithashtu, pikë së dyti, duhet të jem i kënaqur me poppullin tim, sepse është popull’ im dhe për atë punoj. 

Kur fillove për herën e parë të shkruash? 

- Kjo humbet në thellësirën e largësirës, ose në largësirën e thellësirës, sepse siç shikoj tashti, nuk kam kënduar dyke patur ndonjë qëllim, që t’a di dhe kur kam filluar. Po këndova ashtu ku më erdhi, siç këndon çdo njeri që këndon, dhe nga ky shkak nuk mund të them ndonjë gjë të përpikëshme. 

Nuk duhesh më t’a mundonja. Nuk di sepse ndjej një respekt kur e shikoj kështu të qetë, mbinjerëzor do të thoshnja. 
Lasgushi mbylli Shqipërinë në zemërën e tij dhe na dorëzoi gjën më të shënjtë që disponon njeriu si dhuratë nga natyra: na dha shpirtin e tij, gjakun e tij të shënjtë. Është poeti që çdo brez i ardhëshëm do t’a mbyllë në zemërën e tij, dhe koha do t’a dorëzojë në pavdekshmëninë. Është dashuria e racës, e historisë s’onë që e lartëson. 

(Intervistë e Lasgush Poradecit dhënë gazetës Tomori në vitin 1941 nga Jani Lili )

Published in: on Mars 17, 2014 at 2:50 pm  Lini një Koment  

Branko Merxhani

     Branko Merxhani (1894-1981) lindi në Turqi, qytet anonim. Një ndër publicistët më të njohur të para Luftës së II-të Botërore në Shqipëri ka, për ironi, jetën mëtë mjegullt.
Ishte çam i mërguar me kohë në Turqi, ndoshta me gjithë familjen. Ishte i krishterë. Guvernantja, ose nëna, ishte gjermane, u shkollua në kolegjin britanik në Izmir, studime për turkologji, studime të tjera për filozofi në Gjermani ose Austri. Kthehet një herë në Gjirokastër, kthehet në Ankara e m’andej rikthehet në Tiranë në vitet ’20.
   “Qe ndër të rrallët e ditur që u burrërua nëpërmjet mentalitetit të botës lindore e u brumos nëpërmjet diturisë dhe përparimit të botës perëndimore.”

Është një prej atyre mendimtarësh që për historinë e kulturës shqiptare do ta meritonin të quhen “publicistë gjenialë”, si një Konicë i Albanias, një Fishtë i Hyllit, një Nol i Diellit të Bostonit. Pasardhës i tyre kronologjikisht, Merxhani shfaqet si një ndër konfiguruesit dhe galvanizuesit më përfaqsimtarë të mendimit social e filozofik të inteligjencës shqiptare të viteve ’30, ndonëse një karakteristikë kardinale do ta dallojë prej mjeshtërve paraardhës.
   Në kapërcyell të viteve 1920-’30, kur ai hyn në jetën aktive intelektuale shqiptare, në një vend euraziatik, në Rusi, ka ndodhur diçka e papërfytyrueshme: është kryer një “revolucion”. Radikalë e, përgjithësisht, intelektualë të së majtës i kanë kthyer sytë kah Bashkimi Sovjetik. Në kahun tjetër, në Perëndim, vazhdon të zotërojë kapitalizmi në formën e tij më të përparuar: imperializmi. Merxhani shkridhet pikërisht në këtë moment si gazetar i dorës së parë jo thjesht ngase eseja, fejtoni, artikulli, trafileti, vëzhgimi, analiza politike apo studimi shkencor i ndrydhur në rreptësinë e kufizës tipografike i japin pendës së tij një tendosje të pazakontë, një përqendrim dhe një fuqi komunikimi si rrallëkushi, por mbi të gjitha se ai, në këtë kapërcyell, shtron në tryezën e diskutimit intelektual të kohës dilemën e madhe shqiptare: nga Lindja apo nga Perëndimi ?
   FigurëI përkufizuar si metafizik nga Petro Marko, arketipi i përpjekjes mendosre të të cilit e ka dhënë Platoni që në lashtësi. N’atë përpjekje mendore, n’atë kundërbotë ai paraqet programin për shndërrimin e një populli. Qysh më 1929 ai e quan neo-shqiptarismë. Faqet e gazetës Demokratia, dhe jetëshkurta Neo-shqiptarisma do të jenë hapsira ku zbatohet kjo utopi e re. Në vitet ’30 oksidentalizmi është temë bisedash në kafe Kursal Berlin apo Bella Venezia, po edhe debatesh në gazeta. Nën trysninë e tyre gjithnjë në rritje Mbreti Zog I dekreton më 1935 një kabinet “të rinjsh”, thuajse të gjithë të formimit Europian; kabineti do të ketë dëtyrë ta shndërrojë Shqipërinë. Merxhani i përkushton këtij viti një nga përvojat më të emancipuara të mendimit shqiptar të periudhës: vargun e artikujve të botuar njëpasnjë te Demokratia e Gjirokastrës, nën titullin Nga një librë e pabotuarë, një shkollë e vërtetë popullore, në të cilën sociologu filozof u dëfton shqiptarëve se ç’janë kultura e qytetërimi; ç’e dallon materializmin nga idealizmi; ç’përfaqsojnë individi dhe shoqëria; ç’marrëdhënie vendosen ms popullit e intelektualëve etj. Pas dështimit të kabinetit Frashëri vijon ciklin e shkrimeve Ç’është nacionalizma po te Demokratia. U do shpjeguar shqiptarëve se ç’janë komb e racë, karakter kombëtar, traditë dhe histori. Mbi të gjitha ravizon konturet e misionit të rinisë, djalërisë shqiptare. Pasi Italia pushton Etiopinë, luftës civile në Spanjë, Europa i kthehet fashizmit, që duket si e vetmja ideologji e aftë t’i kundërvihet komunizmit. Në trajta dhe më eksplicite përpiqet Merxhani t’ua kthjellojë lexuesve, tanimë te Illyria – ku nisi të bashkëpunojë nga marsi i 1934 der më 1936 nën redaksinë e Karl Gurakuqit, se cili është problemi i shqiptarismës, e si paraqitet përgjithësisht, problematiciteti shqiptar. Më 1935 shpërthen një revoltë në Fier e drejtuar nga intelektualë e oficerë, që mbytet me shpejtësi. Fill mbas kësaj, min. i Arsimit Mirash Ivanaj ofron dorëheqjen. Ndër të parët, ndërsa lufton doktrinën fashiste, Merxhani denoncon ekperimentin rus dhe lëshon alarmin e bolshevizmës në Shqipëri. Vendi kalon një krizë të rëndë. Në Korçë punëtorë e studentë protestojnë për “bukë dhe punë”. Në Kuçovë punëtorët e naftës bëjnë grevë.
Nga faqet e Illyria-s a të Minerva-s utopisti ynë u ofron lexuesve mësime të A. Comte, Durheimit, Rénanit, Bergsonit, Nietzsches për t’u rrasur shqiptarëve në kokë idenë se e vetmaj mënyrë shndërrimi është ajo e revolucionit social, përmjet kulturës e moralit. Mbas disa shkrimesh që propozonin shtetin fashist te “Leka” e Etënve Jezuit nga Át Zef Valentini e Gjon Kamsi, Merxhani që nuk përtonte me i dalë haptas problemit, rrëfente çiltas se revoltat e njëpasnjëshme me ngjyrë bolshevike nuk zgjidhen me autokolona ushtarësh, por me kamionë me kollomboq. Themelon më 1936 “Përpjekja shqiptare” me Petro Markon, ku mësyente ta bënte një universitet popullor ku mund të shtroheshin probleme filozofike. Në të gjeheshin artikuj të mirë-shtjelluar në hulli të filozofisë, sociologjisë, historisë, gjuhësisë, arkeologjisë dhe pedagogjisë. Në një tentativë për kritikën letrare të mirëfilltë dhe mundim për t’i parashtruar lexuesit shqiptar risitë më bashkohore. La Shqipërinë në kohë të okupacionit fashist.
——————–
nga Branko Merxhani: “Kombi është një ide.” Novalis

Ideologjia e neo-shqiptarismës si të vetmin burim të saj ka nevojat e realitetit kombëtar. Një fuqi, që do të veprojë në fushën e krijimit shoqëror, duhet më parë të jetë armatosur me masën e vlerës sociologjike, masë e cila të mos jetë marrë nga theoritë subjektive të mendimit, po t’i përshtatet njohjes objektive të konditavet së jetës së një vëndi.
Një vënd siç ka emrin e vetë, shtëpinë e vetë, karakterin e vetë, ashtu ka dhe sociologjin e tij të veçantë. Nuk është e drejtë, bile as e mundur, që të mendojmë ne në Shqipëri siç mendon, për shëmbëllë, një frëng për çështjet që i përkasin realitetit të tij kombëtar-sociologjik. Sidomos kur është puna që të vëmë themelet e jetës s’onë mendore, gjë të cilën e ka për qëllim edhe neoshqiptarisma.
Shkenca është universale, po jo si vepër, jo si jetë, po vetëm si theori dhe si princip. Kur, për shëmbëllë, një frëng i sotmë i cili ka shkuar një pjesë shumë të madhe të jetës së tij intelektuale, brënda në kaq shekuj mendimi dhe eksperience, thotë fjalën e famshme: “Tout par la science et pour l’humanite” (“Të gjitha me anë të shkencës dhe për njerëzinë”), ne, të cilët as që kemi filluar akoma të hedhim themelet e ekzistencës s’onë mendore, ne djemt e mendimit, duhet t’i përgjigjemi kësisoj:
Sigurisht, çdo përparim arrihet me anë të shkencës, po edhe çdo përparim nuk ka tjetër qëllim përveç se vetëm lartësimin e jetës së kombit dhe shpëtimin e atdheut…
Shkënca nuk është për shkëncën. Shkënca është për jetën. Dhe jeta është kryesisht një ide konkrete. Njerëzimi është shumë herë një ëndër, po kurdoherë një gjë po. Vetëm realiteti, që ekziston me të vërtetë, është kombi. Dhe e vetmja jetë e vërtetë është jeta kombëtare.
***
Neo-shqiptarisma i jepë vlerë shkëncës vetëm kur është e zonja t’u shërbejë qëllimeve të jetës kombëtare. Domethënë, ideologjia jonë e përdor shkëncën si mjet për realizmin e qëllimevet dhe të nevojavet të përparimit t’onë kombëtar për dobi vetëm të shvillimit të arthëshmë të Kombit. Ky është edhe i vetmi shërbim, e vetmja dobi e shkencës, kur është puna të krijojmë një shoqëri. Qëllimi është jeta e Kombit dhe mjeti është fuqia e shkencës.
Pra, sa nga ne diturin e tyre ua detyrojnë vëndeve të huaja – dhe përgjithësisht dituria e sotme shqiptare ësht e huajë, – sa nga ne mund të mendojnë siç mund të mendojë, për shëmbëllë, një intelektual frëng, gjerman, turk, grek, më parë duhet të orientohen brëndësisht për në realitetin kombëtar, të mbajnë nga kultura e tyre vetëm principet e shkëncës. Mendimet frënge, gjermane, turke, greke duhet të transformohen në mendime shqiptare në mënyrë që të hedhim themelet për një mendim shqiptar, nga suksesi i zhvillimit të së cilit vetëm do të mundemi të krijojmë një syllogjismë shqiptare, një Shqipëri mendonjëse. Qytetërimi nuk është veprë e Imitimit, po vepër e një pune të brëndëshme harmonike. Qytetërimi është një krijim.
***
Liria e mendimit intelektual është e pakufishme. Po, si elemente shoqërore, duhet të orientohemi me nevojat e jetës shoqërore. P.sh. si njerës të mendimit të lirë, mundet të mos besojmë në gjë. Po, si elemente shoqërore, si elemente të përparimit dhe të rregullit, ai nga ne që do t’i mësojë vëndit t’onë, p.sh, atheismën, duhet të quhet kriminel përkundrejt nevojës shoqërore.
***
Duke u nisur nga bazat ideologjike të sipërme dhe bile pa u trembur nga akuza e Reaksionismës brënda në Europën e Sotme të Materialismës Historike, them:
Filosofia e Neo-Shqiptarismës është: Idealisma Kombëtare.
Po kjo idealismë e jonë ndryshon shumë nga idealisma e bukur, po e dëmshme për neve, p.sh., e një Ernest Renan-i. Nuk jemi nga ata që thonë:
“Atje ku gjej të Bukurën, të Mirën, të Drejtën – atje është dhe atdheu im.”
Nuk jemi edhe nga ata, të cilët, në një çast marrëzie dhe enthusiasmi, i a marrin këngës së “Atdheut të Math”, që përmban gjithë tokën…
Ne preferojmë të themi: Atdheu ynë gjendet në anën e një rëkeje të freshkët, që vadit arat, dhe kënga e së cilës dëgjohet nëpër shpellat e maleve të Shqipërisë. Ku janë të varrosuna kockat e stërgjyshërvet t’anë, atje në hirin e oxhakut të hidhërimit ku ka rënë loti i parë i mëmavet t’ona, në pyllin e dashurisë që na çeli mysterin e jetës në kohën e djalërisë – atje është atdheu ynë…
***
Një komb nuk është gjë tjetër përveç se një ndjenjë, një ide, një harmoni shpirtërore, një “kuptim shoqëror”. Që të jemi shqiptarë me të vërtetë, më parë na duhet doemos një një gjë: Na duhen njerës që të thonë:
“Jam Shqiptar!”
Ai që e ndjen veten “Shqiptar” është pa tjetër Shqiptar. Dyshimi më i vogël mbi këtë gjë është mjaftë që të kuptojmë të kundërtën.

Demokratia, 23 janar 1929
(Marrë nga libri “Branko Merxhani, vepra”, Plejad, Tiranë, 2003, faqe 28-30)

Published in: on Mars 15, 2014 at 8:52 pm  Lini një Koment  

Nëna më dërgoi në market

Nëna më dërgoi një ditë
tri bukë t’i blej në market,
e në shtëpi unë u ktheva
me një këlysh dhe një gjevrek.

Me një lëpirëse në gojë
plot xhepat çokollatë,
me macen që e pash në lojë
dhe po bënte gallatë.

Sapo hapa derën e banesës
këlyshi vrapoi mbi kolltuk,
tepihu i leshtë nga dyqani i Lesnës
menjëherë u bë si ujk.

Nëna kur e pa ashtu shtëpinë
filloi të bërtasë pa pushim,
por më kurrë, kurrë nuk më dërgoi
në market të blej ushqim.

Published in: on Mars 8, 2014 at 9:43 pm  Lini një Koment  

Vjersha për nënën

Originally posted on Letërsi:

MËSUESJA NA THA
TË GJENIM NJË VJERSHË,
NJE VJERSHË PËR NËNËN,
TË VOGËL, TË THJESHTË.

SHUMË U MUNDOVA
PO VJERSHËN S’E GJETA,
AS NË INTERNET
DHE AS NË GAZETA.

VËLLAI MË THA
KURRË S’KE ME E GJETË,
VJERSHËN PËR NËNËN
DUHET TA BËSH VET.

VJERSHËN E NISA ME EMRIN NËNË,
PASTAJ DY FJALË DIELL EDHE HËNË,
NJË BUQETË ME LULE DHE FJALËN TI,
DY PËRQAFIME DHE SHUMË DASHURI.

Musa Bushrani

View original

Published in: on Shkurt 27, 2014 at 9:42 pm  Lini një Koment  

Gjethja ëndërrimtare

Gjethja ëndërrimtare

 

Një gjethe e verdhë pa rënë nga dega
nis e u thotë shoqeve të veta:
- “Jo, s’dua të këputem, të bie në tokë,
t’më mbledhin me fshesë, t’më hedhin  në shportë”.

- “Dimrit e vetme, çfarë do bësh pastaj?
I thanë shoqet tjera nga toka asaj.
- “Dua të qëndroj deri në pranverë,
ta gëzoj pranverën n’mot edhe një herë”.

- “Kjo që thua ti, është e padëgjuar,
e papërsëritshme, gjë shumë e ngatërruar.
Ne të sojit tonë çelim edhe biem,
asnjëherë dimrin nuk e kapërcyem”.

- “Kjo është fjala ime, e gjethes së fortë,
dua të qëndroj dhe jo të bëhem trok…”.
Ende pa mbaruar mendimin në kokë
fryni erë e madhe, e hodhi në tokë.

Published in: on Tetor 24, 2013 at 9:48 pm  Komente (1)  

Këshillat e gjyshit

Më thoshte mua gjyshi:
- “Më gjithkënd nuk luhet,
Të prishen simitet,
Llogaritë s’paguhen.

Mos i lë të t’qethin,
Mjekrën të ta lëshojnë,
Të ta ngushtojnë rrethin,
Nipash, pa nevojë.

Diellin mos ia ul
Të dobëtit mbi kokë,
Mos ia mendo t’keqen
Askujt në këtë botë.

Po t’zuri furtuna
Ndonjëherë në  jetë,
Me zemër do t’i shohësh
Shokët e vërtetë.

Dy duar për kokën
Mos e harro kurrë,
Po t’mbështetën për muri
Të luftosh si burrë.”

Published in: on Nëntor 6, 2012 at 10:19 pm  Komente (1)  

Tik e tak

Tik e tak!-  jam ora,
kohën saktë e mas.
Tik! – akrep’ i madh,
Tak!-  i vogli pas.

Tik e tak!- së bashku
me ritëm jetojmë,
mbrëmjen dhe mëngjesin
shkoqur lajmërojmë.

Tik e tak!- e rrisim
n’Afrikë kikirikun.
Tik e tak!- në degë
ne e pjekim fikun.

Tik e tak! – pranverës
ia kthejmë dallëndyshet.
Tik e tak!- n’prag t’derës
Me nip i gëzojmë gjyshet.

Tik e tik e tak!
Kohën saktë e mas.
Tik! – akrep’ i madh,
Tak!- i vogli pas

Published in: on Nëntor 5, 2012 at 10:31 pm  Lini një Koment  
Ndiqe

Merreni çdo postim të ri drejt e te email-et tuaja.